Lãi suất cuối năm khó tăng cao hay giảm đột ngột

Tại cuộc làm việc với ngành Ngân hàng sáng ngày 13/8, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã đưa ra thông điệp quyết liệt: Ngân hàng Nhà nước (NHNN) phải tập trung khơi thông và phân bổ hiệu quả nguồn vốn, bảo đảm người dân và doanh nghiệp tiếp cận tín dụng thuận lợi nhất.

Thủ tướng yêu cầu các tổ chức tín dụng phải tiếp tục tiết giảm chi phí, ổn định mặt bằng lãi suất và đặc biệt là phải "giảm thực chất lãi suất cho vay". Đây không chỉ là nhiệm vụ kinh tế mà còn là sự chia sẻ nguồn lực với cộng đồng doanh nghiệp trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế đang ở mức rất cao.

Dự báo mặt bằng lãi suất huy động được kỳ vọng sẽ ổn định quanh mức 7% - 8% vào cuối năm.

Các chuyên gia nhận định trong bối cảnh nhu cầu tín dụng lớn cộng thêm chênh lệch ngày càng rộng giữa cho vay và huy động, kịch bản lãi suất đột ngột điều chỉnh mạnh cũng khó xảy ra, mà khả năng cao sẽ giảm chậm.

Số liệu từ NHNN cho thấy, tính đến ngày 31/7, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đã đạt gần 20,3 triệu tỷ đồng, tăng 8,98% so với cuối năm trước. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là cơ cấu nguồn vốn: Nhu cầu vốn trung và dài hạn cho các công trình trọng điểm là rất lớn, trong khi nguồn huy động của ngân hàng chủ yếu là ngắn hạn và đang tăng chậm hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng.

Thực tế trên thị trường đang cho thấy những diễn biến phức tạp. Tại hội nghị nhà đầu tư chiều ngày 13/8, ông Lê Anh Tuấn, Giám đốc khối Đầu tư Dragon Capital, dẫn chứngmặt bằng lãi suất huy động đang neo ở mức cao. Nếu như lãi suất niêm yết kỳ hạn 12 tháng chỉ khoảng 6-7%, thì thực tế có những thời điểm và đơn vị đã đẩy lên mức 9-9,2%.

Đồng quan điểm, ông Trần Tuấn Minh, chuyên gia tư vấn Chứng khoán SSI, chỉ ra một "làn sóng ngầm" trong cuộc đua huy động vốn. Theo ông Minh, mức lãi suất 6,4% - 7% niêm yết trực tuyến thường chỉ dành cho khách hàng nhỏ lẻ không có khả năng đàm phán. Trên thực tế, các ngân hàng vẫn chạy đua thu hút dòng tiền qua hệ thống chi nhánh với mức lãi suất thực tế có nơi lên tới 9,46%.

Nguyên nhân của tình trạng này, theo các chuyên gia, nằm ở sự thiếu hụt thanh khoản cục bộ. Tính đến giữa năm nay, khoảng cách giữa cho vay và huy động đã nới rộng lên mức 89 tỷ USD (so với mức 68 tỷ USD hồi cuối năm ngoái). Điều này cho thấy hệ thống đang thiếu hụt nguồn vốn đáng kể để đáp ứng nhu cầu vay trung và dài hạn.

Tầm nhìn giai đoạn 2026-2030, Việt Nam cần khoảng 1.460 tỷ USD vốn đầu tư để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 10%/năm. Đây là một con số khổng lồ, trong đó khu vực tư nhân đóng vai trò chủ lực. Riêng 4 "ông lớn" Vingroup, Sun Group, Masterise và Thaco dự kiến cần tới 65 tỷ USD.

Tuy nhiên, lãi suất khó có thể tiếp tục tăng cao hơn nữa. Ông Trần Tuấn Minh, chuyên gia tư vấn Chứng khoán SSI nhận định lãi suất hiện đang ở "vùng đỉnh" vì các doanh nghiệp không thể chịu đựng thêm chi phí vốn. "Nếu lãi suất tiếp tục bị đẩy lên quá cao, chi phí vốn tăng vọt sẽ trực tiếp bóp nghẹt thanh khoản, làm đóng băng thị trường bất động sản và khiến các dự án không thể ra hàng", ông Minh phân tích.

Dù áp lực lớn, nhưng bức tranh không chỉ có màu xám. Nhiều động thái từ nhà điều hành đang hứa hẹn sẽ "giải khát" cho thị trường. Trước hết là việc bơm tiền trực tiếp thông qua nghiệp vụ thị trường mở (OMO) với quy mô có lúc lên tới hơn 18,6 tỷ USD, kết hợp với các giao dịch hoán đổi ngoại tệ để cung ứng thêm khoảng 3 tỷ USD cho hệ thống. Bên cạnh đó, việc tỷ giá USD/VND trên thị trường tự do đang sụt giảm sâu cũng tạo điều kiện thuận lợi để nhà điều hành mua ngoại tệ tăng dự trữ, từ đó bơm một lượng lớn tiền đồng ra nền kinh tế.

Đặc biệt, thị trường đang đặt nhiều kỳ vọng vào việc gỡ bỏ giới hạn trần 50% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước tại các ngân hàng thương mại. Việc giải phóng hàng trăm nghìn tỷ đồng từ nguồn tiền nhàn rỗi này sẽ bổ sung nguồn cung tiền mặt cực lớn, giúp giảm ngay lập tức áp lực cạnh tranh huy động vốn. 

Nhờ tổng hòa các yếu tố này, các chuyên gia hy vọng rằng dù kỷ nguyên "tiền rẻ" chưa thể quay lại ngay, nhưng mặt bằng lãi suất huy động sẽ sớm hạ nhiệt về mức ổn định khoảng 7% - 8% trong giai đoạn cuối năm, tạo dư địa để giảm lãi suất cho vay theo đúng chỉ đạo của Chính phủ.

Dự báo lãi suất cuối năm, ông Phạm Như Ánh, Tổng giám đốc MB nghiêng về kịch bản lãi suất đi ngang do thanh khoản cải thiện chậm. Trong khi đó, đại diện ACB và chuyên gia từ Chứng khoán ACB (ACBS) dự báo lãi suất có thể tăng nhẹ hoặc giảm nhẹ 0,2-0,5% tùy thuộc vào diễn biến dòng vốn FDI và tình hình địa chính trị thế giới.

Dù kỷ nguyên "tiền rẻ" khó quay lại ngay lập tức, nhưng với sự chỉ đạo sát sao từ Chính phủ và các công cụ điều tiết của NHNN, mặt bằng lãi suất huy động được kỳ vọng sẽ ổn định quanh mức 7% - 8% vào cuối năm, tạo nền tảng để giảm lãi suất cho vay, tiếp sức cho đà tăng trưởng của nền kinh tế.