Lãi suất giảm, doanh nghiệp vẫn gặp khó khi vay vốn

Tại Diễn đàn Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức vừa qua, TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, giảng viên Trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright, nhận định cộng đồng doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vẫn đang đối mặt nhiều khó khăn. Dù Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị giúp tạo động lực phát triển cho khu vực kinh tế tư nhân, tỷ trọng của khối này trong tổng đầu tư xã hội lại chưa cải thiện một cách rõ rệt.

Khả năng tích lũy tài chính của doanh nghiệp còn yếu

Tốc độ thành lập doanh nghiệp mới chậm lại, trong khi số lượng doanh nghiệp rút lui hoặc giải thể gia tăng. Ngoài ra, quy mô vốn và lao động bình quân trên mỗi doanh nghiệp cũng có xu hướng dần thu hẹp.

"Thu ngân sách từ thuế thu nhập doanh nghiệp tư nhân 9 tháng giảm, qua đó phản ánh hiệu suất kinh doanh sa sút", ông Tuấn nói thêm.

TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, giảng viên Trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright. Ảnh: BTC.

Ông Tuấn phân tích mặt bằng lãi suất đang chịu áp lực lớn do sự mất cân đối giữa tăng trưởng tín dụng và tốc độ huy động vốn. Tăng trưởng tín dụng ở mức cao trong khi tăng trưởng tiền gửi đạt thấp hơn, qua đó tạo gánh nặng chi phí vốn lên hệ thống ngân hàng. Bên cạnh đó, lợi suất trái phiếu Chính phủ tăng khiến chi phí vay nợ của Nhà nước đắt đỏ hơn, tạo hiệu ứng chèn lấn đối với khu vực tư nhân trên thị trường vốn.

Ngoài những khó khăn trên, hiện tượng chèn lấn nguồn lực lan sang thị trường lao động và nguyên vật liệu cũng là thách thức lớn cho các doanh nghiệp. Cụ thể, việc triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn của Nhà nước cùng dự án của các tập đoàn kinh tế tư nhân hàng đầu đã thu hút mạnh mẽ lực lượng lao động và vật tư sản xuất. Trong đó, chi phí nhân công xây dựng có thể lên đến mức 800.000-900.000 đồng/ngày, khiến doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó khăn trong tuyển dụng lao động.

Ông Phạm Văn Triêm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP.HCM (HCM-SME), cho biết cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa đang đối mặt với nhiều khó khăn nội tại. Phần lớn doanh nghiệp có quy mô nhỏ, khả năng tích lũy tài chính yếu và gặp nhiều vướng mắc khi tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn.

Ông cho rằng phương thức quản trị của nhiều chủ doanh nghiệp vẫn dựa trên kinh nghiệm cá nhân, thiếu hệ thống quản trị chuyên nghiệp, chưa minh bạch báo cáo tài chính và chưa chú trọng quản trị rủi ro. Bên cạnh đó, trình độ công nghệ, năng suất lao động và chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường.

Đáng chú ý, theo ông Triêm, khoảng cách liên kết giữa khối doanh nghiệp nhỏ và vừa với các tập đoàn kinh tế lớn, doanh nghiệp Nhà nước và khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) còn rất rộng. Nhiều doanh nghiệp lớn và khối FDI có nhu cầu tìm kiếm nhà cung cấp sản phẩm, dịch vụ phụ trợ nội địa nhưng thiếu thông tin về năng lực của các đối tác trong nước.

Ngược lại, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa có năng lực sản xuất nhưng không tìm được đầu ra, hoặc muốn tham gia vào chuỗi cung ứng nhưng chưa nắm rõ quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn quản trị và quy trình lựa chọn nhà cung cấp.

Ông Triêm nhận định khoảng cách này tạo ra sự lãng phí nguồn lực lớn cho nền kinh tế. Việc san bằng khoảng cách thông tin và tiêu chuẩn kỹ thuật là điều kiện tiên quyết để nâng cao tính tự chủ và năng lực nội sinh của doanh nghiệp Việt Nam.

"Bức tranh" đang dần tốt lên

Tuy phải đối mặt với nhiều rào cản, ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó giám đốc Ngân hàng Nhà nước Khu vực 2 (TP.HCM) đánh giá bức tranh chung đang dần tốt lên. Điều này thể hiện qua công tác cung ứng vốn tín dụng cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa tại TP.HCM ghi nhận những chuyển biến tích cực trong 9 tháng đầu năm. Dư nợ cho vay khối doanh nghiệp nhỏ và vừa đạt khoảng 1,27 triệu tỷ đồng. Con số này chiếm 22% tổng dư nợ tín dụng trên địa bàn và tăng khoảng 10% so với năm 2025.

Ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó giám đốc Ngân hàng Nhà nước Khu vực 2. Ảnh: BTC.

Bên cạnh kênh tín dụng truyền thống, hình thức cho thuê tài chính phát huy hiệu quả đối với các đơn vị có năng lực tài chính hạn chế. Dư nợ cho thuê tài chính đạt khoảng 37.000 tỷ đồng, đạt mức tăng trưởng 11,35%.

Hiện tại, ngành ngân hàng đang triển khai nhiều chương trình hành động nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị cùng các nghị quyết của Quốc hội và Chính phủ về hỗ trợ doanh nghiệp. Ngành cũng chủ động đưa ra các giải pháp tín dụng ưu đãi để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua giai đoạn chi phí vốn cao.

Ngành ngân hàng đã dành một gói tín dụng ưu đãi quy mô 407.000 tỷ đồng với mức lãi suất cho vay thấp hơn tối thiểu 1% so với lãi suất bình quân thông thường. Ngay từ đầu năm, chương trình kết nối ngân hàng - doanh nghiệp tại TP.HCM đã được triển khai và tính đến thời điểm hiện tại, số tiền giải ngân cho hơn 167.000 khách hàng đạt 464.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 78,6% tổng quy mô gói tín dụng.

Thời gian gần đây, ngành cũng chỉ đạo giảm 1,5-2% lãi suất cho vay đối với khách hàng sản xuất kinh doanh. Song song đó, mức lãi suất tiền gửi kỳ hạn từ 6 tháng trở lên giảm 0,5% nhằm hạ chi phí vốn đầu vào của các ngân hàng, tạo dư địa giảm tiếp lãi suất cho vay.

Theo ông Lệnh, việc giảm lãi suất huy động dựa trên cơ sở chi phí điều hòa vốn của nền kinh tế nhằm hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

Lãnh đạo NHNN Khu vực 2 nhìn nhận mối quan hệ giữa ngân hàng và doanh nghiệp nhỏ và vừa đang hướng tới các chuẩn mực vận hành mới. Các phương thức cấp tín dụng mới được triển khai gồm cho vay bằng phương thức điện tử, cho vay thế chấp bằng dòng tiền và thẩm định dựa trên các phương án sản xuất kinh doanh.

Để tiếp cận hiệu quả các nguồn vốn ưu đãi, ông Lệnh cho rằng các doanh nghiệp nhỏ và vừa cần chủ động thay đổi tư duy quản trị. Doanh nghiệp phải thực hiện minh bạch hóa thông tin tài chính, nâng cao chất lượng công tác kế toán, kiểm toán và sẵn sàng kết nối, chia sẻ dữ liệu hoạt động với các tổ chức tín dụng.

Ông cũng nhấn mạnh nguồn dữ liệu tài chính minh bạch là cơ sở vô giá giúp ngân hàng rút ngắn thời gian thẩm định. Khi doanh nghiệp cung cấp đầy đủ thông tin chuẩn xác, việc phê duyệt khoản vay diễn ra thuận lợi và nhanh chóng.

Về phía cơ quan quản lý, Ngân hàng Nhà nước đã chủ động phối hợp với cơ quan thuế và hải quan để chia sẻ dữ liệu. Việc tích hợp dữ liệu liên ngành giúp các ngân hàng phát triển đa dạng sản phẩm, dịch vụ tín dụng dành cho doanh nghiệp. Ngoài ra, việc hoàn thiện Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Luật Đất đai và các quy định pháp luật liên quan sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của doanh nghiệp.

Ông Lệnh nói thêm ngành ngân hàng TP.HCM đang triển khai 2 kênh đối thoại thường xuyên để trực tiếp tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp.

Kênh thứ nhất là chương trình kết nối ngân hàng - doanh nghiệp, phối hợp với Sở Công Thương và chính quyền các địa phương để trao đổi thông tin, tư vấn chính sách và xử lý các đề xuất từ cơ sở. Kênh thứ hai tập trung tiếp nhận thông tin phản ánh về nhu cầu vốn từ các hiệp hội doanh nghiệp và Phòng Kinh tế quận, huyện.

Ông Lệnh cho biết đơn vị đồng thời công khai số điện thoại đường dây nóng và địa chỉ tiếp nhận thông tin trực tuyến nhằm ghi nhận phản hồi từ khách hàng. Các kênh giao tiếp này giúp cơ quan quản lý nắm bắt chính xác thực trạng của doanh nghiệp, từ đó đưa ra giải pháp hỗ trợ kịp thời.