Làm chủ công nghệ lượng tử và hạt nhân từ nền tảng nghiên cứu cơ bản

Ngày 16/6, tại Hà Nội, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC), Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Viện Hàn lâm) phối hợp với Hội Vật lý Việt Nam tổ chức buổi làm việc với chủ đề “Xu hướng công nghệ lượng tử, hạt nhân và công bố quốc tế đỉnh cao”, thảo luận về lộ trình phát triển công nghệ chiến lược.

Nghiên cứu cơ bản phải hướng tới làm chủ công nghệ lõi

Phát biểu chỉ đạo tại buổi làm việc, GS.TS. Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng, Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển đặc biệt của khoa học và công nghệ khi Đảng và Nhà nước đặt ra những yêu cầu, kỳ vọng chưa từng có đối với đội ngũ nghiên cứu.

Theo GS.TS. Chu Hoàng Hà, sứ mệnh của khoa học hiện nay đã có sự chuyển dịch mạnh mẽ. Khoa học không chỉ dừng lại ở việc công bố các bài báo quốc tế hay đóng góp tri thức cho nhân loại, mà phải tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội, góp phần giải quyết những bài toán lớn của đất nước.

GS.TS. Chu Hoàng Hà phát biểu tại buổi làm việc.

“Trong giai đoạn hiện nay, sứ mệnh tối thượng của nghiên cứu khoa học là nghiên cứu cơ bản để làm chủ bằng được các công nghệ chiến lược và công nghệ lõi”, GS.TS. Chu Hoàng Hà nhấn mạnh.

Từ thực tiễn phát triển khoa học công nghệ của đất nước, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm đã gửi tới cộng đồng khoa học ba thông điệp cốt lõi.

Trước hết là lựa chọn chiến lược. Theo ông, nguồn lực dành cho khoa học công nghệ luôn có giới hạn, vì vậy cần tránh đầu tư dàn trải, tập trung xác định đúng những lĩnh vực trọng điểm có khả năng tạo đột phá. Các viện nghiên cứu, trường đại học và đối tác cần cùng nhau xác định đúng “điểm rơi” công nghệ để tập trung nguồn lực đầu tư.

Một công trình nghiên cứu cơ bản hôm nay không chỉ nhằm khẳng định năng lực nghiên cứu hay đóng góp cho tri thức nhân loại, mà còn phải trở thành nền tảng cho các giải pháp công nghệ chiến lược trong tương lai, đặc biệt ở những lĩnh vực then chốt như công nghệ lượng tử và công nghệ hạt nhân.

Thông điệp thứ hai được GS.TS. Chu Hoàng Hà đề cập là tăng cường liên kết thực chất giữa các viện nghiên cứu và trường đại học. Theo đó, các phòng thí nghiệm hiện đại, hệ thống trang thiết bị nghiên cứu tại các viện cần được mở rộng để phục vụ nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên.

Ngược lại, đội ngũ chuyên gia đầu ngành cần tham gia sâu hơn vào công tác đào tạo, truyền cảm hứng và dẫn dắt thế hệ trẻ ngay từ giảng đường. Đây được xem là yếu tố quan trọng nhằm hình thành nguồn nhân lực khoa học chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển công nghệ chiến lược trong tương lai.

Theo GS.TS. Chu Hoàng Hà, sự phối hợp giữa Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, Hội Vật lý Việt Nam và các đơn vị liên quan trong tổ chức chương trình lần này là mô hình liên kết hiệu quả, góp phần kết nối nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng.

Thông điệp thứ ba là phát triển tư duy “hướng đầu ra” và sẵn sàng chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học. Theo ông, nghiên cứu công nghệ lõi là hành trình dài hạn, nhiều thách thức và không phải lúc nào cũng mang lại kết quả tức thời.

Để tạo điều kiện cho các nhà khoa học theo đuổi những hướng nghiên cứu có tính đột phá, Viện Hàn lâm sẽ tiếp tục nghiên cứu, đề xuất các cơ chế đầu tư đặc thù, đồng thời thúc đẩy hoàn thiện chính sách về sở hữu trí tuệ nhằm giải phóng sức sáng tạo của đội ngũ nghiên cứu.

Cập nhật các xu hướng công nghệ tiên phong

Theo GS.TS. Vũ Đình Lãm, Tổng Giám đốc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh các chiến lược làm chủ công nghệ lõi và nâng cao năng lực tự chủ quốc gia, việc tăng cường kết nối giữa nghiên cứu cơ bản với các ngành công nghệ mũi nhọn đã trở thành nhiệm vụ trọng tâm.

Thực hiện các định hướng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị cùng các quyết định của Thủ tướng Chính phủ về phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số quốc gia, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam đã phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức chương trình nhằm cập nhật những xu hướng mới của khoa học hiện đại, đồng thời thúc đẩy kết nối và hợp tác nghiên cứu trong các lĩnh vực chiến lược.

Quang cảnh buổi làm việc với chủ đề “Xu hướng công nghệ lượng tử, hạt nhân và công bố quốc tế đỉnh cao”.

Trong khuôn khổ chương trình, các nhà khoa học đã được tiếp cận nhiều nội dung chuyên sâu về những lĩnh vực đang định hình tương lai của khoa học công nghệ thế giới.

Đáng chú ý, Tiến sĩ Samindranath Mitra, Biên tập viên cao cấp của Tạp chí Physical Review Letters (Hoa Kỳ), đã chia sẻ chuyên đề “How to Publish in Physical Review Letters”, cung cấp kinh nghiệm và các tiêu chí quan trọng để công bố nghiên cứu trên một trong những tạp chí vật lý uy tín hàng đầu thế giới.

Bên cạnh đó, GS.TS. Trần Xuân Trường (Học viện Kỹ thuật Quân sự) trình bày chuyên đề về hiện tượng vướng víu lượng tử - một trong những nền tảng quan trọng của công nghệ lượng tử hiện đại. Những nội dung được chia sẻ không chỉ giúp làm rõ bản chất vật lý của hiện tượng này mà còn mở ra góc nhìn về các ứng dụng tiềm năng trong truyền thông lượng tử, điện toán lượng tử và bảo mật thông tin.

Ở lĩnh vực công nghệ hạt nhân, GS.TS. Trần Hoài Nam (Trường Đại học Phenikaa) đã giới thiệu những xu hướng phát triển mới của công nghệ lò phản ứng hạt nhân, đánh giá hiện trạng cũng như triển vọng ứng dụng trong tương lai.

Đây đều là những lĩnh vực được nhiều quốc gia đầu tư mạnh mẽ nhằm tạo ra lợi thế cạnh tranh trong cuộc đua công nghệ toàn cầu. Tọa đàm không chỉ cung cấp những thông tin cập nhật về xu hướng phát triển của công nghệ lượng tử, công nghệ hạt nhân và công bố khoa học quốc tế chất lượng cao, mà còn tạo diễn đàn kết nối hiệu quả giữa các nhà khoa học, cơ sở nghiên cứu, trường đại học và cơ quan quản lý.

Thông qua đó, chương trình góp phần thúc đẩy nghiên cứu cơ bản gắn với các lĩnh vực công nghệ chiến lược, từng bước hiện thực hóa mục tiêu làm chủ công nghệ lõi, nâng cao năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.