Làm rõ cơ sở xác định các trường hợp bị hạn chế quyền nhận con nuôi

Toàn cảnh phiên thảo luận Tổ 16

Cần sớm quy định cụ thể mức lệ phí đăng ký nuôi con nuôi

ĐBQH Vũ Minh Đạo (Lai Châu) tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật Nuôi con nuôi nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về nuôi con nuôi, khắc phục những bất cập trong thực tiễn, bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em. Đại biểu đánh giá cao việc dự thảo Luật, tại Điều 2, đã xác định mục đích nuôi con nuôi là bảo đảm cho trẻ em được nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trong môi trường gia đình an toàn, ổn định, bền vững. Đây là định hướng rất quan trọng, thể hiện việc lấy lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trung tâm.

ĐBQH Vũ Minh Đạo (Lai Châu) phát biểu

Tuy nhiên, đại biểu cũng cho rằng yêu cầu đặt ra đối với lần sửa đổi này không chỉ là hoàn thiện trình tự, thủ tục giải quyết nuôi con nuôi, mà quan trọng hơn là tạo lập được cơ chế pháp lý để trẻ em thực sự có cơ hội được sống trong môi trường gia đình phù hợp, được bảo vệ và phát triển toàn diện.

Liên quan đến nội dung về điều kiện của người nhận con nuôi, tại khoản 3 Điều 14 của dự thảo quy định một số trường hợp không được nhận con nuôi liên quan đến việc bị kết án, chấp hành hình phạt và án tích. Đại biểu Vũ Minh Đạo đề nghị làm rõ cơ sở xác định các trường hợp bị hạn chế quyền nhận con nuôi, nhất là việc phân biệt hành vi phạm tội cố ý và vô ý, mức độ liên quan trực tiếp đến sự an toàn của trẻ em và tình trạng đã được xóa án tích.

Đại biểu nhấn mạnh, vấn đề cần cân nhắc là quy định như thế nào để vừa ngăn ngừa nguy cơ xâm hại trẻ em, vừa không đặt ra những hạn chế quá rộng, làm giảm cơ hội có gia đình thay thế của trẻ em. Mặt khác, cần quan tâm đến điều kiện an toàn của cả môi trường gia đình nhận nuôi, không chỉ riêng người đứng tên nhận con nuôi. Đặc biệt, cần có cơ chế đánh giá đối với các hành vi xâm hại trẻ em đã bị xử lý vi phạm hành chính. Đại biểu đề nghị thiết kế các điều kiện theo hướng có phân loại, có căn cứ rõ ràng, bảo đảm kiểm soát đúng nguy cơ và phù hợp với mục đích bảo vệ trẻ em.

Đồng tình với việc dự thảo Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) hướng tới việc chăm sóc và bảo vệ tốt nhất cho trẻ em, lấy trẻ em làm trung tâm, chỉ nhận nuôi trẻ vì lợi ích tốt nhất của trẻ, ĐBQH Trịnh Trung Tín (An Giang) góp ý với nội dung người nhận nuôi phải nộp lệ phí đăng ký nuôi con. Đại biểu đề nghị Chính phủ sớm có quy định cụ thể mức thu đối với từng trường hợp.

ĐBQH Trịnh Trung Tín (An Giang) phát biểu

Theo đại biểu Trịnh Trung Tín, trước đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 114 quy định về mức thu lệ phí đăng ký nuôi con nuôi. Tuy nhiên, nghị định này được ban hành từ năm 2016, cơ sở pháp lý chủ yếu căn cứ vào Luật Nuôi con nuôi 2010, Luật Ngân sách Nhà nước 2015 và Luật Phí và lệ phí 2015, đến nay đã được thay thế hoặc sửa đổi. Do đó, cần sớm ban hành quy định về mức thu lệ phí đăng ký nuôi con nuôi để bảo đảm cơ sở triển khai thực hiện khi luật sửa đổi được ban hành. Đồng thời, cần quy định rõ tỷ lệ nộp ngân sách Nhà nước và tỷ lệ được để lại cho các cơ quan tổ chức thu phí, bảo đảm kinh phí trang trải hoạt động tổ chức thu lệ phí.

Về khoản thù lao hợp lý phải trả cho nhân viên cơ sở trợ giúp xã hội, đại biểu đề nghị quy định rõ mức thù lao, đối tượng được nhận thù lao là nhân viên trực tiếp chăm sóc trẻ hay toàn thể nhân viên tại cơ sở, cũng như căn cứ xác định mức chi trả.

Theo đại biểu, việc quy định cụ thể các nội dung này sẽ góp phần bảo đảm công bằng, tạo thuận lợi và đẩy nhanh quá trình thanh toán các khoản chi phí khi thực hiện thủ tục nhận nuôi con nuôi tại các cơ sở trợ giúp xã hội.

ĐBQH Nguyễn Việt Thắng (An Giang) phát biểu

Đối với quy định tại khoản 1 Điều 27 về các trường hợp chấm dứt việc nuôi con nuôi, trong đó có trường hợp cả cha và mẹ đều mắc bệnh hiểm nghèo, ĐBQH Nguyễn Việt Thắng (An Giang) đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc kỹ quy định này, bởi liên quan đến tính nhân văn và điều kiện thực thi trong thực tế.

Theo đại biểu, trường hợp cả cha và mẹ mắc bệnh hiểm nghèo nhưng vẫn còn sức khỏe, có khả năng duy trì cuộc sống và tiếp tục thực hiện trách nhiệm nuôi dưỡng con nuôi thì việc tự động chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi chỉ căn cứ vào bệnh án hoặc kết luận mắc bệnh hiểm nghèo là chưa hợp lý. Do đó, đại biểu đề nghị cân nhắc quy định rõ hơn theo hướng chỉ chấm dứt việc nuôi con nuôi khi cả cha và mẹ đều mắc bệnh hiểm nghèo, không còn khả năng nuôi con. Trường hợp cả hai vẫn còn sức khỏe, có khả năng nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục con tốt thì không nên chấm dứt việc nuôi con nuôi.

Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang tại phiên thảo luận tổ

Quan tâm đầy đủ đến đặc thù của trẻ em vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

ĐBQH Cà Thị Thắm (Lai Châu) đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng lấy lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trung tâm; bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện và quan tâm đầy đủ đến đặc thù của trẻ em, đặc biệt là trẻ em ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khu vực biên giới. Qua đó, bảo đảm thực chất quyền được sống trong môi trường gia đình an toàn, được tôn trọng nguồn gốc, bản sắc và có điều kiện phát triển toàn diện của mọi trẻ em.

ĐBQH Cà Thị Thắm (Lai Châu) phát biểu

Đại biểu cơ bản nhất trí với các hành vi bị cấm tại Điều 5 nhằm phòng ngừa việc lợi dụng nuôi con nuôi để trục lợi, mua bán, bóc lột và xâm hại trẻ em. Tuy nhiên, theo đại biểu Cà Thị Thắm, tại Luật Nuôi con nuôi hiện hành quy định cụ thể hành vi lợi dụng việc nhận trẻ em là người dân tộc thiểu số làm con nuôi để hưởng chế độ chính sách ưu đãi của Nhà nước. Trong khi đó dự thảo Luật sửa đổi đã khái quát nội dung này về hành vi lợi dụng việc nuôi con nuôi để trục lợi.

Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu tại phiên thảo luận tổ

Để bảo đảm nhận diện và xử lý đầy đủ hành vi lợi dụng chính sách dân tộc để trục lợi, đại biểu đề nghị bổ sung cụm từ “hưởng chế độ, chính sách ưu đãi của Nhà nước không đúng quy định” tại khoản 1 Điều 5, bảo đảm tính rõ ràng, khả thi và hiệu quả phòng ngừa vi phạm.

Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang tại phiên thảo luận tổ

Về nguyên tắc giải quyết việc nuôi con nuôi tại Điều 4, đại biểu đề nghị thể hiện rõ hơn yêu cầu tôn trọng nguồn gốc, dân tộc, ngôn ngữ, văn hóa và mối liên hệ gia đình, cộng đồng của trẻ em khi xác định lợi ích tốt nhất của trẻ. Đây là những yếu tố có ý nghĩa đặc biệt đối với trẻ em dân tộc thiểu số, giúp bảo đảm sự ổn định về tâm lý và khả năng hòa nhập lâu dài. Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 3 Điều 4 theo hướng bổ sung yếu tố dân tộc, tôn giáo, ngôn ngữ, bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực hiện chính sách dân tộc và quyền bình đẳng của trẻ em.