Làm sách theo 'trend' hay đặt cược vào xu hướng bất định?

Từ bản thảo đến sách: Giới xuất bản đối mặt mê cung khi các xu hướng sách biến ảo không ngừng.

Dự đoán về các xu hướng sách mùa thu năm nay, The Bookseller tháng 8 đã đề cập đến một số thể loại như lãng mạn, lãng mạn giả tưởng, dòng sách “guy-fi” (tiểu thuyết dành cho nam giới) và thể loại giật gân tâm lý.

Tuy nhiên, trong khi lãng mạn giả tưởng đang cực kỳ thịnh hành, điều gì sẽ xảy ra khi xu hướng này chuyển sang các chủ đề khác, chẳng hạn như… thợ săn sinh vật huyền bí?, USA Today đặt câu hỏi.

Trong khi một cuốn tiểu thuyết có thể mất cả năm trời từ lúc được mua bản quyền cho đến khi lên kệ, thì độc giả có thể tìm thấy “cơn sốt” tiếp theo của mình chỉ trong vài ngày, hoặc thậm chí vài phút, tùy thuộc vào thuật toán hiển thị trên các nền tảng họ lướt xem.

Khoảng cách thời gian này khiến ngành xuất bản truyền thống luôn có vẻ chậm chân. Đến khi tác giả viết xong sách, người đại diện bán được bản thảo, rồi nhà xuất bản biên tập, thiết kế và phát hành, liệu còn ai thực sự muốn nội dung trước đó mọi người từng săn đón?

Các tác phẩm lãng mạn giả tưởng đang rất ăn khách. Ảnh: Bloomberg.

Biên tập viên quá tải

Dường như đã quen với điều này, Jessica Faust, CEO kiêm nhà sáng lập của công ty đại diện văn học BookEnds, không quá lo ngại về khoảng thời gian, có thể khoảng một năm, từ lúc nộp bản thảo đến khi cuốn sách xuất bản hoàn chỉnh.

Tuy nhiên, điều Faust bận tâm chính là khối lượng công việc. Bà thừa nhận rằng các biên tập viên cần nhiều thời gian hơn để xem xét và phát triển bản thảo họ nhận được, trong khi lại ngày càng phải gánh vác thêm nhiều nhiệm vụ khác. Việc rút ngắn lịch trình sản xuất một cuốn sách không giải quyết được vấn đề, thậm chí có thể khiến gánh nặng cho các biên tập viên tăng lên.

Ngoài ra, cách nhìn nhận về thời gian của ngành xuất bản có thể khác với độc giả.

Faust đưa ra ví dụ: một độc giả có thể vừa mới đọc một cuốn tiểu thuyết về nàng tiên cá, trong khi các đại diện văn học đã xem qua tới 50 bản thảo cùng chủ đề này. Các nhà xuất bản cũng có thể đã mua bản quyền vài tác phẩm như vậy từ lâu, trước khi độc giả kịp nhìn thấy cuốn đầu tiên.

“Những người làm trong ngành, chẳng hạn như đại diện tác giả và biên tập viên, thường cảm thấy mệt mỏi hoặc chán ngán với một thể loại nào đó sớm hơn cả độc giả,” bà chia sẻ. Điều này cũng góp phần khiến các tác giả mới khó gia nhập thị trường, ngay cả khi độc giả vẫn quan tâm đến thể loại đó. Chưa kể, độc giả cũng có xu hướng gắn bó với những tác giả yêu thích thay vì thử đọc mọi ấn phẩm mới ra mắt.

Tránh bẫy AI

Công việc nhiều hơn, trong khi sự xuất hiện của AI mang đến sự tiện lợi, không dễ để giới xuất bản tránh được cái bẫy này. Việc cuốn tiểu thuyết Shy Girl, tác phẩm đi theo xu hướng kinh dị được ưa thích, bị hủy phát hành sau những cáo buộc về việc sử dụng AI phần nào cho thấy câu chuyện này.

Cuốn sách bị dừng phát hành sau cáo buộc AI. Ảnh: Unsplash.

Trong khi tác giả Ballard là người liên quan chính, thì việc tác phẩm này được nhà xuất bản Hachette mua bản quyền và sau đó được lên lịch xuất bản cũng cho thấy quá trình xuất bản tại Hachette còn tồn tại lỗ hổng.

Theo Yahoo News, sau nhiều tranh cãi trên Internet, phía nhà xuất bản thông báo quyết định rút tác phẩm sau khi tiến hành đánh giá nội bộ. Tuy nhiên, từ rất lâu trước đó, nhiều độc giả đã bày tỏ sự nghi ngờ về nội dung liên quan đến AI.

Trong một bài viết trên Substack phân tích hệ quả từ vụ lùm xùm liên quan đến Shy Girl, nhà phê bình Brooke Warner đã kêu gọi các biên tập viên trẻ, những người nhạy bén với xu hướng, hãy hợp tác cùng các biên tập viên kỳ cựu, để làm việc cẩn trọng hơn, nhằm tìm ra sự cân bằng giữa việc chiều lòng công chúng và duy trì các tiêu chuẩn chuyên môn.

Cân bằng giữa chất lượng nội dung và bắt kịp xu hướng

Đây cũng là điều nhà xuất bản LYX tại Mỹ đang cố gắng thực hiện.

Đối với Danielle Finnegan, trưởng bộ phận tiếp thị thương hiệu của nhà xuất bản LYX, việc thích ứng với các xu hướng sách không được đánh đổi bằng việc làm giảm chất lượng nội dung, mà có thể bằng điều chỉnh hình thức in và đa dạng chiến lược quảng bá.

Chẳng hạn, sau khi cuốn Heated Rivalry thu hút sự chú ý, LYX đã quyết định đẩy nhanh tiến độ cho Guard Your Heart, tác phẩm cũng viết về hai vận động viên quần vợt.

Họ quyết định sẽ không áp dụng kỹ thuật phun màu lên mép sách nữa vì công đoạn này có thể kéo dài thời gian in ấn thêm từ 1 đến 3 tháng.

Về quảng bá sách, Finnegan lấy ví dụ về cuốn Levels of Love. Với cốt truyện về cặp đôi từ đối thủ trở thành người yêu, hình ảnh phụ nữ trong lĩnh vực khoa học STEM, cùng việc khai thác chủ đề rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD), cuốn sách này mang đến nhiều góc độ tiếp cận để xây dựng chiến lược quảng bá tới độc giả.

“Có những công đoạn mà chúng tôi tuyệt đối không bao giờ cắt giảm, đó là quá trình biên tập, dành thời gian với tác giả, và công tác hiệu đính. Tất cả những khâu đó vẫn sẽ luôn được giữ nguyên,” Finnegan chia sẻ.

Theo USA Today, thách thức đặt ra cho toàn ngành xuất bản hiện nay là vừa duy trì được uy tín và kết quả kinh doanh ổn định trước những biến động, vừa dành không gian cho những tác phẩm mới lạ mà độc giả thậm chí còn chưa biết mình cần.