Làm sao để tránh bị phạt tiền, xử lý hình sự khi sử dụng, cài đặt các phần mềm cho máy tính?

Từ phạt tiền đến phạt tù

Phòng An ninh chính trị nội bộ, Công an TP.HCM vừa ra quyết định xử phạt 15 triệu đồng đối với Công ty L.A có trụ sở tại phường Phú Thọ Hòa do ông P.L.H. làm người đại diện theo pháp luật do sao chép, cài đặt phần mềm máy tính trái phép tại một trường học trên địa bàn thành phố.

Theo cơ quan công an, doanh nghiệp này bị xử phạt về hành vi “sao chép tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả” theo khoản 2, Điều 16 Nghị định 341/2025/NĐ-CP. Không chỉ bị phạt tiền, Công ty L.A còn bị buộc tiêu hủy và gỡ bỏ những bản sao vi phạm.

Đại diện Công ty L.A tại cơ quan công an

Tương tự, trước đó, vào tháng 6/2026, Cơ quan CSĐT - Công an tỉnh Phú Thọ đã khởi tố vụ án hình sự về “Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 Bộ luật Hình sự; đồng thời tổ chức khám xét khẩn cấp 5 địa điểm tại Hà Nội và Phú Thọ là các công ty hoạt động trong lĩnh vực cung cấp máy tính, cài đặt phần mềm để phục vụ công tác điều tra.

Theo cơ quan công an, Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam (địa chỉ tại phường Nông Trang, tỉnh Phú Thọ), do Nguyễn Thị Thanh Huyền (SN 1981) làm Giám đốc, đã cung cấp 81 máy tính cho nhiều doanh nghiệp, đơn vị trên địa bàn tỉnh. Quá trình kiểm tra xác định các máy tính này được cài đặt sẵn hệ điều hành Windows và phần mềm Microsoft Office có dấu hiệu sử dụng công cụ kích hoạt bản quyền trái phép như crack, key lậu, activator để sử dụng phần mềm không hợp pháp.

Mở rộng xác minh, lực lượng Công an tiếp tục phát hiện thêm 350 máy tính do nhà trường quản lý, sử dụng có dấu hiệu vi phạm tương tự. Toàn bộ số máy tính này được cung cấp bởi Công ty cổ phần Hệ thống thông tin Athena Việt Nam do Bùi Đắc Ánh Dương làm Giám đốc và Công ty TNHH Giải pháp công nghệ Tek-Solution do Khuất Tiến Minh làm Giám đốc.

Tiếp theo đó, Cơ quan Công an khám xét khẩn cấp nơi làm việc, lắp ráp máy tính đối với Lại Hoàng Dương (SN 1975, trú tại phường Láng, Hà Nội) là người đại diện pháp luật của Công ty Cổ phần truyền thông và máy tính Thánh Gióng. Đơn vị này cung cấp máy tính và phần mềm có dấu hiệu sử dụng các công cụ kích hoạt bản quyền trái phép như crack, key lậu, activator nhằm vô hiệu hóa cơ chế bảo vệ bản quyền của nhà sản xuất để sử dụng trái phép cho 2 công ty khác.

Giá trị bản quyền hợp pháp của hệ điều hành Windows và bộ ứng dụng Microsoft Office hiện dao động từ khoảng 4-9 triệu đồng đối với mỗi máy tính. Với số lượng thiết bị vi phạm được phát hiện, thiệt hại trực tiếp đối với các chủ thể quyền được ước tính lên tới hàng chục tỷ đồng.

Xử lý nghiêm khắc để răn đe

Dước góc độ pháp lý, luật sư Lê Hồng Vân – Đoàn Luật sư Hà Nội nhận định, thời gian qua, tình trạng sử dụng trái phép các sản phẩm phần mềm máy tính có bản quyền, đặc biệt là hệ điều hành Windows và bộ ứng dụng Microsoft Office, diễn ra khá phổ biến. Nhiều đối tượng đã lợi dụng các website, diễn đàn công nghệ, mạng xã hội và sàn thương mại điện tử để quảng cáo, mua bán, chia sẻ các phiên bản phần mềm không có bản quyền; đồng thời cung cấp các công cụ kích hoạt trái phép như crack, key lậu, activator... nhằm vô hiệu hóa cơ chế bảo vệ bản quyền của nhà sản xuất để sử dụng phần mềm trái phép.

Hành vi trên không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động nghiên cứu, phát triển sản phẩm của các doanh nghiệp công nghệ; làm suy giảm hiệu quả bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; tác động tiêu cực đến môi trường cạnh tranh lành mạnh và quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân sở hữu phần mềm.

Bên cạnh đó, việc sử dụng phần mềm được kích hoạt trái phép còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn, an ninh thông tin. Các phần mềm không rõ nguồn gốc có thể bị cài cắm mã độc, phần mềm gián điệp, tạo điều kiện cho các hoạt động tấn công mạng, đánh cắp dữ liệu và xâm phạm bí mật của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân.

Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có thể bị phạt tiền, bồi thường thiệt hại, thậm chí bị xử lý hình sự.

Cơ quan CSĐT đọc lệnh khám xét khẩn cấp nơi ở, nơi àm việc của Nguyễn Thị Thanh Huyền

Từ các vụ việc trên, để tránh rơi vào vòng lao lý, các tổ chức, cá nhân không thực hiện hoặc tiếp tay cho hành vi sao chép, phân phối, sử dụng tác phẩm và phần mềm trái phép. Trước khi cài đặt hoặc đưa phần mềm vào sử dụng, đơn vị cần kiểm tra nguồn gốc, giấy phép và phạm vi quyền sử dụng, tuyệt đối không cài đặt phần mềm trôi nổi cho khách hàng hoặc nhân viên sử dụng

Bên cạnh đó, trong quá trình sử dụng cần thường xuyên kiểm tra và gỡ bỏ phần mềm lậu bằng cách rà soát lại hệ điều hành Windows, bộ ứng dụng văn phòng cùng các ứng dụng đồ họa, tiện ích khác. Nếu phát hiện dùng bản kích hoạt trái phép (crack) cần gỡ bỏ hoàn toàn. Đồng thời, nên đầu tư mua bản quyền chính thức cho Windows hoặc Microsoft Office để phục vụ công việc và nhu cầu cá nhân thiết yếu - luật sư Lê Hồng Vân khuyến cáo.