Chất thải nếu không được thu gom, phân loại sẽ là gánh nặng lớn cho hạ tầng đô thị

Sáng 20/9, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) phối hợp với UBND TP Hà Nội và các đơn vị liên quan tổ chức Lễ phát động quốc gia hưởng ứng Chiến dịch Làm cho thế giới sạch hơn năm 2026.

Hơn 1.000 đại biểu tham gia chương trình, trong đó có khoảng 500 cán bộ, công nhân môi trường của Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội (Urenco). Đây cũng là lực lượng trực tiếp tham gia các hoạt động thu gom rác thải, làm sạch môi trường sau lễ phát động.

Phát biểu tại Lễ phát động, Thứ trưởng Bộ NN&MT Lê Trọng Yên cho biết, năm nay Chiến dịch tập trung vào thách thức toàn cầu từ sinh hoạt hằng ngày là lãng phí thực phẩm và quản lý chất thải thực phẩm, với chủ đề “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch”.

Theo Báo cáo Chỉ số Lãng phí thực phẩm năm 2024 của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc, khoảng 1,05 tỷ tấn thực phẩm đã bị lãng phí trong năm 2022 tại các hộ gia đình, dịch vụ ăn uống và bán lẻ, tương đương khoảng 19% lượng thực phẩm dành cho người tiêu dùng. Lãng phí thực phẩm không chỉ gây áp lực xử lý chất thải mà còn làm lãng phí đất đai, nguồn nước, năng lượng, nhân lực và gia tăng phát thải khí nhà kính.

Thứ trưởng Bộ NN&MT Lê Trọng Yên cùng các đại biểu tham gia hoạt động phân loại và đổi chất thải có thể tái chế lấy quà.

Tại Việt Nam, chất thải thực phẩm và chất thải hữu cơ hiện chiếm từ 50-70% tổng lượng rác thải sinh hoạt. Thứ trưởng cho rằng, nếu không được phân loại, thu gom và xử lý phù hợp, đây sẽ là gánh nặng lớn cho hạ tầng đô thị và đe dọa trực tiếp đến môi trường sống.

Đề cập các giải pháp cụ thể, Thứ trưởng đề nghị trước hết giảm lãng phí thực phẩm và chất thải ngay từ nguồn. Thứ trưởng cũng đề nghị đưa phân loại chất thải tại nguồn trở thành nền tảng của quản lý chất thải hiện đại.

Một yêu cầu khác được Thứ trưởng nhấn mạnh là chuyển từ tư duy “xử lý chất thải” sang “quản lý tài nguyên từ chất thải”, thúc đẩy tái sử dụng, tái chế, thu hồi vật liệu, thu hồi năng lượng và xử lý chất thải hữu cơ phù hợp; đồng thời khuyến khích ứng dụng công nghệ tiên tiến, thân thiện với môi trường. “Chất thải không chỉ là thứ cần loại bỏ; nếu được quản lý đúng cách, chất thải có thể trở thành nguồn tài nguyên để phục vụ cho nền kinh tế”, Thứ trưởng nói.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, tổ chức quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân để hoàn thiện chính sách, huy động nguồn lực, triển khai hiệu quả các nhiệm vụ bảo vệ môi trường, quản lý chất thải, giảm lãng phí thực phẩm và thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn.

Bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam cho rằng, thông điệp “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch” truyền tải một vấn đề rất cụ thể: Cách sản xuất, tiêu dùng và quản lý thực phẩm tác động trực tiếp đến chất lượng môi trường đô thị. Mỗi ngày, hơn 1 tỷ suất ăn bị lãng phí trên toàn thế giới, trong khi hàng triệu người vẫn phải đối mặt với nạn đói và tình trạng mất an ninh lương thực.

Người dân xếp hàng để tham gia chương trình đổi rác tái chế lấy quà tặng. Ảnh: Trung Hiếu.

Bà Pauline Tamesis cho biết, thất thoát và lãng phí thực phẩm góp phần làm gia tăng biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và gây ô nhiễm các hệ sinh thái. Lượng thực phẩm bị thải bỏ cũng tạo thêm áp lực cho hệ thống quản lý chất thải, trong khi làm chậm những nỗ lực xây dựng hệ thống nông nghiệp - thực phẩm có khả năng chống chịu và bảo đảm công bằng.

Trong bối cảnh đó, giảm thất thoát và lãng phí thực phẩm không chỉ là câu chuyện về tiêu dùng mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh lương thực, môi trường và phát triển đô thị.

“Bằng cách giảm lãng phí thực phẩm, chúng ta có thể tăng cường an ninh lương thực, xây dựng những đô thị lành mạnh hơn, đồng thời đẩy nhanh hành trình đầy khát vọng của Việt Nam hướng tới trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045 và đạt mục tiêu phát thải ròng bằng ‘0’ vào năm 2050”, bà Pauline Tamesis nói.

Tại Lễ hưởng ứng Chiến dịch Làm cho thế giới sạch hơn năm 2026, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội (URENCO) đã kích hoạt mạng lưới 100 điểm phân loại, thu hồi chất thải tái chế - các HUB; đồng thời phát động Chương trình hành động cộng đồng “21 ngày phân loại” trên địa bàn Thủ đô.

Tại các điểm này, chất thải tái chế được tiếp nhận, phân loại, cân, ghi nhận và chuyển giao vào hệ thống tái chế phù hợp. Bản đồ số giúp người dân tìm điểm tiếp nhận thuận tiện, đồng thời hỗ trợ tổ chức tuyến thu gom và theo dõi dòng vật liệu. Mạng lưới này góp phần hình thành một chu trình rõ ràng: phân loại tại nguồn, thu hồi, tái chế và đưa vật liệu trở lại phục vụ sản xuất, đời sống.

Trong khuôn khổ chương trình, Thứ trưởng Bộ NN&MT Lê Trọng Yên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Tạ Đình Thi, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Bùi Duy Cường cùng các đại biểu đã thực hiện nghi thức nhấn nút, chính thức khởi động Chiến dịch cộng đồng “21 ngày phân loại”.