Làm thế nào để con cái thoải mái chia sẻ suy nghĩ với bố mẹ?

Ít trò chuyện với bố mẹ kéo dài có thể tạo ra khoảng cách trong gia đình, khiến trẻ tìm đến bạn bè, mạng xã hội hoặc những cộng đồng trực tuyến để giải tỏa. Để tránh những hệ lụy đáng tiếc, điều cha mẹ cần làm trước hết là tạo cho con cảm giác an toàn khi được nói ra suy nghĩ của mình.

Hãy trò chuyện và lắng nghe con nhiều hơn

Trong nhiều gia đình, khoảng cách giữa cha mẹ và con cái không bắt đầu từ một cuộc cãi vã lớn, mà có thể hình thành từ những lần con muốn nói nhưng bị gạt đi, những câu hỏi chưa kịp giải thích đã nhận về lời quát mắng hay những quyết định được cha mẹ đưa ra thay con. Khi tiếng nói của trẻ không được lắng nghe, việc con dần thu mình, ngại chia sẻ với bố mẹ là điều đáng lưu tâm.

Thực tế, không ít phụ huynh vì mong muốn con học tốt, sống đúng định hướng hoặc tránh những sai lầm từng trải qua nên thường áp đặt suy nghĩ của mình lên con. Cha mẹ có thể cho rằng đó là sự quan tâm, nhưng với trẻ, đặc biệt ở tuổi vị thành niên, cách ứng xử này đôi khi lại tạo cảm giác bị kiểm soát, thiếu tin tưởng và không được tôn trọng.

Bên cạnh đó, những lúc nóng giận, việc cha mẹ lớn tiếng, quát mắng hoặc dùng những lời lẽ nặng nề cũng có thể khiến trẻ hình thành tâm lý sợ hãi. Một đứa trẻ từng bị mắng khi kể về điểm số, tình bạn, chuyện trường lớp hay một lỗi lầm có thể lựa chọn im lặng ở những lần sau, bởi chúng lo rằng chia sẻ sẽ tiếp tục dẫn đến trách phạt.

Hãy trò chuyện, lắng nghe con nhiều hơn (Ảnh minh họa)

Khi sự im lặng kéo dài, khoảng cách trong gia đình có nguy cơ ngày càng lớn. Đáng chú ý, thời gian qua xuất hiện những nhóm trên mạng xã hội với nội dung thể hiện sự bất mãn, thậm chí cực đoan như “ghét bố mẹ”. Dù không thể từ một hiện tượng trên mạng để quy kết cho mọi gia đình, đây vẫn là tín hiệu cho thấy nhu cầu được lắng nghe, thấu hiểu của một bộ phận trẻ em cần được người lớn quan tâm đúng mức.

Đừng biến cuộc trò chuyện thành một phiên “phán xét”

Muốn con cởi mở, trước hết cha mẹ cần tạo cảm giác an toàn khi giao tiếp. Khi con kể một câu chuyện, thay vì lập tức phán xét hoặc đưa ra lời khuyên, cha mẹ có thể lắng nghe hết câu chuyện và hỏi thêm: “Con cảm thấy thế nào?”, “Điều gì khiến con buồn?” hoặc “Con muốn bố mẹ giúp gì?”.

Những câu hỏi tưởng như đơn giản có thể giúp trẻ hiểu rằng suy nghĩ và cảm xúc của mình được tôn trọng. Ngược lại, những phản ứng như “Có thế mà cũng buồn”, “Bố mẹ nói thì phải nghe” hay “Con còn nhỏ biết gì” dễ khiến trẻ cảm thấy việc chia sẻ là vô nghĩa.

Cha mẹ cũng cần phân biệt giữa lắng nghe và đồng ý. Lắng nghe không có nghĩa là chấp nhận mọi lựa chọn của con. Ngay cả khi không đồng tình, phụ huynh vẫn có thể giải thích lý do, cùng con phân tích hậu quả và tìm phương án phù hợp thay vì áp đặt ngay từ đầu.

Đặc biệt, khi tức giận, cha mẹ nên tránh quát mắng, xúc phạm hoặc so sánh con với người khác. Nếu cuộc trò chuyện đang trở nên căng thẳng, việc tạm dừng để cả hai bình tĩnh rồi nói tiếp sẽ hiệu quả hơn một cuộc tranh luận trong lúc cảm xúc lên cao.

Với trẻ, việc xây dựng lại sự gần gũi cũng cần bắt đầu từ những điều rất nhỏ: chủ động trò chuyện với bố mẹ, chia sẻ cả những chuyện vui thay vì chỉ tìm đến khi gặp vấn đề. Một gia đình có thể không tránh khỏi bất đồng, nhưng điều quan trọng là các thành viên vẫn cảm thấy mình có một nơi an toàn để trở về và được lắng nghe.

Sự gắn kết giữa cha mẹ và con cái không được tạo nên chỉ bằng những lời dạy bảo. Đó còn là khả năng ngồi xuống, lắng nghe và tôn trọng nhau. Khi cha mẹ bớt áp đặt, con cái có thêm cơ hội được nói; khi con được nói mà không sợ bị mắng, khoảng cách trong gia đình cũng có cơ hội được thu hẹp.

Đôi khi, để giữ con ở gần mình, điều cha mẹ cần làm trước tiên không phải là nói nhiều hơn, mà là lắng nghe nhiều hơn.