Lần đầu đi bỏ phiếu

Sau Tổng tuyển cử 1946, Nhân dân bầu ra 333 đại biểu Quốc hội trong số hàng nghìn người ứng cử và đề cử

Ngày hội bầu cử

Trong hồi ký “Quê hương và cách mạng”, ông Hoàng Anh, quê ở Phong An (nay thuộc phường Phong Thái), nguyên Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ nhớ lại: Từ 6 giờ sáng ngày 6/1/1946, trong thôn xóm đã gọi nhau í ới..; trên đường làng, đường phố, nhiều người ăn mặc chỉnh tề bắt đầu đi bỏ phiếu. Trẻ em cũng không chịu ngồi nhà, kéo nhau đi xem bỏ phiếu như đi xem hội. Đến 5 giờ chiều, những nơi chậm nhất cũng đã kết thúc bầu cử.

Ngay tại quê tôi là Thủy Phương, nay thuộc phường Thanh Thủy, không khí ngày bầu cử cũng được các cụ già có dịp tham gia, nhớ lại và mô tả đầy khí thế khi khắp các đình thôn, ngõ xóm đều đỏ rực màu cờ và biểu ngữ. Nhiều cổng chào mới được dựng lên để đón chào các công dân đi thực hiện quyền làm chủ. Ngoại trừ những người quá già yếu hay ốm đau được Ban Bầu cử đưa thùng phiếu đến tận nhà, còn lại tất cả công dân từ 18 tuổi trở lên đều hăng hái đi bầu.

Theo Báo Quyết Chiến, cơ quan tuyên truyền của Việt Minh Thừa Thiên và cũng là của Việt Minh Trung Bộ, do Tỉnh ủy và Xứ ủy trực tiếp chỉ đạo, đơn vị tỉnh Thừa Thiên có 45 người ra ứng cử, được bầu 5 đại biểu và đơn vị thị xã Thuận Hóa (Huế) có 13 người ứng cử và được bầu 2 đại biểu; Mặt trận Việt Minh giới thiệu 7 đại biểu. Từ rất sớm, công tác tuyên truyền, vận động được chú trọng đến từng chi tiết.

Ngay từ đầu tháng 12/1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng, cán bộ mặt trận Việt Minh, các đoàn thể cứu quốc, cán bộ chính quyền các cấp ở Thừa Thiên bắt đầu chia nhau về các thôn xóm, phố phường tuyên truyền và phổ biến cho dân hiểu rõ ý nghĩa to lớn của cuộc Tổng tuyển cử sắp tiến hành trong cả nước, quyền lợi và nghĩa vụ của công dân là cầm lá phiếu để cử người xứng đáng thay mặt dân lo việc nước; thể thức bầu cử và trách nhiệm của người được dân bầu ra...

Không quá bất ngờ khi toàn tỉnh Thừa Thiên có tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu đạt trên 90%, có xã đạt 100%. Tại huyện Quảng Điền (cũ), tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu đạt trên 95%. Tất cả ứng cử viên có mặt trận Việt Minh giới thiệu đều trúng cử với số phiếu cao. Theo Báo Quyết Chiến đưa tin, tại đơn vị thị xã Thuận Hóa có 2 người trúng cử là ông Trần Hữu Dực và ông Tôn Quang Phiệt. Trúng cử ở đơn vị tỉnh Thừa Thiên có ông Hoàng Anh, Hòa thượng Thích Mật Thể, kỹ sư Nguyễn Đăng Khoa, bác sĩ Nguyễn Kinh Chi và nhà giáo Đoàn Trọng Truyến.

Nhân dân Hà Nội bỏ phiếu bầu Quốc hội khóa I. Ảnh: Tư liệu

Hội đồng nhân dân 2 cấp và Ủy ban Hành chính 4 cấp

Cùng với bầu cử đại biểu Quốc hội, ngày 22/11/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ban hành Sắc lệnh số 63/SL đặt nền móng cho hệ thống chính quyền địa phương thông suốt từ Trung ương đến cơ sở. Cả nước thống nhất chỉ có 2 cấp HĐND ở tỉnh và xã; riêng Huế, do đặc thù trước đó là Kinh đô nên được bầu HĐND cấp huyện (thị xã Thuận Hóa). Trong khi đó, Ủy ban Hành chính có 4 cấp, gồm: Xứ (kỳ), tỉnh, huyện và xã (nhiều nơi lúc đầu là làng).

Ngày 24/2/1946, cả nước đồng loạt diễn ra bầu cử HĐND 2 cấp (tỉnh và xã). Cũng với tinh thần bầu cử Quốc hội gần 2 tháng trước đó, đây thực sự là ngày hội lớn của các tầng lớp nhân dân ở Thừa Thiên. Theo quy định, Nhân dân Thừa Thiên đã bầu chọn được HĐND tỉnh gồm 30 ủy viên. Ngày 10/5/1946, HĐND tỉnh họp phiên đầu tiên và đã bầu ra Ủy ban Hành chính tỉnh Thừa Thiên do ông Hoàng Anh làm Chủ tịch, Hoàng Đức Trạch làm Phó Chủ tịch và Thư ký Ủy ban là ông Lâm Mộng Quang.

HĐND thị xã Thuận Hóa họp phiên đầu tiên vào ngày 9/6/1946, bầu ông Hoàng Phương Thảo làm Chủ tịch Ủy ban Hành chính thị xã. Ngày 14/7/1946, tiến hành bầu cử ủy ban hành chính các huyện. Kết quả, được bầu làm Chủ tịch Ủy ban Hành chính huyện Phong Điền là ông Hoàng Thái, Quảng Điền là ông Trần Bá Song, Hương Trà là ông Trần Thanh Chữ, Hương Thủy là ông Lê Trọng Đại, Phú Vang là ông Nguyễn Cửu Thạnh và Phú Lộc là ông Lê Bá Dị. Trong khi đó, vượt qua nhiều khó khăn và bỡ ngỡ ban đầu, các xã trong tỉnh cũng đã tổ chức thành công cuộc bầu cử HĐND và ủy ban hành chính cấp cơ sở.

Ngay từ ngày 23/9/1945, cuộc kháng chiến đã bùng nổ ở Nam Bộ khi thực dân Pháp đánh chiếm Sài Gòn, thể hiện rõ dã tâm xâm lược nước ta một lần nữa. Tình hình càng trở nên căng thẳng trong năm 1946 khi Pháp liên tục có nhiều hành động gây hấn và phá hoại. Bất chấp nhiều khó khăn và các thế lực phá hoại, cuộc Tổng tuyển cử vẫn thành công tốt đẹp, khẳng định ý chí độc lập của dân tộc.

Trước hành động gây hấn và leo thang chiến tranh của thực dân Pháp, ngày 19/12/1946, Hồ Chủ tịch ra “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”. Thực hiện chủ trương của Trung ương Đảng, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thừa Thiên quyết định thành lập Ủy ban Kháng chiến Thừa Thiên do ông Hà Văn Lâu làm Chủ tịch và Phó Chủ tịch là ông Hoàng Anh (Chủ tịch Ủy ban Hành chính tỉnh). Ngày 1/10/1947, thực hiện Sắc lệnh số 91/SL của Hồ Chủ tịch, ở Thừa Thiên đã sáp nhập Ủy ban Kháng chiến và Ủy ban Hành chính thành Ủy ban Kháng chiến kiêm Hành chính do ông Hoàng Anh làm Chủ tịch.

Chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn, Ủy ban Hành chính Thừa Thiên và các cấp huyện, xã trong tỉnh chưa có nhiều kinh nghiệm về mặt tổ chức, thiếu kỹ năng về hành chính hiện đại, nhưng thực tiễn cho thấy, đó là mô hình chính quyền hiệu quả nhất trong điều kiện bị bao vây, chia cắt và chiến tranh, giúp Thừa Thiên (Huế) vượt qua khó khăn và thử thách, trở thành một trong những căn cứ kháng chiến vững mạnh của Liên khu IV sau này trong kháng chiến chống thực dân Pháp.

ĐÌNH NAM