Lằn ranh giữa khát vọng làm giàu và kiểm soát lạm quyền

Để làm rõ hơn bước đột phá tư duy được Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đặt ra về việc khuyến khích đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh cùng với điều kiện, cơ chế kiểm soát, không để quyền lực, thông tin, tài sản công... trở thành lợi thế riêng, phóng viên Thông tấn xã Việt Nam đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt, Chuyên gia chính sách công (Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội), thành viên Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Thưa ông, việc khuyến khích đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh, từ “cho phép” sang “khuyến khích, tạo điều kiện” để đảng viên làm giàu chính đáng có ý nghĩa thế nào tới việc tạo nguồn lực, đóng góp cho sự phát triển của đất nước?

Chúng ta cần nhìn nhận một cách thực tế rằng nhu cầu làm giàu chính đáng là động lực phát triển tự nhiên của con người và xã hội. Việc Đảng cởi mở, khuyến khích đảng viên tham gia phát triển kinh tế tư nhân là một bước đột phá về tư duy. Quyết sách này không chỉ đập tan những định kiến cũ kỹ về việc "đảng viên thì không được làm giàu", mà còn khơi thông trực tiếp một nguồn lực chất xám, năng lực quản trị và tinh thần dám nghĩ dám làm từ nội bộ tổ chức để cống hiến cho xã hội.

Khi một đảng viên dấn thân vào thương trường, họ đang gánh vác trách nhiệm giải quyết việc làm, đóng góp ngân sách và tham gia vào chuỗi cung ứng quốc gia. Tuy nhiên, chiếc áo "doanh nhân đảng viên" cũng đòi hỏi những chuẩn mực khắt khe hơn mức bình thường. Họ phải là những người tiên phong vươn lên bằng nội lực lõi, bằng công nghệ và kỹ năng quản trị thực chất, chứ không phải bằng các ưu đãi ngầm.

Rõ ràng, dư luận có quyền đặt ra những bộ lọc khắt khe hơn đối với một doanh nhân là đảng viên. Sự thành công của họ phải được đo lường bằng tính minh bạch và đạo đức kinh doanh. Theo ông, đâu là lằn ranh để đảm bảo việc làm giàu này đi đúng quỹ đạo, không bị biến tướng thành "lạm quyền" hay "sân sau"?

Đây chính là ranh giới sống còn mà các nghị quyết của Đảng, đặc biệt là Hội nghị Trung ương 4, liên tục cảnh báo và nắn chỉnh. Lằn ranh đó nằm ở tính minh bạch và sự bình đẳng tuyệt đối trước pháp luật.

Một doanh nhân thông thường khi vi phạm nguyên tắc thị trường sẽ chịu chế tài kinh tế hoặc pháp lý. Nhưng một doanh nhân đảng viên khi sai phạm, họ đánh mất cả tư cách người đảng viên và niềm tin của xã hội. Rủi ro lớn nhất mà thể chế cần phòng ngừa là việc lợi dụng uy tín, vị trí công tác, quan hệ... để tạo lợi thế với các dự án công, phân bổ tài nguyên đất đai hoặc tạo thế độc quyền.

Làm giàu chính đáng phải được định nghĩa bằng mồ hôi, trí tuệ và sự cạnh tranh sòng phẳng. Nếu lợi nhuận sinh ra từ việc "bẻ cong" chính sách, từ việc dựa vào quyền lực công để tạo lợi thế bất bình đẳng, thì đó không còn là làm kinh tế nữa. Đó là sự lạm quyền và trục lợi nhóm.

Từ thực tiễn điều hành và giám sát, làm thế nào để chúng ta thiết lập được một môi trường vừa bảo vệ, khuyến khích những đảng viên làm kinh tế chân chính, lại vừa tạo ra một màng lọc đủ mạnh để ngăn chặn những cá nhân trục lợi, thưa ông?

Chìa khóa duy nhất và bền vững nhất nằm ở việc hoàn thiện thể chế. Chúng ta không thể chỉ quản lý bằng việc kêu gọi sự tự giác hay đạo đức cá nhân. Thể chế phải thiết kế được những quy trình ra quyết định công khai, minh bạch để quyền lực công và lợi ích tư không có cơ hội giao thoa bất chính.

Hệ thống quy định về những điều đảng viên không được làm hiện nay đã bao quát khá đầy đủ. Vấn đề cốt lõi lúc này là khâu thực thi. Chúng ta cần vận hành nghiêm túc cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập; minh bạch hóa toàn bộ quá trình đấu thầu, giao đất, cấp phép dự án. Đồng thời, không thể bỏ qua vai trò giám sát phản biện từ Mặt trận Tổ quốc, báo chí và chính những người lao động làm việc trực tiếp tại doanh nghiệp.

Một môi trường kinh doanh thượng tôn pháp luật, nơi mọi doanh nghiệp đều phải cạnh tranh bằng năng lực cốt lõi, chính là màng lọc công bằng nhất. Cơ chế này sẽ bảo vệ uy tín cho những đảng viên làm ăn chân chính, tạo không gian cho họ bứt phá, đồng thời tự động đào thải những ai có ý định núp bóng tổ chức để thao túng thị trường.

Trân trọng cảm ơn ông!