Bộ Tài chính ý kiến gì về đề xuất tách truyền tải, bán lẻ điện khỏi EVN?

Mới đây, tại họp báo thường kỳ của Bộ Công Thương, ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, cho biết Bộ Công Thương định hướng sớm tách Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) khỏi Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), chuyển về bộ, ngành quản lý.

Ở khâu phân phối và bán lẻ, từng bước tách bạch hai hoạt động đang nằm trong 5 Tổng công ty Điện lực thuộc EVN. Trước mắt, chi phí phân phối và bán lẻ sẽ được tách riêng, sau đó hướng tới tách bạch về tổ chức và sở hữu để phù hợp lộ trình phát triển thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.

Liên quan đến vấn đề này, ngày 2/10, Bộ Tài chính đã gửi Đảng ủy Chính phủ tờ trình về việc phê duyệt Đề án tái cấu trúc EVN phù hợp với thị trường điện cạnh tranh.

Bộ Công Thương muốn đẩy nhanh tái cơ cấu ngành điện

Theo dự thảo đề án của Bộ Tài chính, trước mắt EVNNPT tiếp tục là công ty TNHH MTV do EVN nắm giữ 100% vốn điều lệ. Sau khi tháo gỡ khó khăn, EVN cần nghiên cứu, rà soát để báo cáo cấp có thẩm quyền về phương án tách EVNNPT ra khỏi EVN theo đúng chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ.

Ở khâu phân phối và bán lẻ điện, dự thảo đề án đề xuất các Tổng công ty Điện lực (TCTĐL) tiếp tục là công ty TNHH MTV do EVN nắm giữ 100% vốn điều lệ. Các đơn vị này thực hiện chức năng quản lý lưới điện phân phối, đồng thời bán lẻ điện mặc định và cạnh tranh với các đơn vị bán lẻ khác trên thị trường bán lẻ điện cạnh tranh (VREM).

Sau đó, từng bước thực hiện tách bạch khâu phân phối và khâu kinh doanh bán lẻ thuộc các TCTĐL theo từng giai đoạn phát triển của thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.

Việc nghiên cứu cổ phần hóa các công ty bán lẻ điện hạch toán độc lập dự kiến thực hiện từ sau năm 2035, khi đủ điều kiện và bảo đảm tuân thủ tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhà nước theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

Dự thảo đề án đề xuất trước mắt duy trì mô hình EVNNPT tiếp tục là công ty TNHH MTV do EVN nắm giữ 100% vốn điều lệ như hiện nay. Ảnh: Hoàng Giám

Tuy nhiên, Bộ Công Thương không thống nhất với cả hai đề xuất trên. 

Tại Văn bản số 822 ngày 28/9/2026, Bộ Công Thương đề xuất: “Xây dựng và triển khai phương án tách EVNNPT khỏi EVN và tổ chức thành doanh nghiệp độc lập do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ, trực thuộc Bộ chuyên ngành.

Trường hợp không tách EVNNPT, Bộ Công Thương kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng giao bộ này thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu đối với EVN, nhằm tăng tính đồng bộ trong quản lý ngành, tổ chức thực hiện quy hoạch và bảo đảm an ninh năng lượng.

Đối với khâu phân phối và bán lẻ điện, Bộ Công Thương đề nghị Bộ Tài chính điều chỉnh lộ trình tái cơ cấu để đồng bộ với đề án tái cơ cấu ngành điện. Bộ này cho rằng việc tách bộ phận bán lẻ điện thành đơn vị hạch toán độc lập là điều kiện quan trọng để hình thành thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, dự kiến vận hành chậm nhất vào năm 2030.

Bộ Tài chính lo ngại sẽ ảnh hưởng và xáo trộn lớn

Giải thích đề xuất duy trì mô hình hiện tại trong giai đoạn trước mắt, Bộ Tài chính cho biết EVNNPT là đơn vị cung cấp dịch vụ cho hệ thống điện, có cơ cấu tổ chức và hạch toán kế toán độc lập với EVN. Giá truyền tải điện do Bộ Công Thương phê duyệt, còn hoạt động đầu tư được thực hiện theo quy hoạch phát triển điện lực quốc gia.

Bộ Tài chính cho rằng mô hình EVNNPT hoạt động hiện nay là đảm bảo tính độc lập và đáp ứng các yêu cầu của thị trường điện, không xuất hiện bất cứ xung đột nào về lợi ích với các bên mua điện và bán điện, không có sự phân biệt đối xử giữa các nhà máy điện của EVN và nhà máy điện của các chủ đầu tư khác, bao gồm cả việc đấu nối nhà máy điện vào hệ thống điện quốc gia.

Mô hình này cũng đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch, bình đẳng giữa các bên tham gia thị trường điện, kể cả giai đoạn thị trường bán lẻ điện cạnh tranh trong thời gian tới.

Theo Bộ Tài chính, nếu thực hiện tách ngay EVNNPT ra khỏi EVN sẽ có một số vấn đề phát sinh ảnh hưởng đến hoạt động và hiệu quả của doanh nghiệp.

Một trong những trở ngại lớn nếu tách EVNNPT ngay là nhu cầu vốn đầu tư lưới điện truyền tải rất cao. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, giai đoạn 2026-2030, bình quân mỗi năm EVNNPT đầu tư thuần gần 45.000 tỷ đồng, trong khi khả năng tự thu xếp vốn chỉ đáp ứng tối đa 40% nhu cầu.

Đến hết năm 2025, hệ số nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu của EVNNPT là 2,82 lần, tiến sát tới mức 3 lần. Để đảm bảo khả năng thực hiện các dự án đầu tư và an toàn tài chính, EVNNPT cần bổ sung thêm khoảng 42.500 tỷ đồng vốn chủ sở hữu. Ngân sách nhà nước phải cấp bổ sung vốn điều lệ, bảo lãnh vay vốn, làm tăng áp lực tài chính công.

Ngoài ra, việc tách EVNNPT khỏi EVN cũng sẽ ảnh hưởng đến tính thống nhất trong chỉ đạo, phối hợp điều hành kế hoạch đầu tư phát triển đồng bộ lưới điện truyền tải và lưới điện phân phối (hiện do các TCTĐL thuộc EVN quản lý). Điều này gây khó khăn cho việc bảo đảm liên thông giữa các cấp điện áp, đáp ứng nhu cầu phụ tải và xử lý sự cố, nhất là trong bối cảnh nguồn điện tái tạo và nguồn điện phân tán phát triển.

Do đó, Bộ Tài chính cho rằng việc EVN tiếp tục sở hữu 100% vốn tại EVNNPT sẽ bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất trong đầu tư, quản lý vận hành hệ thống truyền tải điện quốc gia; ưu tiên triển khai các công trình truyền tải trọng điểm, liên kết vùng, liên kết khu vực, kết nối nhập khẩu điện.

Phân phối và bán lẻ điện cần được tách bạch theo lộ trình

Về khâu phân phối và bán lẻ điện, Bộ Tài chính cho biết, trong giai đoạn thị trường bán buôn điện cạnh tranh, cần hạch toán riêng chi phí phân phối và kinh doanh bán lẻ điện để làm cơ sở xác định giá phân phối, tạo điều kiện cho khách hàng lớn tham gia thị trường.

Tuy nhiên, việc tái cơ cấu phải gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh cung cấp điện, hạn chế xáo trộn tổ chức. Vì vậy, việc tách bạch hai khâu tại các TCTĐL cần thực hiện từng bước, đồng bộ với lộ trình phát triển thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.

Bộ Tài chính cho rằng, trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên và phụ tải điện dự kiến tăng khoảng 10% mỗi năm, các đơn vị bán lẻ cần đủ năng lực tài chính để ký hợp đồng mua bán điện dài hạn với nhà đầu tư nguồn điện. Nếu tách hoàn toàn về sở hữu khỏi các TCTĐL ngay trong ngắn hạn, các đơn vị này có thể chưa đáp ứng được yêu cầu.

Theo phương án đề xuất, đến năm 2030, các đơn vị bán lẻ điện vẫn có thể hạch toán phụ thuộc TCTĐL nhưng phải tách bạch về tổ chức, lập báo cáo tài chính riêng. Chi phí phân phối cũng được xác định rõ ràng, làm cơ sở tính giá và thúc đẩy cạnh tranh trên thị trường điện.