Làn sóng bán tháo cổ phiếu AI lan rộng toàn cầu

Đà giảm của các cổ phiếu liên quan tới trí tuệ nhân tạo (AI) đã kéo dài gần một tháng, khiến nhóm cổ phiếu công nghệ trải qua mức giảm nặng nề nhất kể từ cú sốc thuế quan năm 2025. Không chỉ cổ phiếu của các nhà sản xuất chip, các hyperscaler (nhà cung cấp điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu lớn) mà cả cổ phiếu của các nhà cung cấp chip nhớ ở châu Á cũng lao dốc, bất chấp việc nhiều doanh nghiệp vẫn báo cáo lợi nhuận cao.

Sự lệch pha giữa kết quả kinh doanh khả quan và giá cổ phiếu giảm đã khơi lại câu hỏi mà nhà đầu tư luôn băn khoăn kể từ khi ChatGPT ra mắt năm 2022: Liệu cơn sốt AI cuối cùng cũng đã đến hồi kết, hay chỉ đang tạm chững lại?

Bán tháo trên quy mô toàn cầu

Một trong những dấu hiệu rõ nhất cho thấy cơn sốt cổ phiếu AI đang hạ nhiệt là làn sóng bán tháo cổ phiếu công nghệ và bán dẫn trên toàn cầu. Làn sóng bắt đầu từ Mỹ, quốc gia dẫn đầu cuộc đua AI cả về phát triển mô hình nền tảng lẫn xây dựng hạ tầng.

Ngay từ đầu tháng 7, cổ phiếu chip Mỹ liên tục chịu áp lực. Đến ngày 17/7, chỉ số Philadelphia Semiconductor Index (SOX) - theo dõi 30 công ty hàng đầu trong lĩnh chip bán dẫn - đã giảm hơn 20% so với mức đỉnh lịch sử cuối tháng 6, rơi vào thị trường gấu.

Lập luận khi đó khá đơn giản: Các tập đoàn công nghệ Mỹ càng chi nhiều tiền xây dựng trung tâm dữ liệu và phát triển AI, các nhà cung cấp phần cứng đứng phía sau càng hưởng lợi.

Nhưng trong tháng 7, chính những cổ phiếu từng được xem là “người bán xẻng cho kẻ đào vàng” của cơn sốt AI cũng bắt đầu bị bán tháo mạnh. Tính riêng trong tháng 7, chỉ số thiên về công nghệ Kospi của Hàn Quốc đã ba lần phải kích hoạt cơ chế “ngắt mạch”. Làn sóng bán tháo cũng lan sang thị trường Đài Loan và cổ phiếu công nghệ Nhật Bản.

Điều đáng lo, vì vậy, không chỉ là giá cổ phiếu AI tại Mỹ điều chỉnh. Làn sóng bán tháo đã lan sang cả những thị trường từng hưởng lợi từ cơn sốt AI. Nhà đầu tư đang bắt đầu đặt câu hỏi lớn hơn: Tiềm năng của AI có đủ để biện minh cho mức định giá và kỳ vọng quá cao đã được đặt vào toàn bộ chuỗi cung ứng hay không?

Dấu hiệu đáng lo ngại

Nếu cuộc bán tháo trên thị trường chứng khoán cho thấy niềm tin của nhà đầu tư đang suy yếu, một loạt diễn biến khác cho thấy vấn đề có thể nằm sâu hơn: “tính kinh tế” phía sau cơn sốt cổ phiếu AI cũng đang xuất hiện những dấu hiệu đáng lo.

Trong hai năm qua, câu chuyện AI được xây dựng trên một vòng tròn tăng trưởng khá đơn giản: nhu cầu AI tăng mạnh, các công ty công nghệ thu được nhiều doanh thu hơn, từ đó tiếp tục chi hàng trăm tỷ USD cho chip và trung tâm dữ liệu, các nhà sản xuất chip hưởng lợi từ khoản đầu tư này và tiếp tục mở rộng sản xuất. Nhưng giờ đây, lối lập luận này đang đối mặt với sự hoài nghi.

Thứ nhất, giá token - đơn vị dùng để tính phí khi khách hàng sử dụng các mô hình AI - đang giảm mạnh. Hiện tượng này gợi ra nghi vấn về sức mạnh định giá của các công ty AI.

Nếu giá mỗi đơn vị sử dụng AI giảm nhanh, lượng sử dụng phải tăng đủ mạnh để bù đắp. Nói cách khác, thị trường không chỉ cần thấy AI được sử dụng nhiều hơn, mà còn phải thấy nhu cầu đó được chuyển hóa thành doanh thu và lợi nhuận đủ nhanh để biện minh cho hàng trăm tỷ USD đầu tư vào hạ tầng.

Thứ hai, cách hệ sinh thái AI tài trợ cho tăng trưởng đang làm dấy lên lo ngại về nhu cầu “ảo”. Một ví dụ đáng chú ý là Nvidia.

Nvidia ngày càng tham gia sâu vào việc cung cấp vốn hoặc hỗ trợ tài chính cho chính những khách hàng lớn đang mua chip của họ. Tập đoàn tiết lộ một quan hệ đối tác mới với SK Group sẽ tạo ra hơn 500 tỷ USD giao dịch giữa hai bên. Nvidia cũng đang đàm phán để tài trợ tới 350 tỷ USD nhằm giúp OpenAI mua chip của hãng này cho dự án tại Mỹ.

Ban lãnh đạo Nvidia bác bỏ cách diễn giải rằng các thương vụ của mình mang tính “vòng tròn”. Tuy nhiên, ngay cả khi từng thương vụ riêng lẻ đều có cơ sở kinh tế hợp lý, mô hình này vẫn đặt ra một rủi ro lớn hơn: nếu dòng vốn trong hệ sinh thái giúp thúc đẩy đầu tư và đơn đặt hàng nhanh hơn khả năng tạo ra doanh thu cuối cùng, quy mô thị trường AI có thể đang được khuếch đại bởi chính cơ chế tài trợ của nó.

Thứ ba, quy mô vốn cần thiết để duy trì cuộc đua AI ngày càng trở thành vấn đề. AI đòi hỏi lượng vốn khổng lồ. Các công ty phải liên tục chi tiền cho chip, máy chủ, trung tâm dữ liệu... trước khi tạo ra doanh thu. Vì vậy, câu hỏi đặt ra là doanh thu tiềm năng đó có đủ lớn để hoàn trả lượng vốn khổng lồ đang được đổ vào hay không.

Ngay cả Alphabet cũng cho thấy sức ép này. Trong quý 2, tập đoàn ghi nhận dòng tiền tự do âm 5,9 tỷ USD - lần đầu tiên kể từ năm 2004. Đáng chú ý, tình trạng này xuất hiện ngay cả khi hoạt động kinh doanh vẫn tăng trưởng mạnh, với doanh thu Google Cloud tăng 82%.

Phản ứng của thị trường cho thấy một sự thay đổi quan trọng trong cách nhà đầu tư nhìn nhận cổ phiếu AI: tăng trưởng doanh thu không còn đủ để nhà đầu tư hào hứng, nếu doanh nghiệp phải đốt quá nhiều tiền.

Cuối cùng, cuộc chạy đua IPO của OpenAI và Anthropic cũng đặt ra câu hỏi về nhu cầu huy động vốn của ngành. Việc hai công ty AI tư nhân nổi tiếng nhất thế giới cùng tiến tới IPO có thể đơn giản là dấu hiệu họ muốn tận dụng sự quan tâm của thị trường để huy động thêm vốn.

Nhưng với những người hoài nghi, đây cũng có thể là cơ hội để các quỹ đầu tư mạo hiểm và cổ đông đầu tiên chốt lãi, trong khi rủi ro được chuyển sang những nhà đầu tư nhỏ lẻ đang choáng ngợp bởi cái mác “AI”.