Lan tỏa giá trị di sản Phật giáo từ Bảo vật quốc gia Hộp xá
Tối 17/11, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An tổ chức khai trương Phòng trưng bày chuyên biệt Hộp xá lợi Phật (Tháp Nhạn) tại Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh.
Đây là di sản đặc biệt quý hiếm, mang giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, khoa học và nghệ thuật, đồng thời là minh chứng quan trọng cho sự phát triển của Phật giáo trên vùng đất Nghệ An.
Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Đoàn Minh Huấn dự buổi lễ.

Các đại biểu thực hiện nghi thức cắt băng khai trương Phòng trưng bày Bảo vật quốc gia Hộp đựng Xá lị Phật - Tháp Nhạn và khai mạc Triển lãm.
Bảo vật quốc gia Hộp xá lợi Phật làm bằng vàng ròng với những hoa văn tinh xảo, được phát hiện qua cuộc khai quật khảo cổ học vào năm 1986 tại di tích Tháp Nhạn, Nam Đàn (nay thuộc xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An). Những viên gạch khai quật được tại Tháp Nhạn có ghi niên đại “Trinh quán lục niên”, tương ứng năm 632, đời Đường. Đây là một trong những căn cứ quan trọng góp phần xác định niên đại của di tích Tháp Nhạn và bối cảnh lịch sử của việc lưu giữ hộp Xá lợi.
Trải qua gần 1.400 năm, Bảo vật là di sản đặc biệt quý hiếm, là hiện vật độc bản duy nhất chỉ có ở Nghệ An, là minh chứng đặc biệt quý giá về lịch sử Phật giáo trên vùng đất Nghệ An. Điều làm nên giá trị đặc biệt thiêng liêng của bảo vật chính là ngọc xá lợi Phật được lưu giữ bên trong. Ngọc xá lợi có màu trắng, là kết tinh nhục thân của Đức Phật sau khi làm lễ trà tì, là biểu tượng thiêng liêng của từ bi, trí tuệ và giác ngộ.

Nghi thức Cung rước và chiêm bái Bảo vật quốc gia Hộp đựng Xá lị Phật - Tháp Nhạn.
Với chiều dài 8 cm, rộng 5 cm, cao 5,5 cm, hộp gồm hai bộ phận là thân và nắp. Hoa văn trên hiện vật có hoa sen cách điệu ở thân, hoa cúc sáu cánh trên nắp hình mái nhà. Trong hộp có than tro cùng hai mảnh màu trắng đục, rất mỏng, được các nhà khảo cổ nhận diện là xá lợi. Hiện vật cùng dấu tích kiến trúc, gạch trang trí hình Phật tại di chỉ cung cấp thêm chứng cứ về sự hiện diện khá sớm của Phật giáo trên đất Nghệ An.

Với chiều dài 8 cm, rộng 5 cm, cao 5,5 cm, hộp gồm hai bộ phận là thân và nắp. Hoa văn trên hiện vật có hoa sen cách điệu ở thân, hoa cúc sáu cánh trên nắp hình mái nhà. Trong hộp có than tro cùng hai mảnh màu trắng đục, rất mỏng, được các nhà khảo cổ nhận diện là xá lợi.
Những giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, khoa học và nghệ thuật, năm 2017, Thủ tướng Chính phủ đã Quyết định công nhận Hộp xá lợi Tháp Nhạn là Bảo vật quốc gia.
Phòng trưng bày được bài trí trang trọng, lấy tủ kính bảo vệ Hộp xá lợi Phật (Tháp Nhạn) làm trung tâm. Phần mái tủ được thiết kế mô phỏng kiến trúc mái chùa với những góc cong mềm mại. Trên tường, hình ảnh Đức Phật nổi bật trong gam màu đỏ, vàng ấm áp. Kết hợp với âm thanh mang sắc thái Phật giáo, hương trầm và hiệu ứng khói nhẹ, không gian tạo cảm giác thanh tịnh, gần gũi với không khí chốn thiền môn.

Bảo vật quốc gia Hộp đựng xá lợi Phật làm bằng vàng ròng với những hoa văn tinh xảo, được phát hiện qua cuộc khai quật khảo cổ học vào năm 1986 tại di tích Tháp Nhạn, Nam Đàn (nay thuộc xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An).
Đáng chú ý, phía sau tủ kính được bố trí màn hình LED trong suốt, trình chiếu hình ảnh hiện vật từ nhiều góc độ. Nhờ đó, dù chiếc hộp có kích thước chỉ vài centimet, khách tham quan vẫn có thể quan sát rõ hơn những chi tiết, đường nét khó nhận biết bằng mắt thường.
Theo bà Trần Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An, việc khai trương phòng trưng bày là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của tỉnh. Không chỉ lưu giữ một bảo vật quý hiếm gắn với chiều sâu lịch sử, văn hóa và Phật giáo, bảo tàng còn tạo điều kiện để công chúng trực tiếp chiêm ngưỡng, tìm hiểu những giá trị của di sản.
Việc tổ chức không gian trưng bày chuyên biệt giúp bảo vật hiện diện thường xuyên hơn trong đời sống văn hóa cộng đồng, đáp ứng sự mong đợi của các nhà nghiên cứu, tăng ni, Phật tử, nhân dân và du khách trong nước, quốc tế. Qua đó, người tham quan không chỉ tìm hiểu giá trị lịch sử, nghệ thuật của hiện vật mà còn có cơ hội trải nghiệm không gian văn hóa tâm linh, hướng tới những giá trị chân, thiện, mỹ.

Chương trình nghệ thuật "Ánh từ quang" tại buổi lễ.
Cùng với không gian giới thiệu bảo vật, chuyên đề “Phật giáo xứ Nghệ qua cổ vật” góp phần giới thiệu những dấu ấn Phật giáo trong đời sống văn hóa địa phương. Trước đó, năm 2021, hình ảnh Hộp xá lợi Phật (Tháp Nhạn) đã được giới thiệu trên bộ tem “Bảo vật quốc gia Việt Nam (bộ 2): Đồ vàng”.
Để phát huy giá trị bảo vật, thời gian tới, bảo tàng cần tiếp tục lồng ghép nội dung giới thiệu vào các tuyến tham quan, hoạt động giáo dục di sản, đồng thời đẩy mạnh truyền thông trên nền tảng số, giúp công chúng hiểu sâu hơn về hiện vật trong dòng chảy lịch sử, văn hóa xứ Nghệ.
Trước đó, từ 17 đến 18 giờ cùng ngày, tỉnh Nghệ An tổ chức Lễ cung nghinh Bảo vật quốc gia Hộp xá lợi Phật (Tháp Nhạn), qua nhiều tuyến đường tại đô thị Vinh, Nghệ An. Đoàn rước gồm xe dẫn đường của lực lượng Công an, xe cung rước bảo vật, xe đại biểu và 108 xe điện chở Phật tử, nhân dân. Đây là một hoạt động trong khuôn khổ Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026.
Đoàn rước xuất phát từ Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh, đi theo lộ trình: đường Đào Tấn - Quang Trung - Lê Lợi - Mai Hắc Đế - đường 72m - Lenin - Trường Thi - Trần Phú - Quang Trung - Đào Tấn, sau đó trở về bảo tàng.
Hoạt động được tổ chức nhằm lan tỏa tinh thần đoàn kết, hướng thiện, cầu quốc thái dân an; đồng thời tạo dịp để người dân, Phật tử và du khách tìm hiểu giá trị di sản Phật giáo trên đất Nghệ An.
Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026 diễn ra từ ngày 17 đến 24/11, với chủ đề “Mạch nguồn văn hóa - Sức mạnh đoàn kết”, gồm nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, giới thiệu di sản, ẩm thực và du lịch tại đô thị Vinh.
