Làng hương Nà Kéo - lưu giữ tinh hoa nghề truyền thống miền non nước

Làng hương Nà Kéo thuộc xóm Nà Mạ, xã Trường Hà ngay trước khi đến Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó - địa danh gắn liền với lịch sử cách mạng Việt Nam. Trong dòng chảy của thời gian, cùng với nương ngô, ruộng lúa, nghề làm hương thảo mộc đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của người dân nơi đây. Nghề được hình thành từ lâu đời, xuất phát từ nhu cầu sinh hoạt tâm linh của mỗi gia đình và dần phát triển thành nghề truyền thống của cả làng.

Nghề truyền thống làm hương thảo mộc Nà Kéo được người dân gìn giữ bao đời nay.

Điều làm nên nét riêng của hương Nà Kéo chính là sự mộc mạc trong nguyên liệu và cách làm. Que hương được làm từ thân cây mai rừng, bền chắc, thẳng đều; bột hương là sự hòa trộn của mùn cưa, gỗ mục và các loại lá cây rừng phơi khô, nghiền mịn. Tất cả đều dựa vào kinh nghiệm dân gian truyền lại, không sử dụng hóa chất hay hương liệu nhân tạo. Mỗi công đoạn, từ se bột, quấn hương đến phơi khô đều được thực hiện thủ công, đòi hỏi sự kiên nhẫn và khéo léo của người làm nghề.

Chị Trung Thị Nghiệp, một người dân trong làng, chia sẻ: Tôi là người nơi khác về làm dâu tại đây, tuy vậy, với truyền thống làm hương của gia đình, từ thế hệ bà đến mẹ và nay là đến tôi được truyền dạy, duy trì làm hương. Mỗi nén hương làm ra không chỉ để bán mà còn là cái tâm của người làm nghề. Hương phải thơm tự nhiên, cháy đều thì người thắp mới thấy yên lòng. Theo chị Nghiệp, dù thu nhập từ nghề không quá cao, nhưng giúp gia đình có thêm nguồn sống ổn định, nhất là vào thời điểm nông nhàn.

Năm 2020, nghề làm hương thảo mộc Nà Kéo được công nhận là làng nghề truyền thống của tỉnh Cao Bằng. Đây là dấu mốc quan trọng, tạo thêm động lực để người dân gìn giữ nghề trong bối cảnh nhiều làng nghề thủ công đang dần mai một. Hiện nay, trong xóm có hàng chục hộ vẫn duy trì sản xuất hương đều đặn, vừa phục vụ thị trường trong tỉnh, vừa bán cho khách du lịch khi ghé thăm Trường Hà.

Không chỉ mang giá trị kinh tế, hương Nà Kéo còn chứa đựng chiều sâu văn hóa tâm linh. Trong đời sống người Việt, nén hương là sợi dây kết nối giữa con cháu với tổ tiên, giữa con người với cội nguồn. Chính vì vậy, mỗi bó hương được làm ra ở Nà Kéo dường như mang theo cả hơi thở của núi rừng và sự trân trọng đối với truyền thống.

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của du lịch Cao Bằng, làng hương Nà Kéo dần trở thành điểm dừng chân thú vị trên hành trình khám phá Pác Bó, xã Trường Hà. Du khách đến đây không chỉ để mua hương mà còn để tìm hiểu quy trình làm nghề, cảm nhận không gian sinh hoạt mộc mạc của một làng quê vùng cao.

Hương được phơi nắng để đạt chất lượng thành phẩm tốt nhất.

Lần đầu đến thăm làng hương Nà Kéo trong chuyến du lịch Cao Bằng, chị Nguyễn Thu Hà, du khách đến từ Hà Nội, chia sẻ: Tôi khá bất ngờ khi được tận mắt thấy người dân làm hương hoàn toàn bằng tay, từ những nguyên liệu rất tự nhiên. Mùi hương ở đây nhẹ, dễ chịu, khác hẳn với nhiều loại hương bán sẵn ngoài thị trường. Điều khiến tôi ấn tượng nhất là không khí yên bình và sự thân thiện của người dân.

Theo nhiều du khách, chính sự chân thực, mộc mạc ấy đã tạo nên sức hút riêng cho Nà Kéo. Giữa nhịp sống hiện đại, việc được chậm lại, ngắm nhìn từng công đoạn làm hương, lắng nghe câu chuyện về nghề truyền thống mang đến cảm giác thư thái và gần gũi hiếm có.

Để làng nghề phát triển bền vững, người dân Nà Kéo mong muốn thời gian tới nhận được thêm sự quan tâm, hỗ trợ trong việc quảng bá sản phẩm, kết nối tour du lịch và xây dựng mô hình trải nghiệm phù hợp. Việc gắn nghề làm hương với du lịch cộng đồng không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn góp phần lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống đến với du khách gần xa.

Giữa những đổi thay của đời sống hôm nay, làng hương Nà Kéo vẫn giữ được vẻ trầm lắng vốn có. Những bó hương phơi mình dưới nắng núi, những đôi tay cần mẫn se hương mỗi ngày như đang âm thầm giữ lửa cho một nghề xưa. Và mùi hương thảo mộc ấy, dù nhẹ nhàng, vẫn đủ sức níu chân người đến, để ai một lần ghé thăm cũng mang theo chút vấn vương về một làng nghề bình dị nơi biên cương Cao Bằng.

P.V