Lắng nghe để thấu hiểu trẻ em

Kế hoạch thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2026-2030 vừa được ban hành, đặt ra yêu cầu đổi mới cách tiếp cận, để tiếng nói của trẻ em được lắng nghe, xem xét và phản hồi bằng những hành động thiết thực.

Việc tạo dựng một môi trường cởi mở và thân thiện sẽ giúp trẻ tự tin bộc lộ suy nghĩ, nguyện vọng, đồng thời cảm nhận được sự tôn trọng và lắng nghe từ người lớn. Ảnh: PV

Theo Kế hoạch, tỉnh Thái Nguyên hướng tới bảo đảm trẻ em được tham gia thực chất, bình đẳng, an toàn vào các vấn đề liên quan đến mình. Các hoạt động trọng tâm gồm: Nâng cao nhận thức, kỹ năng cho trẻ em và người lớn; tổ chức diễn đàn trẻ em, đối thoại tại trường học, xây dựng mô hình hội đồng trẻ em, câu lạc bộ quyền trẻ em và các hình thức phù hợp với từng nhóm tuổi, điều kiện sống.

Những nhiệm vụ này cho thấy quyền tham gia của trẻ em đang được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội. Bởi quyền được bày tỏ ý kiến chỉ thực sự có ý nghĩa khi trẻ được lắng nghe, được giải thích và biết rằng những chia sẻ của mình được xem xét nghiêm túc.

Nếu hoạt động tham vấn chỉ dừng ở việc tổ chức hội nghị, diễn đàn hoặc ghi nhận ý kiến theo hình thức, mục tiêu phát huy vai trò của trẻ em khó đạt được như mong muốn.

Luật Trẻ em năm 2016 đã quy định quyền của trẻ em được bày tỏ ý kiến, nguyện vọng về các vấn đề liên quan đến mình; đồng thời đặt ra trách nhiệm lắng nghe, tiếp nhận và phản hồi của người lớn, cơ quan, tổ chức có liên quan.

Vì vậy, thúc đẩy quyền tham gia không phải là trao cho trẻ quyền quyết định mọi việc, mà là tạo cơ hội để các em được trình bày suy nghĩ, được tôn trọng và được hướng dẫn phù hợp với độ tuổi, nhận thức.

Với Thái Nguyên, việc thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em được triển khai phù hợp với điều kiện từng địa bàn, bởi trẻ em ở đô thị, nông thôn, vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số có môi trường sống và cơ hội tiếp cận thông tin khác nhau.

Các hoạt động được tổ chức linh hoạt, gần gũi, dễ tiếp cận, quan tâm đến trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, trẻ em khuyết tật và những em còn hạn chế về điều kiện học tập, giao tiếp, tạo môi trường thuận lợi để các em tự tin bày tỏ ý kiến, nguyện vọng.

Quan trọng hơn, mỗi ý kiến cần được tiếp nhận và phản hồi rõ ràng. Gia đình tôn trọng suy nghĩ của con trong những quyết định phù hợp; nhà trường tăng cường đối thoại, tiếp thu góp ý của học sinh; các cơ quan, địa phương ghi nhận ý kiến của trẻ khi xây dựng, triển khai chương trình liên quan. Việc tiếp nhận đi cùng xem xét, giải thích và thông tin kết quả, kể cả khi đề xuất chưa thể thực hiện.

Tôn trọng tiếng nói trẻ em không đồng nghĩa với buông lỏng vai trò định hướng của người lớn. Điều cần thay đổi là cách lắng nghe và ứng xử, chuyển từ áp đặt sang đối thoại, từ quyết định thay sang cân nhắc ý kiến của trẻ trên cơ sở bảo đảm quyền lợi tốt nhất cho các em.

Khi tiếng nói trẻ em được tiếp nhận nghiêm túc trong gia đình, trường học và cộng đồng, quyền tham gia mới trở thành một phần thiết thực trong quá trình chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em.