Lào Cai thu hẹp khoảng cách số, mở rộng cơ hội cho đồng bào vùng cao

Để dịch vụ số thực sự đến với người dân

Chuyển đổi số đang làm thay đổi cách người dân vùng cao Lào Cai thực hiện thủ tục hành chính. Hồ sơ, dữ liệu được số hóa, nhiều quy trình từng bước chuyển lên môi trường điện tử, giúp giảm giấy tờ, thời gian chờ đợi và đi lại.

Tại xã Si Ma Cai, gần 100% hồ sơ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã đã được quét, số hóa và cập nhật lên hệ thống một cửa điện tử, dịch vụ công trực tuyến... Qua đó, thời gian xử lý hồ sơ giảm khoảng 20- 30% so với trước; người dân có thể tra cứu thông tin, theo dõi tiến độ giải quyết trên hệ thống.

Hướng dẫn người dân sử dụng các tiện ích số ngay tại cơ sở, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận thông tin cho đồng bào vùng cao Lào Cai. Ảnh: Châu San

Với chị Sùng Thị Bậu, dân tộc H'Mông, sự thuận tiện ấy được cảm nhận từ một việc rất cụ thể. Khi đến làm lại và xin trích lục giấy khai sinh, chị được cán bộ hướng dẫn cập nhật thông tin trên điện thoại, tra cứu hồ sơ. Những thao tác vốn còn mới mẻ trở nên dễ thực hiện hơn khi có người hướng dẫn trực tiếp.

Tại phường Sa Pa, anh Lý Văn Dinh, dân tộc Tày, cũng nhận thấy sự khác biệt khi đến đăng ký hồ sơ kinh doanh. Theo anh Dinh, trước đây phải photo, công chứng nhiều giấy tờ và mất khoảng 30 phút chờ đợi; nay quy trình gọn hơn, việc cập nhật hồ sơ chỉ mất khoảng 5 phút.

Phường Sa Pa đã tiếp nhận hơn 51.000 hồ sơ thủ tục hành chính, trong đó hơn 47.000 hồ sơ được giải quyết, tỷ lệ đúng hạn đạt gần 100%.

Những thay đổi ở Si Ma Cai, Sa Pa cho thấy lợi ích trực tiếp của việc đưa dữ liệu, dịch vụ hành chính lên môi trường số... Tuy nhiên, với một tỉnh miền núi, biên giới, dịch vụ được số hóa chưa đồng nghĩa mọi người đều có thể sử dụng thuận lợi. Khác biệt về điều kiện địa lý, hạ tầng và kỹ năng công nghệ vẫn là rào cản ở một số địa bàn, nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Lào Cai Hoàng Giang, một trong những vấn đề đặt ra trong chuyển đổi số của tỉnh là làm sao đưa các nền tảng, tiện ích công nghệ đến đúng đối tượng và tạo chuyển biến thực chất trong sử dụng dịch vụ công... Điều này càng có ý nghĩa khi khả năng tiếp cận, sử dụng công nghệ giữa các địa bàn vẫn còn chênh lệch, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Công nghệ số ngày càng hiện diện trong đời sống của đồng bào vùng cao Lào Cai. Ảnh: Châu San

Từ thực tế đó, tỉnh đặt trọng tâm vào hiệu quả phục vụ người dân. Cùng với hoàn thiện hạ tầng và dữ liệu, nâng cao năng lực sử dụng công nghệ ở cơ sở là điều kiện để những nền tảng đã được đầu tư thực sự phát huy giá trị trong đời sống.

Tạo “cầu nối số” ngay tại cộng đồng

Một trong những cách làm được Lào Cai lựa chọn là xây dựng lực lượng “Người bản số” ngay tại cộng đồng. Thay vì để bà con tự tìm hiểu những ứng dụng và quy trình mới, lực lượng tại chỗ trực tiếp hướng dẫn các thao tác thiết yếu, từ sử dụng điện thoại thông minh đến dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt.

Tại xã Phúc Lợi, các lớp hướng dẫn được tổ chức ngay ở nhà văn hóa thôn, bản. Người dân được làm quen với điện thoại thông minh, cài đặt ứng dụng và thực hiện giao dịch trực tuyến. Khoảng 80% người trong độ tuổi lao động trên địa bàn đã sử dụng điện thoại thông minh và hơn 80% có tài khoản định danh điện tử mức độ 2... Ông Phùng Văn Tuấn (thôn 1 Vàn) chia sẻ: Trước đây, chúng tôi còn e ngại khi tiếp cận công nghệ. Nhưng từ khi có "Người bản số" trực tiếp hướng dẫn, mọi việc trở nên dễ hiểu hơn rất nhiều. Họ chính là cầu nối giúp người dân như chúng tôi tiếp cận với công nghệ số một cách thuận lợi, thiết thực.

Người dân được hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, từng bước nâng cao kỹ năng số ngay tại cộng đồng. Ảnh: Châu San

Từ những kết quả bước đầu ở cơ sở, Lào Cai đang tổ chức mô hình theo hướng bài bản, rộng khắp hơn. Giai đoạn 2026 - 2028, tỉnh phấn đấu đào tạo khoảng 3.000 “Người bản số”... Đến ngày 30/6/2026, 32 xã, phường đã hoàn thành quy trình tuyển chọn 1.200 nhân sự chính thức và 580 nhân sự dự bị.

Điểm đáng chú ý là việc lựa chọn lực lượng này không chỉ dựa vào khả năng sử dụng công nghệ. “Người bản số” cần có uy tín, tinh thần trách nhiệm, am hiểu địa bàn, văn hóa và khả năng kết nối cộng đồng. Những người từng tham gia tổ công nghệ số cộng đồng hoặc thành thạo tiếng dân tộc thiểu số được ưu tiên.

Cách lựa chọn này phù hợp với đặc thù vùng cao, bởi khoảng cách số không đơn thuần là chuyện có internet hay điện thoại thông minh. Khả năng sử dụng thiết bị, tìm kiếm thông tin và khai thác các tiện ích mới quyết định công nghệ có thực sự mang lại lợi ích trong đời sống hay không.

Song hành với “Người bản số”, phong trào “Bình dân học vụ số” góp phần mở rộng việc phổ cập kỹ năng tại cơ sở... Tính đến cuối tháng 6/2026, toàn tỉnh đã thành lập hơn 150 đội hình "Bình dân học vụ", tổ chức hơn 200 buổi tập huấn cho trên 15.500 lượt người dân.

Khi biết khai thác các nền tảng công nghệ, người dân không chỉ thực hiện thủ tục thuận tiện hơn mà còn có thêm phương tiện tìm hiểu chính sách, tiếp nhận kiến thức phục vụ sản xuất, quảng bá sản phẩm và kết nối thị trường. Công nghệ số vì thế không chỉ hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính mà còn mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn lực phục vụ đời sống, sản xuất, kinh doanh và phát triển sinh kế.

Từ số hóa hồ sơ ở Si Ma Cai, Sa Pa đến phổ cập kỹ năng tại thôn, bản, Lào Cai đang từng bước giải quyết đồng thời hai yêu cầu: đưa dịch vụ đến gần hơn với cơ sở và giúp người dân có khả năng khai thác hiệu quả những tiện ích đã được số hóa.

Với đồng bào dân tộc thiểu số, những chuyển biến ấy góp phần cụ thể hóa quyền tiếp cận thông tin bằng những lợi ích thiết thực: thuận lợi hơn trong tìm hiểu chính sách, thực hiện thủ tục hành chính, tiếp nhận kiến thức và khai thác các nguồn lực phục vụ đời sống, sản xuất, kinh doanh... Khi công nghệ ngày càng dễ tiếp cận và sử dụng, người dân vùng cao có thêm điều kiện tham gia, thụ hưởng các dịch vụ thiết yếu và những thành quả phát triển.