Lào Cai thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư công nghệ nuôi thủy sản
Lào Cai định hướng phát triển thủy sản theo chuỗi giá trị, với doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt ứng dụng công nghệ, tổ chức sản xuất và tiêu thụ. Tỉnh đồng thời kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đánh giá sức tải môi trường hồ chứa để khai thác hiệu quả tiềm năng thủy sản.

Lào Cai xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực nâng cao giá trị ngành thủy sản. Ảnh: Thanh Ngà
Khai thác lợi thế, nhận diện đúng điểm nghẽn
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai, tỉnh có địa hình, khí hậu và điều kiện nguồn nước đa dạng, với hệ thống sông Hồng, sông Chảy cùng hơn 200 hồ chứa lớn, nhỏ, tạo tiềm năng phát triển nuôi trồng, khai thác thủy sản và các sản phẩm đặc sản.
Bên cạnh đó, địa hình núi cao, khí hậu mát mẻ và nguồn nước lạnh tại một số khu vực như Sa Pa, Bát Xát, Mù Cang Chải tạo lợi thế phát triển cá hồi, cá tầm. Hiện thể tích nuôi cá nước lạnh của tỉnh đạt khoảng 436.000m³. Đến năm 2030, Lào Cai định hướng nâng thể tích nuôi lên 440.000m³, sản lượng 1.400 tấn; đồng thời phát triển nuôi các loài thủy sản đặc sản và truyền thống có giá trị kinh tế cao với diện tích 5.100ha, sản lượng 31.600 tấn.
Năm 2026, diện tích mặt nước nuôi trong ao, hồ của tỉnh đạt khoảng 4.946ha, tổng sản lượng thủy sản khoảng 29.000 tấn. Trong đó, cá nước lạnh đạt khoảng 1.170 tấn, thủy sản nuôi hồ chứa khoảng 6.500 tấn và sản lượng khai thác khoảng 1.500 tấn. Giá trị sản xuất toàn ngành thủy sản ước đạt khoảng 1.000 tỷ đồng.
Đến năm 2030, tỉnh định hướng nâng sản lượng toàn ngành lên khoảng 33.000 tấn; riêng thủy sản hồ chứa phấn đấu đạt trên 7.500 tấn/năm, với giá trị sản xuất khoảng 280 tỷ đồng/năm.
Để khai thác hiệu quả dư địa phát triển, ngành thủy sản không thể chỉ dựa vào mở rộng diện tích, tăng số lồng nuôi hay sản lượng, mà phải nâng cao năng suất, giảm chi phí, sử dụng hiệu quả tài nguyên và gia tăng giá trị trên mỗi đơn vị sản phẩm. Tỉnh tập trung vào ba hướng chính: phát triển thủy sản hồ chứa theo quy hoạch, gắn với sức tải môi trường và liên kết tiêu thụ; phát triển cá nước lạnh thành sản phẩm đặc trưng có giá trị cao; nâng cao năng suất, chất lượng nuôi ao thông qua cải tiến quy trình, con giống, quản lý môi trường và tổ chức sản xuất theo chuỗi.
Tuy nhiên, thực tiễn sản xuất cho thấy ngành thủy sản Lào Cai vẫn đối mặt với ba nhóm điểm nghẽn chủ yếu. Năng suất, chi phí và hiệu quả sử dụng tài nguyên còn hạn chế. Chất lượng con giống, chi phí thức ăn, kiểm soát dịch bệnh và trình độ công nghệ giữa các cơ sở còn chênh lệch. Việc mở rộng nuôi tại hồ chứa phải gắn với đánh giá sức tải môi trường.
Sản xuất ở một số nơi còn phân tán; liên kết giữa người nuôi, hợp tác xã và doanh nghiệp chưa chặt chẽ. Năng lực bảo quản, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và truy xuất nguồn gốc còn hạn chế. Dữ liệu, nguồn lực và khả năng đưa công nghệ vào thực tiễn còn hạn chế. Dữ liệu vùng nuôi, sản lượng, dịch bệnh và môi trường còn phân tán; nhiều hộ nuôi thiếu vốn, nhân lực và điều kiện vận hành công nghệ mới.
Doanh nghiệp dẫn dắt, công nghệ thúc đẩy chuỗi giá trị
Từ những điểm nghẽn trên, Lào Cai xác định đổi mới cách tiếp cận trong ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Thay vì bắt đầu từ câu hỏi có công nghệ gì để hỗ trợ, tỉnh tập trung xác định bài toán tăng trưởng cần giải quyết, doanh nghiệp có khả năng tổ chức thực hiện và phương án đưa kết quả vào thị trường.
Theo đó, doanh nghiệp cần tham gia xuyên suốt quá trình đổi mới sáng tạo, từ xác định nhu cầu, tổ chức sản xuất đến thương mại hóa công nghệ và phát triển thị trường, thay vì chỉ tham gia ở khâu tiêu thụ. Tỉnh ưu tiên lựa chọn những doanh nghiệp có năng lực về tài chính, công nghệ, quản trị, chế biến và thị trường; có khả năng huy động nguồn lực xã hội, liên kết với hợp tác xã, hộ nuôi và tổ chức khoa học, đồng thời có phương án đầu ra và khả năng nhân rộng mô hình.
Ngay từ đầu, doanh nghiệp cần phối hợp với cơ quan quản lý, nhà khoa học và người sản xuất xác định nhu cầu thị trường, tiêu chuẩn chất lượng, chi phí mục tiêu và những hạn chế cần khắc phục. Trên cơ sở đó, các bên lựa chọn công nghệ, tổ chức thử nghiệm, đánh giá hiệu quả kinh tế - kỹ thuật, huy động vốn và hoàn thiện phương án thương mại hóa.
Đối với thủy sản hồ chứa, tỉnh ưu tiên doanh nghiệp có khả năng tổ chức vùng nuôi, ứng dụng công nghệ giám sát môi trường, liên kết thu mua, bảo quản và chế biến. Với cá nước lạnh, cần phát huy vai trò doanh nghiệp trong đầu tư công nghệ phù hợp, kiểm soát chất lượng, phát triển sản phẩm chế biến và xây dựng thương hiệu. Đối với nuôi ao, cần thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người nuôi trong cung ứng giống chất lượng cao, vật tư, dịch vụ kỹ thuật và tiêu thụ ổn định.
Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số phải trực tiếp phục vụ các chuỗi giá trị này. Trọng tâm là chuẩn hóa dữ liệu vùng nuôi; ứng dụng cảm biến, quan trắc và cảnh báo môi trường tại những khu vực phù hợp; phát triển công nghệ lọc, tuần hoàn nước; cải tiến quy trình nuôi, quản lý thức ăn, phòng chống dịch bệnh; số hóa quá trình sản xuất và truy xuất nguồn gốc.
Thực tiễn tại một số cơ sở nuôi cá nước lạnh, trong đó có Công ty TNHH MTV Song Nhi Sa Pa và Trạm nghiên cứu thủy sản nước lạnh cho thấy, công nghệ nuôi tuần hoàn, khép kín là hướng đi cần tiếp tục đánh giá, hoàn thiện và phát triển phù hợp với điều kiện thực tế.
Cùng với đó, tỉnh xác định cần đổi mới cách đánh giá hiệu quả nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Kết quả không chỉ được đo bằng số lượng đề tài, mô hình hay thiết bị được hỗ trợ, mà phải thể hiện qua mức tăng năng suất, giảm chi phí, cải thiện chất lượng, hạn chế tổn thất, mở rộng thị trường và nâng cao thu nhập của người sản xuất.
Trong cách tiếp cận này, Nhà nước tập trung tạo lập cơ chế, hạ tầng dữ liệu, hỗ trợ nghiên cứu nền tảng và giải quyết các vấn đề dùng chung; các tổ chức khoa học cung cấp giải pháp công nghệ; doanh nghiệp chủ động đầu tư, tổ chức sản xuất, huy động nguồn lực và dẫn dắt thị trường; hợp tác xã, người dân trực tiếp tiếp nhận công nghệ và tham gia chuỗi giá trị.
Tỉnh tiếp tục phát huy các cơ chế, chính sách hiện có, trong đó có Đề án số 09 về phát triển toàn diện khu vực nông thôn giai đoạn 2026-2030 và Nghị quyết số 21/2025/NQ-HĐND về chính sách khuyến khích, hỗ trợ phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản, bảo đảm đúng nội dung, đối tượng và phạm vi áp dụng.
Để thúc đẩy quá trình này, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan Trung ương hỗ trợ nguồn lực, chuyên môn điều tra, đánh giá sức tải môi trường, chất lượng nước và nguồn lợi thủy sản tại các hồ chứa trọng điểm. Đây là cơ sở khoa học để quy hoạch, phân vùng và xác định quy mô nuôi phù hợp.
Đồng thời, tăng cường các chương trình nghiên cứu, chuyển giao và trình diễn công nghệ nuôi tiên tiến, quan trắc tự động, tuần hoàn nước và sản xuất giống chất lượng cao. Các nhiệm vụ cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, có doanh nghiệp tham gia xác định bài toán, có đơn vị tiếp nhận và phương án ứng dụng sau nghiên cứu.
Tỉnh cũng đề nghị tăng cường liên kết giữa địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp; nghiên cứu cơ chế tổ chức nhiệm vụ khoa học, công nghệ theo chuỗi giá trị, có mục tiêu đầu ra, nguồn lực đối ứng phù hợp và tiêu chí đánh giá hiệu quả rõ ràng, gắn trách nhiệm của các bên với kết quả ứng dụng thực tế.

