Lấp 'khoảng trống' bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt nỗ lực để không trẻ nào bị bỏ lại

Anh Duyện cho hay: Các con tôi đều được hưởng chế độ bảo trợ dành cho trẻ khuyết tật, gia đình cũng được nhận chế độ người nuôi dưỡng. Vào dịp lễ, Tết, địa phương và các tổ chức, cá nhân đều đến thăm hỏi, tặng quà. Nhờ có Nhà nước, cộng đồng quan tâm, hỗ trợ nên gia đình đỡ vất vả, có tiền trang trải chi phí thuốc, sữa cho các cháu.

Còn với em Hồ Phương Tâm, sinh ra ở xã Dân Hóa, từng suýt bị chôn theo mẹ do hủ tục của địa phương khi mới 2 tháng tuổi, Trung tâm Công tác xã hội Bắc Quảng Trị đã trở thành mái nhà của em suốt 13 năm qua. Tâm chia sẻ: “Con rất buồn vì không có cha mẹ. Vào đây, con được đi học, có bạn bè và được yêu thương. Con coi trung tâm như gia đình và các chú, các mẹ như ba mẹ của con”.

Sự quan tâm, hỗ trợ của Nhà nước và cộng đồng là nguồn động viên lớn đối với gia đình anh Đinh Văn Duyện - Ảnh: H.L

Phó Giám đốc Sở Y tế Hồ Tân Cảnh cho biết, những năm qua, tỉnh đã nỗ lực xã hội hóa công tác bảo vệ trẻ em, đặc biệt là trẻ có HCĐB. Không dừng lại ở trợ cấp, tỉnh còn tập trung vào công tác phục hồi chức năng và hỗ trợ tâm lý. “Chúng tôi đã giúp hơn 4.200 trẻ em tiếp cận với dịch vụ y tế và giáo dục chuyên biệt. Mạng lưới y tế cơ sở cũng chủ động hơn trong việc tầm soát, giúp những trẻ em khuyết tật, trẻ mồ côi không bị bỏ lại phía sau trong những chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng”.

Những “khoảng trống” vẫn chưa được lấp đầy

Nhưng không phải mọi trẻ em có HCĐB đều được trợ giúp kịp thời. Theo báo cáo của Sở Y tế, toàn tỉnh hiện còn hơn 1.500 trẻ thuộc nhóm này chưa nhận được sự trợ giúp. “Nguyên nhân chủ yếu do một số trường hợp chưa đủ điều kiện theo quy định; một số trẻ chưa được gia đình, người giám hộ hoặc chính quyền cơ sở lập hồ sơ đề nghị trợ giúp; tình trạng biến động về hoàn cảnh, di chuyển nơi cư trú, hoặc phát sinh mới nhưng chưa kịp thời cập nhật. Ngoài ra, do nguồn lực hỗ trợ còn hạn chế nên chưa thể bao phủ đồng thời tất cả các đối tượng”, bà Dương Thị Thương, Phó Trưởng phòng Bảo trợ xã hội-Trẻ em và Phòng, chống tệ nạn xã hội cho hay.

Ngoài nhóm trẻ có HCĐB, toàn tỉnh còn 35.534 trẻ có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt. Đây là thách thức không nhỏ với công tác bảo vệ trẻ em hiện nay, khi rủi ro đối với trẻ không chỉ đến từ bạo lực, xâm hại mà còn từ nghèo đói, bệnh tật, thiếu chăm sóc, ly hôn, hoặc trẻ ở lại với ông bà khi cha mẹ đi làm ăn xa.

Từ trẻ mồ côi, em Hồ Phương Tâm (bên trái) đã có một mái ấm nhiều yêu thương - Ảnh: H.L

Theo Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội phường Ba Đồn Hoàng Thị Bích Thủy, trở ngại lớn nhất là đội ngũ cán bộ làm công tác trẻ em chủ yếu kiêm nhiệm, trong khi địa bàn rộng, dân cư và số lượng trẻ đông. Việc phát hiện, can thiệp sớm các trường hợp trẻ bị bạo lực hoặc xâm hại còn gặp khó khăn do tâm lý e ngại, che giấu thông tin của gia đình. Công tác phối hợp giữa gia đình, nhà trường và tổ dân phố trong quản lý, giáo dục trẻ em có thời điểm chưa đồng bộ. Bên cạnh đó, việc rà soát, cập nhật số liệu vẫn thủ công, mất nhiều thời gian trong khi biến động dân cư tương đối lớn.

Ở vùng khó như Đakrông, trở ngại còn đến từ điều kiện kinh tế. “Vận động nguồn xã hội hóa để hỗ trợ các địa chỉ nhân đạo rất khó. Chúng tôi mong có thêm chương trình, dự án để xã hội cùng vào cuộc, giảm thiệt thòi cho trẻ”, ông Dương Thế Anh, Phòng Văn hóa-Xã hội xã Đakrông chia sẻ.

Tại phường Đồng Sơn, theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Hồ Thanh Hải, trên địa bàn hiện có hơn 300 trẻ có HCĐB; 51 trẻ thuộc hộ nghèo, cận nghèo; 65 trẻ khuyết tật. Theo Nghị định số 93/2019/NĐ-CP, nguồn vận động Quỹ Bảo trợ trẻ em cấp xã không thực hiện, trong khi nguồn kinh phí của phường còn hạn chế nên việc triển khai các hoạt động hỗ trợ nhóm trẻ có HCĐB còn gặp nhiều khó khăn.

Trẻ em được trưởng thành trong an toàn và yêu thương là mục tiêu cần hướng tới - Ảnh: H.L

Từ mệnh lệnh của trái tim đến trách nhiệm chính trị

Tại buổi làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế và các ban, bộ, ngành Trung ương về công tác chăm sóc và bảo vệ trẻ em có HCĐB, đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: Trẻ em có HCĐB là những người chịu nhiều thiệt thòi, nhất là về điều kiện sống, dinh dưỡng, giáo dục và chăm sóc sức khỏe. Chăm lo cho trẻ em có HCĐB không chỉ để chữa lành những bất hạnh hiện tại mà chính là chăm lo cho tương lai và sự phát triển bền vững đất nước, thể hiện tính nhân văn, ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa.

Tổng Bí thư cũng yêu cầu cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể các cấp tập trung thực hiện tốt một số nhiệm vụ, giải pháp nhằm giảm tối đa số trẻ bị bỏ rơi mới; bảo đảm mọi trẻ bị bỏ rơi đều được tiếp nhận, chăm sóc an toàn và kịp thời; đổi mới mô hình chăm sóc trẻ em có HCĐB, nâng cao năng lực hệ thống cơ sở bảo trợ xã hội hiện có.

“Thông báo số 432-TB/VPTW ngày 26/11/2025 của Văn phòng Trung ương Đảng về kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm là một mệnh lệnh từ trái tim và trách nhiệm chung của toàn xã hội. Với tỉnh Quảng Trị, điều này có ý nghĩa rất cốt lõi và xác định phải lấp đầy các “khoảng trống” trong hệ thống bảo vệ trẻ em. Chúng tôi xác định phải siết chặt quản lý, không để xảy ra tình trạng trẻ em có HCĐB mà ngành Y tế và xã hội không hay biết. Thứ hai là phải chuyển từ bị động sang chủ động, thay vì để trẻ tìm đến thì chúng tôi chủ động tìm đến trẻ. Và thứ ba là cá nhân hóa trách nhiệm, mỗi cán bộ y tế, mỗi địa phương phải coi việc bảo vệ hơn 35.000 trẻ có nguy cơ là nhiệm vụ trọng tâm để bảo đảm mọi trẻ em đều có cơ hội phát triển công bằng”, ông Hồ Tân Cảnh, Phó Giám đốc Sở Y tế khẳng định.

Không để trẻ bị bỏ lại phía sau không chỉ là mục tiêu nhân văn mà còn là cam kết chính trị ở tầm quốc gia. Khi chính sách đi cùng nguồn lực và sự phối hợp liên ngành, mỗi trẻ em, đặc biệt là trẻ có HCĐB, sẽ có cơ hội lớn hơn để được sống an toàn, học tập và phát triển đúng với khả năng của mình.

Hương Lê