Lễ hội Đường sách Tết với hành trình kiến tạo đô thị tri thức

Lễ hội Đường sách Tết TP Hồ Chí Minh được tổ chức để nâng cao văn hóa đọc và làm điểm du Xuân đầu năm cho người dân.

Từ ý tưởng khuyến đọc đến điểm hẹn văn hóa mỗi độ Xuân về

Ra đời năm 2011 trên đường Mạc Thị Bưởi (Quận 1 cũ), Lễ hội Đường sách Tết TP Hồ Chí Minh ban đầu chỉ là một không gian hội sách phục vụ người dân du Xuân. Khi ấy, quy mô còn gọn, các gian hàng nối dài trên một tuyến phố trung tâm, chủ yếu giới thiệu ấn phẩm mới, sách thiếu nhi và một số chương trình giao lưu nhỏ. Thế nhưng, trong không khí rộn ràng những ngày Tết, mô hình này nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng của người dân, mở ra một cách “chơi Tết” mới - bắt đầu năm mới bằng việc chọn cho mình một cuốn sách hay.

Qua từng năm, sự kiện dần định hình cấu trúc chuyên nghiệp với các khu trưng bày - phát hành sách theo chủ đề, không gian giao lưu tác giả - bạn đọc, triển lãm chuyên đề về lịch sử, văn hóa cùng khu trải nghiệm dành cho thiếu nhi. Nếu những mùa đầu, hoạt động chủ yếu xoay quanh mua - bán sách, thì về sau, Đường sách Tết được tổ chức như một lễ hội văn hóa tổng hợp. Các sân khấu tọa đàm, giới thiệu tác phẩm mới, ký tặng, nói chuyện chuyên đề thu hút đông đảo công chúng. Nhiều ấn phẩm nghiên cứu, tư liệu quý về Sài Gòn - Gia Định - TP Hồ Chí Minh được giới thiệu, giúp người dân hiểu hơn về chiều sâu lịch sử và bản sắc đô thị.

Lễ hội Đường sách Tết Ất Tỵ 2025 thu hút khá đông du khách và người dân đến vui chơi dịp đầu năm.

Những chủ đề như “Muôn màu của sách” (2019) hay “Điều kỳ diệu từ sách” (2020) không chỉ tạo dấu ấn nội dung mà còn mở rộng cách tiếp cận sách như một phần của đời sống đô thị hiện đại. Từ cách trang trí tiểu cảnh, thiết kế linh vật, cho đến các mô hình biểu tượng Thành phố được tái hiện bằng sách, tất cả góp phần tạo nên một không gian vừa mang sắc Xuân, vừa giàu chất tri thức. Đường sách Tết dần trở thành nơi gặp gỡ giữa tác giả và bạn đọc, giữa quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống và công nghệ.

Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ trong những năm gần đây như sách nói, thư viện thông minh, mã QR tra cứu thông tin hay các trải nghiệm thực tế ảo đã làm mới cách tiếp cận tri thức của công chúng trẻ. Sách không còn chỉ nằm trên kệ mà được “kích hoạt” bằng nhiều hình thức tương tác sinh động. Điều này cho thấy lễ hội không chỉ giữ vai trò khuyến đọc mà còn góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất bản, phát hành.

Anh Leo Micle, du khách đến từ Đức cho biết, năm nào anh và gia đình cũng chọn TP Hồ Chí Minh làm điểm đến đầu năm và luôn ghé tham quan lễ hội. “Tôi rất ấn tượng khi giữa trung tâm thành phố lại có một không gian dành cho sách lớn và được tổ chức bài bản như vậy. Ở nhiều nơi tôi từng đi qua, lễ hội thường tập trung vào ẩm thực hoặc trình diễn nghệ thuật, còn tại đây, sách được đặt ở vị trí trung tâm của các hoạt động đầu năm. Không khí Tết, cách trang trí nhiều màu sắc và sự tham gia của các gia đình khiến tôi cảm nhận đây không chỉ là hội sách mà là một phần văn hóa đặc trưng của thành phố", anh Leo chia sẻ.

Theo anh Leo, việc duy trì lễ hội Đường sách Tết suốt 15 năm cho thấy sự coi trọng tri thức và giáo dục trong đời sống cộng đồng tại TP Hồ Chí Minh.

Người dân chọn mua sách tại Lễ hội Đường sách Tết năm 2025.

Cùng chung cảm nhận, chị Nguyễn Hồng Gấm, nhà ở phường Sài Gòn cho biết, gia đình chị đã giữ thói quen ghé Đường sách mỗi dịp đầu năm suốt gần một thập niên qua. Với chị, đây không đơn thuần là một điểm tham quan mà đã trở thành một phần ký ức Tết của gia đình. “Đi Đường sách Tết đã trở thành một nghi thức đầu Xuân. Con trẻ háo hức chọn truyện mới, sách kỹ năng; người lớn tìm sách nghiên cứu, sách văn học; rồi cả nhà cùng chụp ảnh, lưu lại kỷ niệm. Mỗi năm tôi đều thấy không gian được mở rộng, nội dung phong phú hơn, nhưng điều quý nhất vẫn là tinh thần khai Xuân bằng tri thức", chị Gấm nói.

Theo chị Gấm, chính sự bền bỉ ấy đã tạo nên một thói quen văn hóa mới trong cộng đồng - thay vì chỉ du Xuân, thưởng ngoạn cảnh đẹp, nhiều gia đình đã lựa chọn bắt đầu năm mới bằng việc trao tặng nhau những cuốn sách, như một lời chúc cho tri thức, cho sự trưởng thành và phát triển trong năm sắp tới.

Thích ứng, mở rộng và định hình bản sắc đô thị tri thức

Theo Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh, giai đoạn 2021 - 2022 được xem là thử thách khắc nghiệt nhất trong hành trình phát triển của Lễ hội Đường sách Tết khi đại dịch COVID-19 ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống xã hội. Không gian tổ chức phải thu hẹp, lượng khách tham quan được kiểm soát chặt chẽ, các biện pháp phòng dịch được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, thay vì gián đoạn, Ban tổ chức đã linh hoạt thích ứng để duy trì hoạt động, giữ vững “mạch chảy” văn hóa đọc trong bối cảnh nhiều biến động.

Năm 2021, với chủ đề “Tri thức kết nối tương lai”, lễ hội diễn ra trong điều kiện kiểm soát y tế nghiêm ngặt. Các lối vào được phân luồng, gian hàng bố trí giãn cách, nhiều hoạt động chuyển sang hình thức trực tuyến. Dù quy mô giảm so với trước, các nội dung cốt lõi như giới thiệu sách nói, thư viện thông minh, trưng bày tư liệu lịch sử vẫn được duy trì, khẳng định vai trò của tri thức như nền tảng cho phục hồi và phát triển.

Lễ hội Đường sách Tết TP Hồ Chí Minh ngày càng trở thành điểm du Xuân quen thuộc của người dân và du khách.

Sang năm 2022, chủ đề “Xuân yêu thương - Ấm tình nhân ái” đánh dấu sự trở lại của không khí lễ hội trong trạng thái bình thường mới. Hơn 50.000 đầu sách được giới thiệu, nhiều chương trình giao lưu trực tiếp thu hút đông đảo người dân. Đến năm 2023, lễ hội lần đầu tổ chức trên đường Lê Lợi với diện tích 8.600 m² mở ra bước phát triển mới, gắn kết không gian sách với diện mạo đô thị hiện đại.

Với đà mở rộng tiếp tục được duy trì trong năm 2024 khi không gian lễ hội tăng lên hơn 11.200 m², mang đến trên 65.000 đầu sách phục vụ công chúng. Hoạt động “Lì xì sách” lần đầu được triển khai, trao hàng chục nghìn bản sách trong những ngày đầu năm mới, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực về thông điệp khai Xuân bằng tri thức. Đến năm 2025 - cột mốc 15 năm, lễ hội thu hút khoảng 1 triệu lượt khách tham quan, doanh thu đạt mức cao kỷ lục với 10,4 tỷ đồng, khẳng định sức sống bền bỉ và vị thế ngày càng vững chắc trong đời sống văn hóa đô thị.

Ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh cho biết, sau 15 năm, Đường sách Tết đã trở thành nét văn hóa không thể thiếu trong chuỗi hoạt động mừng Xuân của Thành phố. Theo đó, lễ hội không chỉ lan tỏa văn hóa đọc mà còn tạo dựng không gian sinh hoạt cộng đồng lành mạnh, nơi văn hóa, du lịch và giáo dục giao thoa. “Việc liên tục đổi mới nội dung, mở rộng quy mô và ứng dụng công nghệ cho thấy định hướng xây dựng TP Hồ Chí Minh trở thành đô thị học tập, sáng tạo và hội nhập", ông Ngọc Hồi cho biết.

Ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao TP Hồ Chí Minh và các đại biểu đi kiểm tra các công đoạn cuối của Lễ hội Đường sách Tết 2026.

Ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TP Hồ Chí Minh cũng cho biết, sức hút của lễ hội đang vượt ra khỏi phạm vi trong nước. Theo đó, nhiều du khách quốc tế bày tỏ sự ấn tượng khi chứng kiến một lễ hội sách quy mô lớn diễn ra ngay trung tâm thành phố trong dịp Tết cổ truyền. “Chúng tôi chú trọng nâng cao trải nghiệm, từ không gian trưng bày chuyên đề, giao lưu đa ngôn ngữ đến ứng dụng công nghệ như AI, AR. Đường sách Tết không chỉ là nơi mua sách mà là sản phẩm du lịch văn hóa độc đáo, góp phần quảng bá hình ảnh thành phố năng động, sáng tạo", ông Lê Hoàng cho biết.

Linh vật ngựa tại Lễ hội Đường sách Tết 2026.

Bước sang Tết Bính Ngọ 2026, lễ hội được tổ chức với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, mở rộng thêm các không gian chuyên đề, tăng cường yếu tố tương tác số và trải nghiệm sáng tạo. Sau 15 năm, Lễ hội Đường sách Tết TP Hồ Chí Minh không chỉ là điểm du Xuân quen thuộc mà đã trở thành biểu tượng của hành trình kiến tạo đô thị tri thức - nơi mỗi mùa Xuân, tri thức được tôn vinh như giá trị bền vững và nền tảng phát triển của Thành phố.

Bài, ảnh: Hoàng Tuyết/Báo Tin tức và Dân tộc