Lễ viếng, truy điệu và an táng 731 hài cốt liệt sĩ tại TP Hồ Chí Minh

Tới dự buổi lễ có ông Lê Minh Hưng, Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ; các nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, gồm: ông Nguyễn Minh Triết, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịch nước; ông Trương Tấn Sang, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịch nước; ông Nguyễn Tấn Dũng, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Thủ tướng Chính phủ; bà Nguyễn Thị Kim Ngân, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịch Quốc hội.

Cùng dự có Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam; bà Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; bà Hà Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam; Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, cùng lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương và TPHCM...

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cùng các vị lãnh đạo, nguyên lãnh đạo dâng hương tưởng niệm Cố Tổng Bí thư Trần Phú cùng các Anh hùng liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng. Ảnh: NB.

Đón các anh về trong vòng tay tri ân

Trước buổi lễ, các đại biểu thành kính dâng hoa, dâng hương tại Tượng đài cố Tổng Bí thư Trần Phú, Nhà bia liệt sĩ và những địa điểm tưởng niệm trong công viên. Những nén hương được thắp lên giữa không gian từng là nơi chôn cất tập thể các cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, gợi nhắc một thời kỳ chiến đấu ác liệt và những mất mát lớn lao mà dân tộc đã trải qua.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dâng hương tưởng niệm Cố Tổng Bí thư Trần Phú cùng các Anh hùng liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng. Ảnh: BTC.

Đọc điếu văn tại buổi lễ, ông Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, Trưởng Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ TPHCM bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với những người đã hiến dâng tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của dân tộc.

“Trong những đoàn quân tiến vào thành phố năm ấy, dù quê hương, bản quán khác nhau, người từ làng quê quan họ, từ mảnh đất ngọt ngào vọng cổ, cải lương, hay dặt dìu câu hò mái đẩy, hay miền đất bài chòi thiết tha; người là nông dân, công nhân, thợ thủ công, giáo viên hoặc sinh viên, có đạo hoặc không có đạo, với từng hoàn cảnh sống khác nhau; nhưng ở lứa tuổi đôi mươi, các anh chị đều trào dâng một lý tưởng cách mạng cao đẹp, cháy bỏng một khát vọng. Đó là độc lập dân tộc, là non song về một mối, là Tổ quốc Việt Nam hòa bình, thống nhất, tự do, hạnh phúc”, ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh.

Bà Hà Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam thắp tưởng niệm tại buổi lễ. Ảnh: QĐ.

Gần 60 năm trôi qua, ký ức về cuộc chiến vẫn nằm lại trong lòng đất khu vực nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán trước đây, nay là Công viên Lê Thị Riêng. Quá trình đô thị hóa khiến cảnh quan thay đổi, những dấu tích cũ dần bị che khuất, nhưng thông tin về các khu mộ tập thể vẫn được lưu giữ qua tư liệu lịch sử, hình ảnh và lời kể của nhân chứng.

Thông tin về các rãnh mộ được tiếp nhận từ năm 1995, việc xác định chính xác vị trí gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi quá trình nghiên cứu, đối chiếu tư liệu và khảo sát thực địa trong thời gian dài.

Rất đông người dân TPHCM đứng hai bên đường (đoạn vào cổng chính Công viên Lê Thị Riêng) để cầu nguyện và tiễn đưa các anh hùng liệt sĩ về nơi an táng. Ảnh: QĐ.

Bước tiến quan trọng đến từ việc đối chiếu các bức ảnh hiện trường, bản đồ cũ và ảnh vệ tinh hiện nay, kết hợp tìm kiếm nhân chứng cùng ứng dụng thiết bị khảo sát hiện đại. Những dấu vết được phát hiện trong lòng đất từng bước giúp lực lượng chức năng khoanh vùng vị trí nghi có mộ tập thể, tạo cơ sở để triển khai khai quật.

Trong bài điếu văn, ông Nguyễn Mạnh Cường nhắc đến hành trình ấy bằng niềm xúc động sâu sắc: “Gần 60 năm cho một cuộc trở về! Các anh, chị - những chiến sĩ Giải phóng quân, Biệt động thành, những người hoạt động cách mạng kiên trung đã không kịp nhìn thấy ngày đất nước thống nhất, đã phải nằm lại giữa lòng đô thị Sài Gòn; âm thầm chứng nhân cho những thăng trầm và chuyển mình đi lên của TPHCM”.

Nghi thức tiễn đưa các anh hùng liệt sĩ về nơi an táng. Ảnh: QĐ.

Từ ngày 23/6 đến ngày 14/10/2026, Đội K74 cùng các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 731 bộ hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng. Đằng sau con số ấy là hơn 100 ngày đêm làm việc khẩn trương, thận trọng, trong đó từng lớp đất được bóc tách, từng dấu vết được ghi nhận để bảo đảm việc thu nhận, phân loại và bảo quản hài cốt.

Đây không chỉ là cuộc tìm kiếm những người đã hy sinh, mà còn là hành trình đưa ký ức lịch sử trở lại với cộng đồng. Tại nơi từng diễn ra những trận đánh ác liệt, những người chiến sĩ đã nằm lại gần sáu thập niên nay được đón về nơi an nghỉ cuối cùng bằng nghi lễ trang trọng, trong sự thành kính của các thế hệ hôm nay.

Không để hành trình tìm kiếm dừng lại

Trong lời điếu, ông Nguyễn Mạnh Cường nhắc đến những di vật ít ỏi được tìm thấy cùng hài cốt các liệt sĩ: bức ảnh đã nhạt màu, lọ dầu gió, chiếc lược, chiếc kẹp lá, sợi dây chuyền, chiếc nhẫn, thắt lưng, bình tông, đôi dép cao su, võng, tăng và vũ khí. Những vật dụng bình dị ấy từng gắn với cuộc sống thường ngày của người lính, nay trở thành dấu tích quý giá của một thời chiến tranh.

Ông Nguyễn Mạnh Cường đọc điếu văn tại buổi lễ. Ảnh: NB.

“Thật nghẹn lòng khi nhìn thấy những di vật ít ỏi mà các anh chị để lại. Đó là bức ảnh nhạt nhòa năm tháng, lọ dầu gió, chiếc lược chải tóc, chiếc kẹp lá, sợi dây chuyền, chiếc nhẫn, chiếc thắt lưng, cái bình tong, đôi dép cao su, cùng võng, tăng và vũ khí.”, ông Cường thông tin.

Trong nhiều trường hợp, hài cốt đã bị thời gian và điều kiện chiến tranh tác động nặng nề. Việc xác định tên tuổi, quê quán, đơn vị của từng liệt sĩ vì thế còn nhiều khó khăn. Những di vật tìm thấy, hồ sơ lưu trữ, lời kể nhân chứng và các mẫu sinh phẩm được thu thập, bảo quản có thể trở thành căn cứ quan trọng để tiếp tục xác minh.

Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng; nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết tiễn đưa hài cốt các Anh hùng liệt sĩ. Ảnh: QĐ.

Trong quá trình khai quật, các lực lượng phải xử lý thận trọng những bộ hài cốt nằm chồng lấn, đan xen trong các hố chôn tập thể. Công tác lấy mẫu phục vụ giám định ADN được thực hiện theo quy trình riêng, nhằm hạn chế nhiễm chéo và bảo đảm mẫu sinh phẩm được lưu giữ, phân loại theo vị trí phát hiện.

Đó là phần việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và chính xác, bởi mỗi mẫu sinh phẩm có thể mở ra cơ hội kết nối hài cốt với thân nhân. Việc thu nhận mẫu ADN của thân nhân các liệt sĩ chưa xác định được danh tính, đồng thời lưu trữ và đối chiếu dữ liệu, là một trong những hướng đi quan trọng để tiếp tục hành trình tìm kiếm.

Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Hà Thị Nga tiễn đưa hài cốt các Anh hùng liệt sĩ. Ảnh: QĐ.

Với những trường hợp chưa thể xác định danh tính, công việc vẫn còn ở phía trước. Mỗi thông tin mới từ hồ sơ quân nhân, địa phương, nhân chứng hay thân nhân đều cần được tiếp nhận và đối chiếu cẩn trọng. Đó là quá trình lâu dài, nhưng không thể vì khó khăn mà dừng lại, bởi phía sau mỗi bộ hài cốt là một con người từng có tên tuổi, gia đình và những người có thể đã chờ đợi tin tức suốt nhiều thập niên.

Ông Nguyễn Mạnh Cường khẳng định trong điếu văn: “Công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cũng như việc chăm sóc, tôn tạo các nghĩa trang liệt sĩ và các công trình ghi công đã, đang và nhất định sẽ luôn được thành phố quan tâm, bền bỉ thực hiện tích cực, hiệu quả.”

Đoàn xe đưa tiễn các Anh hùng liệt sĩ về nơi an nghỉ. Ảnh: QĐ.

Việc tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng cũng nằm trong nỗ lực thực hiện chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Các lực lượng sẽ tiếp tục rà soát, mở rộng phạm vi tìm kiếm tại những địa điểm có khả năng còn hài cốt liệt sĩ, không chỉ ở Công viên Lê Thị Riêng mà cả những khu vực từng diễn ra các trận đánh ác liệt trong kháng chiến.

Sau lễ truy điệu, 731 bộ hài cốt liệt sĩ được di chuyển về Nghĩa trang Liệt sĩ TPHCM để an táng. Đoàn xe đưa hài cốt rời Công viên Lê Thị Riêng sau lễ truy điệu, tiếp tục thực hiện nghi thức an táng tại nghĩa trang.

Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng; nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết tiễn đưa hài cốt các Anh hùng liệt sĩ về nơi an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố . Ảnh: QĐ.

Dọc tuyến đường đoàn xe đi qua, đông đảo cựu chiến binh, học sinh, sinh viên và người dân đứng thành hàng, cầm hoa trắng tiễn đưa các liệt sĩ. Những nhành cúc trắng, những phút lặng im và ánh mắt dõi theo đoàn xe là lời tri ân của người đang sống dành cho những người đã hy sinh.