Leo thang căng thẳng Nga-NATO xung quanh Kaliningrad

Trong diễn biến cho thấy căng thẳng Nga-NATO leo thang, một loạt cơ quan đại diện ngoại giao của Nga tại châu Âu, bao gồm Đại sứ quán Nga tại Ireland, đã phát thông điệp cảnh báo rằng Moskva nhận được "thông tin cho thấy NATO chuẩn bị phong tỏa đường không, đường biển đối với TP Kaliningrad và khu vực Kaliningrad", ABC News ngày 30/9 đưa tin.

Đại sứ quán Nga tại Ireland cho biết thêm, động thái của NATO là vấn đề gây quan ngại nghiêm trọng và cảnh báo châu Âu không nên "chơi trò chơi nguy hiểm". "Nga sẵn sàng sử dụng toàn bộ kho vũ khí, bao gồm cả vũ khí hạt nhân, để bảo vệ lãnh thổ nếu các nước NATO cố tình cô lập Kaliningrad khỏi phần còn lại của đất nước", thông cáo có đoạn.

Hệ thống tên lửa Iskander-M của Nga, một trong những vũ khí hiện đại mà Nga triển khai ở Kaliningrad. Ảnh: RBC

Cơ quan ngoại giao Nga cũng tuyên bố, "trong kịch bản như vậy, nguy cơ xảy ra đối đầu vũ trang là rất cao, với khả năng Nga sẽ thực hiện các đòn tấn công phủ đầu vào các trung tâm đưa ra quyết định ở các quốc gia thuộc NATO ngay từ giai đoạn đầu của cuộc xung đột".

Về lập trường an ninh châu Âu, phía Nga tái khẳng định nhất quán rằng Moskva không có kế hoạch, không có lý do và không có động cơ để thực hiện bất cứ hoạt động quân sự nào nhắm vào châu Âu. Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh các nước NATO thời gian qua liên tục củng cố năng lực quân sự tại sườn Đông của liên minh.

Tuy nhiên, Nga phát hiện NATO từ "tháng 6 đến tháng 9/2026 đã có các cuộc tập trận quân sự liên tục với các kịch bản chống Nga ở Ba Lan, Latvia, Litva, Na Uy, Phần Lan, cũng như ở biển Baltic", trong đó, các cuộc tập trận chung của Litva, Ba Lan và Pháp có "mục tiêu cụ thể nhắm vào vùng Kaliningrad của Nga".

Một trong những địa điểm được phía Nga đặc biệt quan tâm là khu vực hành lang Suwalki nằm giữa Ba Lan và Litva, kết nối các nước Baltic với phần còn lại của NATO và EU, đồng thời nằm giữa Kaliningrad và Belarus. Các cuộc tập trận tại đây thường được các nước NATO mô tả là nhằm nâng cao khả năng phối hợp và bảo vệ lãnh thổ của các nước thành viên, trong khi Moskva nhìn nhận những hoạt động này trong mối liên hệ trực tiếp với an ninh của Kaliningrad.

Vị trí Kaliningrad và hành lang Suwalki. Đồ họa: ICG

Bên cạnh đó, nguồn tin của Reuters tiết lộ, trong một cuộc tập trận tháng 8/2026, hàng chục máy bay từ các nước thành viên NATO đã tham gia vào một chiến dịch không báo trước trong không phận xung quanh Kaliningrad, nhằm chứng minh khả năng cắt đứt liên lạc vô tuyến và radar cũng như hệ thống phòng không của vùng lãnh thổ này trong trường hợp xảy ra xung đột với Nga.

Cùng ngày, thông tấn Nga TASS đưa tin, Moskva đã gửi thông điệp chính thức tới NATO và Bộ Ngoại giao Bỉ, trong đó kêu gọi "các quốc gia thành viên của khối kiềm chế những lời lẽ và hành động leo thang hơn nữa để ngăn chặn một cuộc đối đầu quy mô lớn".

Phía Nga cũng cho rằng hoạt động quân sự gia tăng của NATO tại khu vực biên giới phía Tây đang tạo ra những rủi ro đối với an ninh Nga. Moskva đồng thời phản đối những tuyên bố cho rằng Nga đang chuẩn bị một cuộc tấn công nhằm vào các nước châu Âu, cho rằng những cáo buộc này được sử dụng để biện minh cho việc gia tăng chi tiêu quốc phòng và quân sự hóa tại châu Âu.

Theo ABC News, phát ngôn viên NATO Allison Hart ngày 30/9 xác nhận họ đã nhận được thông điệp bằng văn bản của Nga. Bà khẳng định NATO "lên án việc đe dọa sử dụng vũ lực" và quả quyết rằng NATO không nhắm mục tiêu vào Kaliningrad.

"NATO là một liên minh phòng thủ và không có hoạt động hay cuộc tập trận nào của chúng tôi gây rủi ro cho bất kỳ khu vực nào của Nga", bà Hart phát biểu.

Một phần TP Kaliningrad của Nga. Ảnh: RiaNovosti

Kaliningrad là vùng lãnh thổ có vị trí địa lý đặc biệt của Nga, nằm bên bờ Đông Nam biển Baltic, tiếp giáp Litva ở phía Bắc và Ba Lan ở phía Nam. Vùng lãnh thổ có diện tích hơn 15.000 km², dân số một triệu người, cách thủ đô Vilnius của Litva khoảng 350 km, Warsaw của Ba Lan 400 km và Berlin của Đức 600 km, nhưng cách Moskva hơn 1.200 km.

Về lịch sử, Kaliningrad từng là một phần của Đông Phổ và TP Königsberg, trước khi được chuyển giao cho Liên Xô sau Thế chiến II theo các thỏa thuận của phe Đồng minh. Năm 1946, thành phố được đổi tên thành Kaliningrad theo tên nhà cách mạng Mikhail Kalinin.

Do tách biệt với phần lãnh thổ chính của Nga, mọi vấn đề liên quan đến giao thông, vận tải, đường biển và đường không giữa Kaliningrad với phần còn lại của Nga có ý nghĩa đặc biệt đối với Moskva. Trong khi đó, với NATO, vị trí của Kaliningrad nằm sát Ba Lan và Litva khiến vùng lãnh thổ này thường xuyên xuất hiện trong các tính toán quốc phòng của liên minh tại khu vực Baltic.

Mối quan hệ giữa Nga với phương Tây vốn đã rạn nứt nghiêm trọng từ khi xung đột Ukraine bùng phát năm 2022, gần đây có dấu hiệu xấu đi do nhiều bất đồng. NATO đã tăng cường hiện diện tại sườn Đông, trong khi Nga nhiều lần phản đối việc mở rộng và củng cố năng lực quân sự của liên minh tại khu vực sát biên giới nước này.

Chưa rõ NATO có kế hoạch điều chỉnh sau các cảnh báo của Nga hay không. ABC News nói rằng liên minh này dự kiến sẽ tiến hành thêm các cuộc tập trận quân sự mới ở vùng Baltic trong tháng 10/2026, động thái gần như chắc chắn sẽ bị Moskva phản đối kịch liệt và có thể khiến căng thẳng tăng nhiệt.