Liên kết để không 'lạc nhịp' công nghệ

Từ thực tiễn sản xuất tại các doanh nghiệp cho thấy: Để đáp ứng yêu cầu về ứng dụng khoa học - công nghệ, người lao động cần có năng lực thực hành tốt, có khả năng trực tiếp vận hành và làm chủ hệ thống máy móc thiết bị công nghệ cao. Ảnh: T.L

Thiếu người làm được việc

Từ thực tiễn sản xuất tại các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh cho thấy: Để đáp ứng yêu cầu về ứng dụng khoa học - công nghệ, người lao động cần có năng lực thực hành tốt, có khả năng trực tiếp vận hành và làm chủ hệ thống máy móc thiết bị công nghệ cao. Nếu đào tạo không gắn với thực tiễn sản xuất, không theo kịp trình độ công nghệ đang được doanh nghiệp sử dụng, thì sản phẩm đào tạo khó phát huy hiệu quả, thậm chí phải đào tạo lại từ đầu.

Ông Đoàn Như Hải, Tổng Giám đốc Công ty TNHH KD Heat Technology Thái Nguyên, nhìn nhận thẳng thắn: Doanh nghiệp hiện nay không thiếu nhân lực, nhưng thiếu người làm được việc. Nhu cầu nhân lực của chúng tôi hiện chia thành 3 nhóm. Thứ nhất là nhóm vận hành sản xuất, như vận hành CNC, thiết bị nhiệt luyện, hệ thống truyền dữ liệu công nghiệp. Đây là lực lượng trực tiếp tạo ra sản phẩm, đòi hỏi tay nghề vững và tác phong công nghiệp nghiêm ngặt. Thứ hai là nhóm kỹ sư công nghệ, kỹ sư gia công, kỹ sư nhiệt luyện, cùng các bộ phận kiểm soát và bảo đảm chất lượng, giữ vai trò thiết kế quy trình và quyết định chất lượng sản phẩm. Thứ ba là nhóm tổ trưởng, trưởng bộ phận, những người vừa phải giỏi kỹ thuật, vừa có năng lực tổ chức sản xuất, quản trị nhân sự và triển khai các phương pháp cải tiến.

Công ty TNHH KD Heat Technology Thái Nguyên chuyên xử lý nhiệt tôi cao tần các linh kiện thuộc ngành xe máy, ô tô, xe nâng, máy nông nghiệp, máy công trình... Ảnh: T.L

Trong cả ba nhóm này, khó tuyển nhất hiện nay vẫn là đội ngũ kỹ sư và kỹ thuật viên có trình độ trung và trung cao, đặc biệt là kỹ sư công nghệ. “Quy mô sản xuất càng mở rộng thì nhu cầu càng lớn, nhưng nguồn cung nhân lực đạt yêu cầu lại không tăng tương ứng. Có người có bằng chuyên môn, nhưng chưa quen dây chuyền, chưa hiểu quy trình, khi vào thực tế sản xuất phải kèm cặp, đào tạo lại rất lâu” - ông Đoàn Như Hải, cho biết.

Chia sẻ từ góc độ quản lý khu công nghiệp, ông Nguyễn Trung Kiên, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Đầu tư phát triển Yên Bình, cho biết: Khu công nghiệp Yên Bình hiện có gần 60 dự án đang hoạt động. Nhiều doanh nghiệp có nhu cầu lớn về lao động kỹ thuật chất lượng cao, nhưng việc tuyển đủ đã khó, tuyển được người đáp ứng yêu cầu công việc lại càng khó hơn. Nhiều em mới ra trường rất chăm, rất cầu tiến, nhưng thiếu va chạm thực tế. Có những công đoạn, nếu chưa từng đứng máy, chưa từng xử lý tình huống trong sản xuất, thì phải mất vài tháng mới có thể làm quen.

Trong lĩnh vực điện tử, ông YOU IN HO, Phó Giám đốc Công ty TNHH KSD Vina (Khu công nghiệp Điềm Thụy), cũng thừa nhận tình trạng tương tự. Theo ông YOU IN HO, sản xuất điện tử đòi hỏi độ chính xác và kỷ luật rất cao, trong khi không ít lao động mới chỉ quen học trong phòng thực hành, chưa thích nghi với nhịp độ và áp lực của dây chuyền công nghiệp. “Doanh nghiệp buộc phải đào tạo lại, trong khi tiến độ đơn hàng thì không chờ” - ông YOU IN HO, cho biết.

Khoảng cách từ giảng đường đến thực tế

Hoạt động giảng dạy theo hướng thực hành tại Trường Đại học Kỹ thuật công nghiệp (Đại học Thái Nguyên) giúp sinh viên rèn kỹ năng, hình thành tư duy đổi mới sáng tạo ngay trên giảng đường. Ảnh: T.L

Khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động đang bộc lộ ngày càng rõ. Nhiều năm qua, mô hình phổ biến giữa nhà trường và doanh nghiệp chủ yếu vẫn là đưa sinh viên đi thực tập. Cách làm này là cần thiết, nhưng về bản chất mới chỉ dừng ở mức tiếp cận ban đầu. Muốn giải quyết tận gốc, cần chuyển sang mô hình liên kết thực chất hơn, trong đó doanh nghiệp tham gia ngay từ khâu xây dựng chương trình đào tạo, đầu tư thiết bị, cử người hướng dẫn, thậm chí đặt hàng đào tạo theo đúng nhu cầu sử dụng.

Thực tế tiếp nhận sinh viên từ các trường đại học như Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Kỹ thuật công nghiệp (Đại học Thái Nguyên) cho thấy, sinh viên có nền tảng kiến thức khá tốt, khả năng tiếp thu nhanh.

Tuy nhiên, để làm ra những sản phẩm đạt chuẩn, người lao động phải hiểu rõ quy trình công nghệ, phương pháp kiểm soát chất lượng và tiêu chí đánh giá sản phẩm. Những nội dung này nếu chỉ học trong trường thì rất khó hình thành kỹ năng thực sự. “Phải để các em đứng trong dây chuyền sản xuất, làm việc thực tế và chịu trách nhiệm cụ thể, thì kiến thức mới chuyển hóa thành năng lực” - ông Đoàn Như Hải, nhấn mạnh.

Giờ thực hành của sinh viên Khoa Điện, Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật (Đại học Thái Nguyên).

Ở góc độ cơ sở đào tạo, PGS.TS Nguyễn Văn Bình, Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật (Đại học Thái Nguyên), cho rằng: Đổi mới chương trình đào tạo hiện nay không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc. Chương trình không thể xây dựng một lần rồi sử dụng trong nhiều năm. Nếu không cập nhật, không làm mới, chắc chắn sẽ tụt hậu so với thực tiễn sản xuất.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Bình, nhà trường đang tiếp cận các chương trình đào tạo tiên tiến trong khu vực, đồng thời đẩy mạnh hợp tác với các đối tác tại Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, mời chuyên gia doanh nghiệp và chuyên gia nước ngoài cùng tham gia xây dựng, thẩm định chương trình. Mục tiêu là tăng hàm lượng công nghệ, mở rộng thời lượng thực hành, giúp sinh viên ra trường có khả năng thích ứng nhanh với môi trường sản xuất.

Liên kết là yêu cầu bắt buộc

Để rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng nhân lực, nỗ lực riêng lẻ của các cơ sở giáo dục là chưa đủ. Nhiều chuyên gia cho rằng cần đồng thời giải quyết 3 vấn đề: Cơ chế, cách thức tổ chức liên kết và nguồn lực thực hiện. Luật Giáo dục nghề nghiệp sửa đổi đã quy định rõ hơn vai trò và trách nhiệm của doanh nghiệp trong đào tạo, song để chính sách đi vào thực tiễn thì cần cơ chế cụ thể, thông thoáng hơn, đặc biệt trong hợp tác với doanh nghiệp FDI và chuyên gia nước ngoài.

Để làm ra những sản phẩm đạt chuẩn, người lao động phải hiểu rõ quy trình công nghệ, phương pháp kiểm soát chất lượng, tiêu chí đánh giá sản phẩm... Ảnh: T.L

Từ phía các doanh nghiệp, mong muốn chung là thủ tục hợp tác phải gọn, linh hoạt, để nhà trường và doanh nghiệp chủ động tìm đến nhau, cùng xây dựng chương trình và tổ chức đào tạo.

Đào tạo phải bám sát nhu cầu thị trường lao động, doanh nghiệp cần gì thì đào tạo theo hướng đó. Nếu phải chọn một “từ khóa” cho câu chuyện này, ông Đoàn Như Hải gọi đó là “liên kết thành công”, liên kết để doanh nghiệp có nguồn nhân lực phù hợp, người học ra trường có việc làm thực chất, và địa phương giữ được vị thế trong cuộc đua công nghệ. Còn theo PGS.TS Nguyễn Văn Bình, “chìa khóa” nằm ở 4 yếu tố: Chủ động, tích cực, trách nhiệm và hiệu quả, đòi hỏi cả hai phía cùng thay đổi cách nghĩ và cách làm.

Với Thái Nguyên, nơi đang định hình là trung tâm công nghiệp lớn của khu vực, bài toán nhân lực không chỉ thuộc phạm vi ngành giáo dục, mà gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh và triển vọng phát triển dài hạn. Hạ tầng có thể đầu tư nhanh, chính sách có thể điều chỉnh kịp thời, nhưng nguồn nhân lực chất lượng cao cần thời gian và sự đầu tư bền bỉ.

Nếu không giải được bài toán gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn, nguy cơ “lạc nhịp” trong cuộc đua công nghệ là hoàn toàn có thật. Ngược lại, nếu làm tốt, đây sẽ trở thành lợi thế dài hạn. Đầu tư cho liên kết nhà trường và doanh nghiệp hôm nay, suy cho cùng, chính là đầu tư cho tương lai phát triển của tỉnh...

Minh Phương