Liên kết hay lệ thuộc: Tương lai nào cho EU?
Cựu Thủ tướng Italy Mario Draghi cho rằng châu Âu đang bước vào giai đoạn dễ tổn thương nhất trong nhiều thập kỷ, khi sự chia rẽ nội bộ cùng với việc các cường quốc bên ngoài gia tăng sử dụng sức mạnh kinh tế và chính trị để định hình trật tự mới.
Ông Mario Draghi phát biểu trong một cuộc họp báo ở Brussels, Bỉ. Ảnh: THX/TTXVN
Theo kênh Euronews, trong bài phát biểu tại Đại học KU Leuven (Bỉ) trong lễ nhận bằng tiến sĩ danh dự ngày 2/2, ông Draghi cho rằng châu Âu đang đứng trước nguy cơ vừa bị chia rẽ nội bộ, vừa bị đẩy vào thế phụ thuộc trong một trật tự toàn cầu đang tan rã. Theo ông, nếu EU không tiến tới một mô hình liên bang thực sự, châu lục này có thể cùng lúc rơi vào tình trạng suy giảm năng lực công nghiệp, mất ảnh hưởng địa chính trị và bị các cường quốc khai thác điểm yếu.
Ông Draghi nhận định trật tự kinh tế toàn cầu dựa trên tự do hóa thương mại đã bắt đầu rạn nứt từ khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới và các nước phương Tây mở rộng thương mại với một quốc gia mang tham vọng trở thành một cực quyền lực riêng biệt. Theo ông, diễn biến này đã kích hoạt phản ứng chính trị ở nhiều quốc gia, đồng thời làm suy giảm dòng chảy thương mại và xói mòn các khuôn khổ luật lệ quốc tế.
Tuy nhiên, ông nhấn mạnh mối đe dọa lớn hơn không nằm ở sự suy yếu của trật tự cũ, mà ở trật tự mới đang hình thành. Ông Draghi chỉ ra rằng Mỹ đang áp thuế lên hàng hóa châu Âu, đe dọa các lợi ích lãnh thổ và lần đầu tiên công khai coi sự phân mảnh chính trị của châu Âu là điều có lợi cho Washington. Ở chiều ngược lại, Trung Quốc tiếp tục kiểm soát các mắt xích then chốt trong chuỗi cung ứng toàn cầu và sẵn sàng sử dụng lợi thế đó bằng cách chiếm lĩnh thị trường, hạn chế cung ứng đầu vào quan trọng và chuyển gánh nặng điều chỉnh từ sự mất cân đối kinh tế trong nước sang các đối tác.
Trong bối cảnh bị kẹt giữa hai trung tâm quyền lực lớn, ông Draghi cho rằng EU cần thay đổi cấu trúc vận hành, bởi việc đơn thuần tập hợp các quốc gia nhỏ không tự động tạo ra một khối quyền lực mạnh. Theo ông, ở những lĩnh vực mà châu Âu đã “liên bang hóa” như thương mại, cạnh tranh, thị trường chung và chính sách tiền tệ, EU được nhìn nhận như một cường quốc và có khả năng đàm phán thống nhất. Ông dẫn chứng các hiệp định thương mại gần đây với Ấn Độ và khu vực Mỹ Latinh như những ví dụ tích cực.
Ngược lại, trong các lĩnh vực chưa được “liên bang hóa” như quốc phòng, chính sách công nghiệp và đối ngoại, EU vẫn bị đối xử như một tập hợp lỏng lẻo của các quốc gia tầm trung, dễ bị chia rẽ và gây sức ép từng phần. Theo ông, một nhóm quốc gia chỉ phối hợp với nhau vẫn là những thực thể riêng lẻ, mỗi nước giữ quyền phủ quyết và dễ bị các thế lực bên ngoài khai thác.
Ông Draghi đề xuất mô hình “liên bang thực dụng”, cho phép các quốc gia thành viên tự nguyện tham gia, mở cửa cho những nước khác gia nhập sau nhưng không chấp nhận các bên làm suy yếu mục tiêu chung. Đồng euro, theo ông, là ví dụ thành công nhất của cách tiếp cận này.
Kết luận bài phát biểu, ông nhấn mạnh rằng trong số các khu vực đang bị kẹt giữa Mỹ và Trung Quốc, chỉ riêng châu Âu có lựa chọn trở thành một quyền lực thực sự. Nếu EU chỉ dừng lại ở vai trò một thị trường lớn, châu lục này sẽ khó bảo vệ lợi ích và giá trị của chính mình trong dài hạn.
