Liên kết nâng giá trị mắc ca Gia Lai

Từ những vườn cây riêng lẻ đến liên kết sản xuất

Năm 2012 - 2013, ông Ngô Mạnh Trường (thôn 1, xã Mang Yang) bắt đầu đầu tư trồng 5 ha mắc ca. Những năm đầu, do chưa có nhiều kinh nghiệm chăm sóc, vườn cây phát triển chậm, năng suất chưa đạt như kỳ vọng.

Sau thời gian tìm hiểu, ông từng bước điều chỉnh quy trình chăm sóc, chú trọng tạo tán, bón phân. Từ năm 2020 đến nay, vườn mắc ca duy trì năng suất khoảng 3 - 4 tấn hạt tươi/năm, giúp gia đình ông có nguồn thu ổn định trên 1 tỷ đồng/năm.

Hợp tác xã Nông nghiệp Kon Hà Nừng (xã Đak Rong) giới thiệu các sản phẩm mắc ca chế biến đạt chứng nhận OCOP. Ảnh: NVCC

Nhận thấy sản xuất riêng lẻ khó nâng cao sức cạnh tranh, ông Trường cùng các hộ trên địa bàn thành lập CLB Mắc ca với 30 thành viên, tổng diện tích khoảng 45 ha. “Từng hộ sản xuất riêng lẻ sẽ khó tạo dựng thương hiệu. Muốn nâng cao giá trị phải chú trọng chất lượng hạt, quy trình chăm sóc và liên kết với nhau” - ông Trường cho biết.

Nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, khắc phục tình trạng trồng nhỏ lẻ và từng bước xây dựng chuỗi liên kết, năm 2023, 21 thành viên CLB Mắc ca đã tham gia thành lập HTX Nông nghiệp Kon Hà Nừng (làng Kon Lanh, xã Đak Rong). Hiện HTX có 18 thành viên trực tiếp trồng mắc ca với diện tích hơn 50 ha.

Theo bà Trần Thị Thanh Tuyền - Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Nông nghiệp Kon Hà Nừng, trước khi thành lập HTX, nhiều hộ dân còn lo lắng về đầu ra sản phẩm. Dù cây mắc ca phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương, nhưng việc tiêu thụ chủ yếu phụ thuộc vào thương lái, giá cả chưa ổn định.

Từ thực tế đó, HTX xác định phải thay đổi phương thức sản xuất, chuyển từ bán nguyên liệu thô sang chế biến sâu để nâng cao giá trị. Năm 2024, HTX có 2 sản phẩm được công nhận OCOP gồm mắc ca Ba-zan và nhân mắc ca sấy mật ong.

Toàn bộ sản lượng mắc ca của thành viên được HTX thu mua, chế biến và đưa ra thị trường dưới thương hiệu chung. Năm 2025, HTX cung ứng hơn 30 tấn sản phẩm mắc ca chế biến cho thị trường, không chỉ tiêu thụ trong tỉnh mà còn mở rộng đến TP Hồ Chí Minh, Hà Nội và nhiều địa phương khác.

“Bán hạt mắc ca tươi chỉ khoảng 60.000 - 80.000 đồng/kg, nhưng khi qua sơ chế, sấy, đóng gói và xây dựng thương hiệu, giá trị sản phẩm có thể tăng lên 180 - 200 nghìn đồng/kg. Chế biến sâu giúp sản phẩm có chỗ đứng hơn trên thị trường” - bà Tuyền nói.

Theo bà Tuyền, mục tiêu của HTX trong thời gian tới là tiếp tục mở rộng thị trường tiêu thụ, đầu tư thêm máy móc, thiết bị chế biến để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường. Đồng thời, HTX cũng mong muốn nhận được sự hỗ trợ từ các ngành chức năng trong xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm và phát triển thương hiệu mắc ca địa phương theo hướng bền vững.

Hình thành vùng nguyên liệu gắn với chế biến

Tại xã Sơn Lang, nhiều người cũng đang đẩy mạnh phát triển mắc ca theo hướng liên kết. Tháng 7-2023, ông Thiều Viết Đoàn (thôn Thống Nhất) cùng các thành viên thành lập Nông hội mắc ca.

Từ 38 thành viên ban đầu, đến nay Nông hội đã có 65 thành viên với diện tích hơn 100 ha. Việc thành lập nông hội giúp các hội viên thuận lợi hơn trong trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật, chăm sóc, thu hoạch và tìm đầu ra sản phẩm.

Thành viên hợp tác xã Nông nghiệp Kon Hà Nừng giới thiệu các sản phẩm mắc ca sau chế biến, hướng đến xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Ảnh: L.N

Gia đình ông Đoàn là một trong những hộ trồng mắc ca sớm tại địa phương. Năm 2012, ông trồng 2,5 ha mắc ca xen trong vườn cà phê. Đến nay, diện tích này cho năng suất bình quân 2,5 - 3 tấn/ha.

“Trồng xen mắc ca với cà phê giúp tận dụng đất đai, 2 loại cây cho thu hoạch vào các thời điểm khác nhau. Mắc ca còn có tác dụng chắn gió, hỗ trợ cà phê phát triển. Gia đình tôi đầu tư máy sấy, máy chẻ hạt, máy hút chân không để chế biến sản phẩm hoàn chỉnh; hiện có 2 sản phẩm OCOP gồm mắc ca sấy và nhân mắc ca sấy” - ông Đoàn chia sẻ.

Theo ông Lê Quý Truyền - Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Lang, trên địa bàn xã có hơn 1.000 ha cây mắc ca, trong đó chủ yếu được trồng xen với cà phê. Địa phương cũng đã hình thành Nông hội mắc ca.

“Cây mắc ca phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương, giúp người dân đa dạng hóa cây trồng. Tuy nhiên, địa phương không định hướng phát triển diện tích bằng mọi giá mà tập trung nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm chế biến” - ông Truyền cho biết.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, hiện toàn tỉnh có hơn 4.341 ha mắc ca (trồng thuần 370 ha, trồng xen 3.971 ha). Qua rà soát thực tế và nhu cầu phát triển cây mắc ca tại các địa phương, từ nay đến năm 2030, Gia Lai dự kiến trồng mới khoảng 250 ha mắc ca (trồng thuần khoảng 23 ha, trồng xen khoảng 227 ha).

Cùng với mở rộng vùng nguyên liệu, tỉnh đang chú trọng tổ chức lại sản xuất, khuyến khích hình thành các HTX, tổ liên kết, xây dựng chuỗi giá trị từ trồng, chế biến đến tiêu thụ. Khi đó, hạt mắc ca Gia Lai sẽ có thêm cơ hội nâng cao giá trị, từng bước trở thành sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của địa phương.