Liệu Ukraine có thể tổ chức bầu cử giữa thời chiến?

Lá cờ Ukraine tung bay trên tòa nhà Quốc hội, tại Kiev, Ukraine, ngày 24/8/2025. ảnh: Reuters.

Dưới đây là những trở ngại mà Ukraine sẽ phải vượt qua nếu muốn tổ chức bầu cử trong thời chiến, như yêu cầu của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov, người vừa bị Tổng thống Volodymyr Zelensky cách chức.

Những yếu tố an ninh được tính ra sao?

Tổng thống Volodymyr Zelensky từng tuyên bố sẵn sàng tổ chức bầu cử nếu Mỹ và các đồng minh châu Âu của Ukraine có thể bảo đảm an ninh cho cuộc bỏ phiếu. Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó cũng nhiều lần cho rằng Ukraine nên tổ chức bầu cử.

Ukraine tổ chức cuộc bầu cử gần nhất vào năm 2019 và đã áp dụng thiết quân luật từ tháng 2/2022, khi Nga phát động chiến dịch quân sự toàn diện. Luật thiết quân luật hiện không cho phép tổ chức bầu cử vì lý do an ninh.

Giao tranh vẫn diễn ra trên tuyến mặt trận dài hơn 1.200 km ở miền đông, nam và bắc Ukraine. Hàng trăm máy bay không người lái và tên lửa Nga thường xuyên tấn công các thành phố, thị trấn Ukraine nằm cách xa tiền tuyến. Các cuộc tập kích vào hệ thống điện và cơ sở hạ tầng năng lượng cũng gây gián đoạn nguồn cung.

Các cuộc khảo sát liên tục cho thấy đa số người Ukraine phản đối việc tổ chức bầu cử khi chiến sự vẫn tiếp diễn.

Nhà phân tích chính trị Volodymyr Fesenko cho rằng ít nhất cần có một lệnh ngừng bắn trên không trước khi nghiêm túc tính tới việc tổ chức bỏ phiếu. Ukraine cũng sẽ phải xây dựng lại từ đầu khung pháp lý cho cuộc bầu cử, trong đó có luật mới quy định thời điểm, quy tắc và quy trình. Fesenko ước tính quá trình này có thể mất khoảng 6 tháng.

Các chuyên gia cũng cảnh báo Kyiv phải chuẩn bị để ngăn chặn những nỗ lực can thiệp hoặc thao túng bầu cử từ Nga.

Moscow cho rằng Zelensky không còn tính chính danh vì nhiệm kỳ của ông đã kết thúc vào tháng 5/2024 và do đó không thể đại diện cho Ukraine ký các thỏa thuận hòa bình. Ông Trump cũng từng chỉ trích việc Ukraine không tổ chức bầu cử và cho rằng đã đến lúc nước này tiến hành bỏ phiếu.

Cử tri Ukraine đang ở đâu?

Hàng triệu người Ukraine sẽ gặp khó khăn trong việc tiếp cận các điểm bỏ phiếu. Việc cập nhật Sổ đăng ký cử tri quốc gia để xác định ai có quyền bỏ phiếu và họ sẽ bỏ phiếu ở đâu cũng là một thách thức lớn.

Theo số liệu, đến cuối tháng 6, hơn 4,4 triệu người Ukraine đang được hưởng quy chế bảo vệ tạm thời tại Liên minh châu Âu. Điều này đồng nghĩa Ukraine sẽ phải tổ chức hàng trăm điểm bỏ phiếu trên khắp châu Âu.

Gần 4 triệu người Ukraine đang phải di dời trong nước, theo cơ quan di trú của Liên Hợp Quốc. Các chuyên gia cho rằng việc đăng ký đầy đủ những người phải di dời sẽ không đơn giản, đồng thời có thể tiêu tốn thời gian và nguồn lực vốn đang dành cho quốc phòng.

Khoảng 1 triệu người hiện phục vụ trong các lực lượng quốc phòng Ukraine. Việc tổ chức một cuộc bỏ phiếu tự do và công bằng tại tiền tuyến, nơi thường xuyên xuất hiện máy bay không người lái, sẽ tiềm ẩn nguy hiểm và có thể đòi hỏi phải sửa đổi luật.

Giới chức Ukraine ước tính vào năm 2024 có khoảng 4,5 triệu người trưởng thành vẫn sống tại các vùng lãnh thổ do Nga kiểm soát. Nga hiện kiểm soát khoảng 19% lãnh thổ Ukraine và dự kiến tổ chức các cuộc bầu cử riêng tại những khu vực này vào tháng tới, điều mà Kyiv tuyên bố là bất hợp pháp.

Cơ hội của ông Zelensky ra sao?

Các cuộc khảo sát cho thấy Zelensky vẫn có cơ hội đáng kể nếu tái tranh cử. Mức độ ủng hộ dành cho ông từng lên khoảng 90% trong giai đoạn đầu cuộc chiến, nhưng sau đó giảm xuống khoảng 60%, tùy từng khảo sát.

Các nhà phân tích và tổ chức thăm dò cho rằng tỷ lệ tín nhiệm của Zelensky từng bị ảnh hưởng bởi một vụ bê bối tham nhũng lớn trong lĩnh vực năng lượng năm ngoái. Tuy nhiên, mức ủng hộ đã phục hồi và ông vẫn là ứng viên dẫn đầu nếu so với các chính trị gia truyền thống khác.

Các cuộc thăm dò cho thấy Valeriy Zaluzhnyi, Đại sứ Ukraine tại Anh và cựu Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, có thể trở thành đối thủ đáng gờm của Zelensky. Kyrylo Budanov, Chánh văn phòng tổng thống và cựu lãnh đạo tình báo quân sự, cũng được đánh giá là một ứng viên tiềm năng.

Tuy nhiên, Fedorov, cựu Bộ trưởng Quốc phòng 35 tuổi nổi tiếng với hình ảnh một nhà cải cách am hiểu công nghệ, cũng đang nhanh chóng vươn lên trong các cuộc thăm dò sau khi bất ngờ bị Zelensky cách chức hồi tháng trước, chỉ sau 6 tháng giữ chức. Quyết định này đã châm ngòi cho một làn sóng biểu tình hiếm thấy trong thời chiến.

Truyền thông Ukraine NV dẫn một khảo sát của tổ chức thăm dò SOCIS cho thấy Fedorov có thể nhận khoảng 13% phiếu, trong khi Zaluzhnyi đạt 21% và Zelensky 22%. Nếu Fedorov hoặc Zaluzhnyi lọt vào vòng hai, các khảo sát cho thấy cả hai đều có khả năng đánh bại Zelensky.