Livestream bán thực phẩm 'nhà làm' và những vấn đề pháp lý đáng chú ý

Cận Tết Nguyên đán, hoạt động bán hàng qua livestream trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử diễn ra sôi động, đặc biệt với các mặt hàng "nhà làm" như bánh mứt, thực phẩm chế biến thủ công... Hoạt động mua bán diễn ra sôi nổi. Người tiêu dùng nhanh chóng chốt đơn. Có buổi livestream người bán chốt được vài trăm đơn hàng.

Trao đổi với PLO, Luật sư Đào Thị Bích Liên, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết hoạt động livestream bán hàng dù thực hiện trên tài khoản cá nhân, hay trên sàn thương mại điện tử đều phải chịu sự điều chỉnh của pháp luật nhằm đảm bảo hoạt động này đi vào quy củ, bảo vệ được quyền lợi của người tiêu dùng.

Hoạt động bán hàng qua livestream trên các nền tảng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử diễn ra sôi động. Ảnh: Chụp màn hình

Livestream bán hàng là hoạt động quảng cáo

Luật sư Đào Thị Bích Liên cho biết theo Điều 1 và khoản 1 Điều 2 Luật Quảng cáo năm 2012 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), mọi hình thức sử dụng phương tiện để giới thiệu, quảng bá sản phẩm nhằm mục đích sinh lợi đều thuộc phạm vi điều chỉnh của luật này.

Khoản 2 Điều 12 Luật Quảng cáo 2012 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) yêu cầu thông tin quảng cáo phải trung thực, chính xác, phù hợp với chất lượng thực tế của sản phẩm; đồng thời khoản 9 Điều 8 của luật này nghiêm cấm hành vi quảng cáo gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng, nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa.

Luật sư Đào Thị Bích Liên, Đoàn Luật sư TP.HCM

Đối với các mặt hàng thực phẩm “nhà làm”, người livestream còn phải tuân thủ các quy định về an toàn thực phẩm. Theo khoản 1 Điều 2 và Điều 8 Luật An toàn thực phẩm năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2018), cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm - dù nhỏ lẻ - vẫn phải bảo đảm điều kiện an toàn, nguồn gốc nguyên liệu; thực phẩm đưa ra thị trường phải có thông tin tối thiểu về xuất xứ, hạn sử dụng theo Điều 18 và Điều 19 của luật này.

“Bán giúp” không phải là căn cứ miễn trách nhiệm

Một quan niệm khá phổ biến hiện nay là người livestream chỉ “bán giúp”, không phải chủ hàng nên sẽ không chịu trách nhiệm nếu hàng hóa vi phạm. Tuy nhiên, Luật sư Bích Liên cho biết khi trực tiếp giới thiệu, quảng bá sản phẩm trong livestream, người thực hiện đã tham gia vào hoạt động quảng cáo và xúc tiến thương mại, từ đó phát sinh trách nhiệm pháp lý độc lập.

Theo khoản 2 Điều 12 Luật Quảng cáo 2012 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), người quảng cáo phải chịu trách nhiệm đối với nội dung quảng cáo do mình thực hiện. Trường hợp người livestream giới thiệu, cam kết, bảo đảm về chất lượng, nguồn gốc sản phẩm trong khi thực tế hàng hóa là hàng giả, hàng kém chất lượng, hành vi này có thể bị xem là quảng cáo sai sự thật, vi phạm khoản 9 Điều 8 Luật Quảng cáo.

Dưới góc độ trách nhiệm dân sự, nếu người tiêu dùng bị thiệt hại, Điều 587 Bộ luật Dân sự 2015 quy định các cá nhân cùng gây thiệt hại thì phải liên đới bồi thường. Trong trường hợp này, người livestream có thể bị xác định là đồng chủ thể gây thiệt hại nếu biết hoặc phải biết thông tin quảng cáo là không đúng nhưng vẫn thực hiện.

Đáng lưu ý, theo luật sư Bích Liên, nếu hành vi quảng cáo, bán hàng giả gây hậu quả nghiêm trọng, người livestream còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm (Điều 17 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017) tùy theo mức độ tham gia, nhận thức và hậu quả xảy ra.

Thực phẩm “nhà làm”: rủi ro pháp lý cao

Dịp Tết, thực phẩm “nhà làm” được rao bán tràn lan trên mạng xã hội với nhiều lời quảng cáo hấp dẫn như “không chất bảo quản”, “làm thủ công tại nhà”, “ăn Tết cho yên tâm”. Tuy nhiên, Luật sư Bích Liên cho biết dù mang danh “nhà làm”, các sản phẩm này vẫn phải tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật về an toàn vệ sinh thực phẩm.

Theo Điều 8 Luật An toàn thực phẩm 2010 (sửa đổi, bổ sung 2018), cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải bảo đảm điều kiện an toàn và sử dụng nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng.

Đối với thực phẩm đã qua chế biến, bao gói sẵn, Điều 4 Nghị định 15/2018 yêu cầu phải thực hiện tự công bố sản phẩm trước khi đưa ra thị trường.

Nhiều mặt hàng “nhà làm” như bánh mứt, thực phẩm chế biến thủ công được livestream rao bán trên các nền tảng MXH. Ảnh: Chụp màn hình

Ngoài ra, theo Điều 18, Điều 19 Luật An toàn thực phẩm và Điều 9 Nghị định 43/2017, thực phẩm lưu thông phải được ghi nhãn trung thực, rõ ràng, thể hiện các thông tin cơ bản như nguồn gốc, ngày sản xuất, hạn sử dụng. Chủ thể sản xuất vẫn phải chịu trách nhiệm về nhãn hàng hóa, kể cả khi thuê bên khác thực hiện.

Luật sư cảnh báo, rủi ro lớn nhất là khi thực phẩm không bảo đảm an toàn hoặc thông tin công bố, nhãn mác không đúng thực tế, người bán và người livestream có thể bị xử phạt, buộc thu hồi, tiêu hủy sản phẩm, đồng thời phải bồi thường thiệt hại, thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

TRẦN MINH