Lỗ hổng cố hữu của hạ tầng kiểm soát không lưu Mỹ
Sự cố kỹ thuật nghiêm trọng xảy ra trong quá trình nâng cấp hệ thống viễn thông đã buộc Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) phải ban bố lệnh dừng bay toàn quốc trong nhiều giờ, làm tê liệt hoạt động đi lại và phơi bày những lỗ hổng kéo dài nhiều thập kỷ của hạ tầng kiểm soát không lưu nước này.
Hôm 13/11, FAA đã ra lệnh đình chỉ toàn bộ các chuyến bay trên phạm vi cả nước trong nhiều giờ đồng hồ do một sự cố thiết bị nghiêm trọng. Đây mới là lần thứ hai kể từ sau vụ khủng bố ngày 11/9/2001, cơ quan này phải đưa ra quyết định dừng bay quy mô toàn quốc kéo dài. Hậu quả là gần 10.000 chuyến bay bị ảnh hưởng và ước tính khoảng 1,5 triệu hành khách bị mắc kẹt tại các sân bay. Đến ngày 15/11, vẫn có hàng nghìn chuyến bay bị huỷ hoặc hoãn trên khắp nước Mỹ.

Cục Hàng không Liên bang Mỹ tuần trước đã ra lệnh tạm dừng hoạt động bay trên toàn quốc, ngăn các chuyến bay cất cánh trong thời gian này. Ảnh: Reuters.
Giới chức Mỹ xác định nguyên nhân sự cố xuất phát từ một quy trình nâng cấp hệ thống gặp trục trặc. Các bộ định tuyến dùng để liên lạc với máy bay đang hoạt động trên không đột ngột ngừng hoạt động, khiến các phi công mất khả năng đàm thoại trên các tần số thông thường.
Tính đến ngày 15/11, lực lượng chức năng vẫn đang nỗ lực khắc phục để đưa hệ thống trở lại trạng thái bình thường. Trả lời phỏng vấn đài CBS News, Bộ trưởng Giao thông Vận tải Sean Duffy cho biết hoạt động hàng không dự kiến sẽ khôi phục hoàn toàn công suất vào ngày 16/11, đồng thời thừa nhận tình trạng chậm chuyến vẫn đang tiếp diễn.
Sự việc lần này đã làm dấy lên làn sóng tranh cãi gay gắt về trách nhiệm và khả năng phòng ngừa thảm họa. Trong khi Tổng thống Donald Trump quy trách nhiệm cho việc Quốc hội thiếu phân bổ ngân sách, giới phê bình lại chỉ ra rằng hàng tỷ USD đã được phê duyệt cho các hạng mục nâng cấp thiết yếu, song tiến độ triển khai thực tế mới là khâu bị đình trệ. Các nghị sĩ đảng Dân chủ cũng đặt dấu hỏi lớn về việc chính quyền lựa chọn nhà thầu thực hiện dự án.
"Bộ trưởng Duffy và FAA đã nhận được những khoản đầu tư mang tính lịch sử trong hai năm qua. Quốc hội đã thể hiện thiện chí hiện đại hóa hệ thống của FAA và hỗ trợ lực lượng lao động thông qua các đạo luật lưỡng đảng thường niên, nhưng chúng tôi cần một đối tác có năng lực tại Bộ Giao thông vận tải để thực hiện điều này một cách bền vững và minh bạch", Hạ nghị sĩ đảng Dân chủ Rosa DeLauro nhấn mạnh trong một tuyên bố ngày 15/11.
Tâm điểm chú ý hướng về nhà thầu quốc phòng
Bộ trưởng Sean Duffy cho biết công tác điều tra nguyên nhân vụ việc vẫn đang được tiến hành, song hé lộ sự cố khởi phát tại "một cơ sở từ xa của FAA", nơi các kỹ thuật viên thuộc nhà thầu quốc phòng L3Harris đang thay thế hệ thống dây đồng cũ kỹ bằng cáp quang. Một bộ định tuyến liên lạc tại đây được cho là đã gặp lỗi, liên tục gửi đi 1.000 yêu cầu đăng nhập vào hệ thống của FAA sau mỗi 4 đến 5 giây, dẫn đến tình trạng quá tải toàn mạng lưới.
Xuất hiện trên chương trình "Meet the Press" của đài NBC ngày 15/11, ông Duffy thận trọng chưa quy kết trực tiếp cho L3Harris: "Liệu đây là lỗi lắp đặt từ phía L3Harris hay do bản thân thiết bị định tuyến gặp trục trặc? Chúng tôi cần điều tra làm rõ và thiết lập các biện pháp phòng ngừa". Tuy nhiên, người đứng đầu Bộ Giao thông vận tải Mỹ bày tỏ mong muốn chấm dứt hợp tác với tập đoàn này, dù thừa nhận thế khó: "Tôi muốn rời bỏ L3Harris để chuyển sang một nhà cung cấp mới, nhưng họ lại đang sở hữu hạ tầng mạng. Tôi không thể hủy bỏ mạng lưới mà họ làm chủ trong khi chúng tôi đang vận hành trên đó".
L3Harris được thành lập năm 2019 sau thương vụ sáp nhập giữa Harris Corporation và L3 Technologies, hiện là một trong những nhà thầu quốc phòng lớn nhất nước Mỹ. Mối liên hệ giữa doanh nghiệp này với mạng lưới viễn thông của FAA bắt đầu từ năm 2002, khi Harris Corporation giành được hợp đồng trị giá hàng tỷ USD để hiện đại hóa hệ thống.
Đáng chú ý, đây không phải lần đầu tiên hệ thống của L3Harris gặp sự cố trong quá trình nâng cấp. Tháng 11/2009, mạng lưới của FAA từng bị gián đoạn cục bộ khi nâng cấp bộ định tuyến tại Los Angeles, buộc các kiểm soát viên không lưu phải nhập dữ liệu kế hoạch bay bằng tay và làm chậm hơn 800 chuyến bay. Trong thông cáo phát đi sau sự cố hôm 13/11, L3Harris khẳng định đang phối hợp chặt chẽ với cuộc điều tra của FAA, đồng thời cho biết đã hoàn thành thay thế 70% hệ thống dây đồng sang cáp quang.
Thực trạng hạ tầng già cỗi của hàng không Mỹ
Nhiều chuyên gia nhận định gốc rễ của cuộc khủng hoảng nằm ở hệ thống hạ tầng đã quá lỗi thời từ trước khi L3Harris tham gia. Trong nhiều năm, FAA đặt mục tiêu thay thế khoảng 5.170 đoạn dây đồng có từ thập niên 1960 nhưng tiến độ rất chậm chạp.
Báo cáo công bố hồi tháng 9 của Văn phòng Trách nhiệm Chính phủ Mỹ (GAO) - cơ quan giám sát độc lập của Quốc hội - đã phác họa một bức tranh đáng báo động về công nghệ của FAA. Nhiều máy tính hiển thị đường bay và cảnh báo hàng không vẫn sử dụng phần cứng lạc hậu, bao gồm màn hình từ những năm 1980 và ổ đĩa mềm. Hàng nghìn thiết bị vô tuyến cùng bộ chuyển mạch chuyên dụng dựa trên công nghệ đã ngừng sản xuất, buộc FAA phải tìm mua linh kiện thay thế trên trang thương mại điện tử eBay, theo tiết lộ của chính Bộ trưởng Duffy.
Ngoài ra, GAO cảnh báo việc duy trì sử dụng các dải giấy in thông tin chuyến bay để điều phối cất, hạ cánh đang tiềm ẩn rủi ro mất an toàn nghiêm trọng. Tháng 8/2023, một máy in loại này bị kẹt giấy tại Sân bay Quốc tế San Diego; trong lúc nhân viên loay hoay xử lý, một máy bay của hãng Southwest Airlines suýt va chạm với một phi cơ Cessna ở khoảng cách chỉ khoảng 30 m.
Trước sự cố tuần qua, lần dừng bay toàn quốc gần nhất xảy ra vào tháng 1/2023 khi hệ thống Thông báo cho Phi công (NOTAM) - được xây dựng từ năm 1985 - bị sập. Cuộc rà soát sau đó của GAO cho thấy trong số 138 hệ thống trọng yếu của FAA, có tới 51 hệ thống không còn khả năng duy trì và 54 hệ thống khác đứng trước nguy cơ tương tự do công nghệ lạc hậu, trong đó 58 hệ thống có tác động trực tiếp đến an toàn bay quốc gia.
Khoảng trống giám sát và bài toán ngân sách
Cũng theo báo cáo tháng 9 của GAO, FAA đã không hoàn thành ít nhất 4 trong số 11 khuyến nghị hiện đại hóa hệ thống kiểm soát không lưu. Nguyên nhân xuất phát từ sự phức tạp của 11.389 dự án nâng cấp riêng lẻ khiến cơ quan này lúng túng trong khâu điều phối, cũng như thiếu sự giám sát chặt chẽ đối với các nhà thầu.
Về mặt tài chính, khác với nhiều cơ quan thiết yếu khác, ngân sách của FAA không được luật định cố định mà phải chờ Quốc hội phê duyệt hàng năm. Ngay cả khi nguồn vốn đã được thông qua, việc giải ngân vẫn diễn ra nhỏ giọt. Các nghị sĩ đảng Dân chủ chỉ ra rằng trong số 12,5 tỷ USD Quốc hội phân bổ cho việc nâng cấp FAA năm 2025, chính quyền Tổng thống Trump mới chỉ cam kết chi 4 tỷ USD và thực tế giải ngân khoảng 1 tỷ USD.
Sau sự cố vừa qua, Bộ trưởng Sean Duffy tuyên bố FAA cần ít nhất 50 tỷ USD để khắc phục triệt để. Tuy nhiên, Hạ nghị sĩ Rosa DeLauro gọi con số này là một "yêu sách thiếu kế hoạch thực thi cụ thể", đồng thời yêu cầu sự minh bạch tuyệt đối: "Không một lãnh đạo liên bang nào được phép hành động mà không có sự giám sát của Quốc hội".
Nguồn CAND: https://cand.vn/lo-hong-co-huu-cua-ha-tang-kiem-soat-khong-luu-my-post827797.html

