Lỗ hổng trong thị trường 'nóng' nhất ngành sách

Ảnh minh họa: Pexels.

Trang Alta dẫn số liệu của Hiệp hội Nhà xuất bản sách nói Mỹ cho biết doanh số sách nói tại Mỹ trong năm 2025 đạt 2,43 tỷ USD. Hiện có hơn 750.000 đầu sách đang lưu hành, tăng 43% so với năm 2024. Để so sánh, tổng doanh số ngành xuất bản trong cùng khoảng thời gian đó chỉ tăng vỏn vẹn 1,1%. Trong thập kỷ qua, doanh thu từ sách nói đã tăng gần gấp 4 lần. Rõ ràng, lĩnh vực này đang phát triển nóng.

Tuy nhiên, những người tạo ra sách nói vẫn chưa được biết đến rộng rãi. Khi độc giả nhấn nút phát một cuốn sách, một hoặc nhiều giọng đọc sẽ vang lên. Tuy nhiên, điều độc giả không thấy là quá trình giọng đọc đó thể hiện được tốt như vậy, cùng những người hỗ trợ, ví dụ đơn vị sản xuất, đạo diễn với những bộ truyện có hệ thống nhân vật lớn, kỹ thuật viên âm thanh hay những chuyên gia cách âm đảm bảo không có lỗi nào lọt vào bản thu.

Quy trình đào tạo giọng đọc sách nói

Trên thực tế, đội ngũ nhân lực sản xuất sách nói đang dần phát triển, quá trình xây dựng lực lượng giọng đọc vẫn chưa thực sự bài bản. Emma Samuel, đại diện cấp cao tại công ty chuyên cung cấp giọng đọc chuyên nghiệp Voice Squad, cho biết công việc đầu tiên của một người đọc sách nói thường được quyết định dựa trên yêu cầu cụ thể và một bài kiểm tra đọc thử dài khoảng “vài trang”. Họ không đòi hỏi kinh nghiệm.

Sean Pratt, người đã thực hiện thu âm cho 600 cuốn sách từ giữa những năm 1990 đến nay, thường xuyên nhận được câu hỏi từ những người muốn bước chân vào lĩnh vực này.

Chia sẻ với trang Backstage, ông thường đưa ra một lời khuyên cho những người này: "Hãy về nhà, đến bên giá sách của bạn, nhắm mắt lại, đưa tay ra và chọn đại một cuốn. Bạn không được phép lựa chọn đâu nhé. Hãy cầm cuốn sách đó, ngồi vào một không gian nhỏ và yên tĩnh… rồi đọc to thành tiếng trong ba giờ mỗi ngày. Nếu lỡ vấp váp ở đâu, hãy quay lại và đọc lại từ đầu câu đó. Nếu gặp một từ không biết phát âm thế nào, hãy tra cứu ngay. Cứ làm như vậy ba giờ mỗi ngày, liên tục trong hai tuần. Nếu sau đó bạn vẫn còn hứng thú, hãy gọi cho tôi".

Những lời khuyên này cũng cho thấy cách Pratt tự rèn luyện và phát triển sự nghiệp của mình, một quá trình thực hành và rèn luyện liên tục.

Ngoài đội ngũ giọng đọc chuyên nghiệp, thị trường này còn có sự xuất hiện của những người nổi tiếng hay tác giả văn học. Ben Carpenter, đồng sáng lập công ty thu âm xuất bản Rakkit, chia sẻ: “Trước đây, chúng tôi thường làm việc với những người đọc sách nói chuyên nghiệp. Còn hiện nay, chúng tôi có thể phải làm việc với chính tác giả hoặc những người có sức ảnh hưởng, nhưng chưa có kinh nghiệm. Khi đó, vai trò của nhà sản xuất/đạo diễn không chỉ dừng lại ở chuyên môn mà còn kiêm luôn người huấn luyện và hướng dẫn”.

Theo The Bookseller, các nhà sản xuất, đạo diễn và kỹ thuật viên phải dành hàng giờ trong phòng thu cùng với các tác giả tự đọc tác phẩm của chính họ, hoặc những người mới vào nghề đọc đang cảm thấy lo lắng. Việc đảm bảo mang lại trải nghiệm tốt để giọng đọc phát huy tốt là trọng tâm của công việc, và điều này phản ánh trực tiếp uy tín của đơn vị xuất bản.

Thù lao giọng đọc chưa tương xứng

Kyle McCarley, một người sống tại Los Angeles, Mỹ là một gương mặt tương đối mới trong ngành sách nói. McCarley đã tự xây dựng một phòng thu riêng với chi phí khoảng 1.000 USD và dần xây dựng sự nghiệp trong suốt 2 năm qua. Khi được hỏi công việc của một người đọc sách nói khó đến mức nào, ông bật cười: "Ồ, đó thực sự là một thử thách lớn, một công việc đòi hỏi rất nhiều điều".

Công đoạn sáng tạo nhất của các giọng đọc lại chưa được ghi nhận thù lao. Ảnh: Pexels.

Mỗi khi nhận một cuốn sách, McCarley đều đọc kỹ để nắm bắt cốt truyện, tìm ra "giọng điệu" của tác giả, đồng thời soạn một bản hướng dẫn mô tả đặc điểm các nhân vật. Có những cuốn sách có tới hơn 100 nhân vật và ông phải tạo ra một chất giọng riêng biệt cho từng người.

Ông cho biết: "Sau khi đọc xong, tôi sẽ xem lại bản hướng dẫn đó và thu âm một đoạn mẫu ngắn. Tôi sẽ gửi cho các nhà sản xuất nghe thử để xem họ có góp ý gì không. Nếu họ muốn thay đổi, tôi sẽ thu âm một bản mẫu mới".

Chỉ sau khi được thông qua, McCarley mới bước vào buồng thu âm, nơi ông làm việc 8 tiếng mỗi ngày trong 3 đến 4 ngày liên tục. Sau đó, ông dành thêm một hoặc hai tuần để biên tập và ghép nối các đoạn âm thanh lại với nhau.

Nhờ chất lượng công việc cao, McCarley được trả 150 USD cho mỗi giờ thành phẩm, mức thù lao cao hơn từ 25 đến 50 USD so với mức giá phổ thông dành cho người làm tự do. Tuy nhiên, nếu tính tổng thời gian làm việc, thu nhập thực tế trên mỗi giờ làm việc của ông chỉ khoảng 37 USD. "Thông thường, bạn phải bỏ ra 4 giờ làm việc mới có được 1 giờ thành phẩm", ông chia sẻ.

Samuel cũng chia sẻ: “Toàn bộ thời gian chuẩn bị ban đầu đều không được trả công”. Trong khi đó, đây lại là giai đoạn thể hiện rõ nhất tính nghệ thuật và sự sáng tạo trong công việc. Như vậy, một trong những phần sáng tạo nhất lại là phần không được trả thù lao.

Trong khi ngành xuất bản sẵn sàng nhận công lao về sự tăng trưởng của mảng sách nói, liệu họ có đang chia sẻ lợi nhuận xứng đáng với những người đã tạo nên thành công đó?, The Bookseller đặt câu hỏi.