Lo ngại xung đột lợi ích khi ngân hàng quản lý tài sản đảm bảo trái phiếu

Sáng 9/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.

Nhận diện, công khai và kiểm soát xung đột lợi ích

Đóng góp ý kiến vào dự thảo, đại biểu Lê Văn Thế (đoàn Ninh Bình) cho rằng, dự án Luật có ý nghĩa quan trọng đối với điều hành chính sách tiền tệ, bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng, phòng, chống rửa tiền và phát triển thị trường tài chính trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng mạnh mẽ.

Theo đại biểu, việc dự thảo Luật quy định theo hướng xác lập khung pháp lý, giao Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước quy định chi tiết đối với những vấn đề mang tính kỹ thuật là phù hợp. Tuy nhiên, các vấn đề mang tính nguyên tắc, liên quan đến quyền, nghĩa vụ và an toàn của hệ thống cần được quy định ngay trong luật.

ĐBQH Lê Văn Thế (Ảnh: Media Quốc hội).

Từ đó, đại biểu đề nghị đối với quy định về ngoại hối tại Điều 31a, dự thảo cần xác định các nguyên tắc và tiêu chí cơ bản để xác định trường hợp được phép sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam; những trường hợp cụ thể có thể giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định.

Đối với quy định về dữ liệu phục vụ lập và phân tích trạng thái đầu tư quốc tế tại khoản 1 Điều 35, đại biểu đề nghị xác lập nguyên tắc chia sẻ, khai thác dữ liệu đúng mục đích, đúng thẩm quyền, bảo đảm bí mật và an toàn thông tin; còn quy trình, phương thức thực hiện giao Chính phủ quy định chi tiết.

Đại biểu Lê Văn Thế dành nhiều thời gian phân tích việc bổ sung hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp vào hoạt động kinh doanh khác của ngân hàng thương mại.

Đại biểu đồng tình với chủ trương này, bởi nếu được thiết kế phù hợp, ngân hàng thương mại có thể cung cấp một phương thức chuyên nghiệp hơn trong quản lý tài sản bảo đảm, qua đó góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Tuy nhiên, theo đại biểu, hoạt động này cũng đặt ra nguy cơ xung đột lợi ích. Một ngân hàng có thể đồng thời là bên cấp tín dụng cho doanh nghiệp, quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu, thậm chí tham gia phân phối, thanh toán hoặc cung cấp các dịch vụ khác liên quan đến đợt phát hành.

Khi doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính, lợi ích thu hồi khoản nợ của ngân hàng có thể không hoàn toàn đồng nhất với lợi ích của các trái chủ. Vì vậy, cần thiết kế cơ chế để ngân hàng thực hiện vai trò đại lý quản lý tài sản bảo đảm một cách độc lập, minh bạch và không lạm dụng vị thế.

Đại biểu đề nghị quy định cụ thể ít nhất 3 nhóm vấn đề gồm: điều kiện, phạm vi và nguyên tắc thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm; cơ chế nhận diện, công khai và kiểm soát xung đột lợi ích; trách nhiệm công khai thông tin về tài sản bảo đảm, đồng thời tách bạch hồ sơ, tài sản, dữ liệu và cơ chế giám sát, xử lý vi phạm.

Bảo đảm cạnh tranh lành mạnh trên thị trường tài chính

Một vấn đề khác được ông Thế nhấn mạnh là nguy cơ ngân hàng gắn hoạt động cấp tín dụng với việc khách hàng phải mua thêm sản phẩm đầu tư.

Theo đại biểu, nếu không được kiểm soát, có thể phát sinh tình trạng gắn việc cấp tín dụng, giải ngân, gia hạn hoặc cơ cấu khoản vay với yêu cầu khách hàng phải mua hoặc cam kết mua trái phiếu doanh nghiệp hay sản phẩm đầu tư khác.

Đại biểu ví đây là tình trạng "mua bia kèm lạc", đồng thời cho rằng đây là ranh giới cần được quy định rõ để bảo vệ khách hàng và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh trên thị trường tài chính.

"Xây dựng luật cũng nên phòng ngừa từ sớm, từ xa, không nên chờ đến khi vi phạm xảy ra mới sửa luật và văn bản dưới luật", đại biểu Lê Văn Thế nêu quan điểm.

Từ những phân tích trên, đại biểu đề nghị bổ sung quy định giao Chính phủ quy định chi tiết việc thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp.

Cùng quan tâm đến nội dung này, ĐBQH Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) tán thành việc bổ sung hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp vào hoạt động kinh doanh khác của ngân hàng thương mại.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng đây là hoạt động tiềm ẩn rủi ro pháp lý và xung đột lợi ích, do đó cần cân nhắc quy định ngay trong luật một số nguyên tắc nền tảng.

Cụ thể, cần xác định rõ địa vị pháp lý của ngân hàng thương mại khi làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm; quy định các nguyên tắc tối thiểu về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của đại lý; thiết lập cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích trong trường hợp một ngân hàng đồng thời là bên cấp tín dụng, tổ chức tư vấn hoặc phân phối trái phiếu và đại lý quản lý tài sản bảo đảm cho doanh nghiệp phát hành.

Đại biểu cũng đề nghị quy định điều kiện tối thiểu đối với ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn (Ảnh: Media Quốc hội).

Giải trình về nội dung này, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn cho biết, quy định tại dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng trước hết nhằm xác định thẩm quyền của tổ chức tín dụng được phép thực hiện thêm hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp.

Theo Thống đốc, về nguyên tắc, ngân hàng thương mại chủ yếu được thực hiện các hoạt động ngân hàng; việc bổ sung quy định này là mở thêm cơ sở pháp lý để ngân hàng được phép thực hiện một hoạt động mới. 

Quy định tại Luật Các tổ chức tín dụng nhằm tạo cơ sở pháp lý về quyền được thực hiện hoạt động, còn việc hoạt động như thế nào, giới hạn đến đâu và các điều kiện bảo đảm an toàn sẽ được quy định cụ thể hơn ở pháp luật chuyên ngành về chứng khoán.

Về nội dung bổ sung Điều 31a nguyên tắc sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, Thống đốc Phạm Đức Ấn cho biết quy định này cũng được xây dựng trên cơ sở các quy định liên quan của Ngân hàng Nhà nước, được đưa vào dự thảo nhằm nâng cấp các quy định về quản lý ngoại hối theo Pháp lệnh Ngoại hối. Theo đó, những vấn đề liên quan đến hạn chế quyền của công dân thì mới được đưa lên thành quy định của luật.

Với ý kiến của đại biểu đề cập cần quy định chi tiết, cụ thể hơn. Thống đốc Phạm Đức Ấn cho biết, các quy định chi tiết Ngân hàng Nhà nước đã nêu trong luật.

Trong dự thảo mới nhất Ngân hàng Nhà nước đã đưa vào quy định, trừ trường hợp đã có quy định cụ thể, rõ ràng của Quốc hội, các trường hợp khác do Ngân hàng Nhà nước quy định.

Thống đốc Phạm Đức Ấn cho biết, nội dung này đã được Ngân hàng Nhà nước quy định tại Thông tư số 32/2013/TT-NHNN Hướng dẫn thực hiện quy định hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam và đến nay đã áp dụng đối với 16 trường hợp đặc thù. Theo Thống đốc, quy định này không phải hạn chế quyền mà là tạo quyền.

Trước ý kiến của một số đại biểu Quốc hội cho rằng cần quy định cụ thể, Thống đốc Phạm Đức Ấn cho rằng không cần quy định cụ thể, bởi các điều khoản tại Thông tư số 32 đã bao quát nhiều trường hợp sử dụng, định giá bằng ngoại tệ hoặc niêm yết giá.

"Trong lần cập nhật này, Ngân hàng Nhà nước cũng đã đề cập cụ thể", Thống đốc Phạm Đức Ấn cho hay.