Loại củ 'xấu xí' thường dùng trong bài thuốc an thần, nhiều người đào về ngâm rượu: Chuyên gia cảnh báo điều này

Đằng sau hình dáng thô ráp, bình vôi vừa là cây thuốc có giá trị vừa là nguồn tài nguyên cần được bảo tồn. Việc sử dụng vì thế phải đúng cách và gắn với nguồn nguyên liệu được kiểm soát.

Chia sẻ với Vietnamnet, Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam, cho biết bình vôi có tên khoa học Stephania rotunda. Phần thân củ phát triển lớn, thường nhô 1 phần lên trên mặt đất và là bộ phận được thu hái làm thuốc.

Do lấy củ đồng nghĩa với đào cả cây, hoạt động khai thác kéo dài trở thành 1 trong những nguyên nhân khiến nguồn bình vôi hoang dã suy giảm.

Bình vôi được biết đến với công dụng hỗ trợ an thần và giấc ngủ. Từ phần củ, các nhà khoa học đã phân lập nhiều alkaloid, trong đó L-tetrahydropalmatin, còn gọi là rotundin, là hoạt chất quen thuộc, từng được dùng trong các chế phẩm hỗ trợ giấc ngủ và giảm đau.

Theo Tiến sĩ Phương, đây là 1 trong những cây thuốc an thần khá nổi tiếng của Việt Nam. Tuy nhiên, do chứa hoạt chất tác động lên hệ thần kinh, bình vôi không nên được sử dụng tùy tiện như trà thảo dược thông thường.

Trong thực tế, 1 số người bắt gặp củ bình vôi ngoài tự nhiên thường đào về ngâm rượu hoặc sắc uống. Chuyên gia không khuyến khích cách sử dụng này.

Stephania là 1 chi gồm nhiều loài, trong đó hình thái củ của 1 số loài có thể tương đối giống nhau. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào hình dáng giống bình đựng vôi để xác định cây có thể dùng làm thuốc.

Bình vôi chứa các alkaloid có hoạt tính dược lý trên hệ thần kinh. Quan niệm thuốc Nam lành nên có thể dùng bao nhiêu cũng được là sai lầm. Việc tùy tiện đào cả cây còn làm tăng áp lực lên những quần thể cần bảo tồn.

Hiện bình vôi được trồng tại 1 số nơi nhưng diện tích còn khiêm tốn. Theo Tiến sĩ Phương, phát triển vùng nguyên liệu trồng cần được khuyến khích để giảm phụ thuộc vào khai thác tự nhiên.

Cây thuốc quý không có nghĩa là không được sử dụng. Điều quan trọng là nguồn nguyên liệu phải được kiểm soát, khai thác bền vững, còn liều lượng và cách dùng cần phù hợp.

Mất ngủ có thể xuất phát từ căng thẳng, lo âu, chất kích thích, bệnh lý, tác dụng của thuốc hoặc rối loạn giấc ngủ. Nếu tình trạng kéo dài, người bệnh cần tìm hiểu nguyên nhân thay vì tự ý dùng bình vôi trong thời gian dài.

Củ bình vôi dùng làm dược liệu thực chất là phần gốc thân cây phình to. Sau khi thu hái, củ được cạo bỏ vỏ ngoài, thái lát, phơi hoặc sấy khô trước khi làm bột hay chiết xuất.

Theo y học hiện đại, củ chứa các alkaloid như rotundin, cycleanin, stepharin và roemerin. Trong đó, rotundin được biết đến với tác dụng an thần, gây ngủ và giảm đau.

Theo y học cổ truyền, bình vôi có vị đắng, ngọt, được sử dụng với tác dụng an thần, trấn kinh và hỗ trợ 1 số chứng liên quan đến mất ngủ, suy nhược, chóng mặt.

Trong các bài thuốc cổ truyền, bình vôi thường được phối hợp với lạc tiên, lá vông nem, liên tâm, cam thảo, hạt sen, long nhãn hoặc nhân hạt táo chua. Dược liệu này cũng được đề cập trong 1 số bài thuốc dùng cho viêm nhiễm đường hô hấp trên hoặc đau nhức xương khớp.

Người dân không nên tự phối hợp hoặc sử dụng các bài thuốc trên để điều trị bệnh. Liều lượng và cách dùng phải phù hợp với từng trường hợp, đồng thời có sự hướng dẫn của người có chuyên môn, theo Sức khỏe và Đời sống.