Loài thú duy nhất có nọc độc ở Việt Nam nguy hiểm ra sao?

Một vết cắn tưởng chừng vô hại từ loài động vật có vẻ ngoài hiền lành đã khiến anh N.V.M. (39 tuổi, trú tại huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang) rơi vào tình trạng sốc phản vệ độ IV - mức độ nặng nhất, cận kề cửa tử.

Suýt mất mạng vì bị Culi cắn

Khi nhập khoa Hồi sức tích cực và Chống độc, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Giang, bệnh nhân có biểu hiện lơ mơ, kích thích vật vã, mạch nhanh nhỏ, huyết áp không đo được, tím môi và đầu chi, da nổi vằn như da hổ khắp cơ thể. Đặc biệt, thanh quản co thắt dữ dội khiến độ bão hòa oxy trong máu (SpO2) tụt sâu, chỉ còn 40-50%.

Qua thăm khám, các bác sĩ xác định bệnh nhân bị sốc phản vệ độ IV. Ngay lập tức, người bệnh được xử trí cấp cứu theo đúng phác đồ của Bộ Y tế với các biện pháp hồi sức tích cực như thở máy hỗ trợ hô hấp, sử dụng thuốc nâng huyết áp, thuốc chống dị ứng và điều trị chuyên sâu.

Anh N.V.M. sốc phản vệ nặng sau khi bị Culi cắn. Ảnh: BVCC.

Sau 3 ngày điều trị tại, tình trạng sức khỏe của bệnh nhân ổn định hoàn toàn và được xuất viện mà không để lại biến chứng.

Theo các bác sĩ, đây là trường hợp do động vật hoang dã gây ra, trong đó thủ phạm là khỉ culi - loài động vật thường bị nhiều người nhầm tưởng là hiền lành và vô hại.

Trước đó, ngày 9/4/2024, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Lạng Sơn cũng tiếp nhận một bệnh nhân nam 31 tuổi, trú tại huyện Cao Lộc, nhập viện trong tình trạng phản vệ độ II và ngộ độc sau khi bị một động vật lông vàng không rõ chủng loại cắn.

Theo lời kể, trong lúc đi rừng, người này bắt gặp một con vật nhỏ có bộ lông vàng, đôi mắt to tròn và vô tình bị cắn vào đầu ngón tay. Chỉ vài phút sau, bệnh nhân xuất hiện hàng loạt triệu chứng như mẩn ngứa, tê bì, run toàn thân, da lạnh, tím tái đầu ngón tay chân, đau bụng, tức ngực, khó thở, cứng lưỡi và đau buốt dữ dội tại vị trí vết cắn.

Người bệnh được đưa vào khoa Cấp cứu và xử trí theo phác đồ phản vệ trước khi chuyển đến khoa Hồi sức tích cực - Chống độc để tiếp tục theo dõi.

Sau khi khai thác bệnh sử, nhận dạng hình ảnh con vật, thực hiện các xét nghiệm cần thiết và tham khảo ý kiến chuyên môn từ Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, các bác sĩ xác định bệnh nhân bị phản vệ độ II và nhiễm độc do Culi cắn.

Culi cắn vào đầu ngón tay. Ảnh: BVCC.

Một trường hợp khác là nữ bệnh nhân 45 tuổi ở Hà Nội. Trong lúc bắt lại con culi vừa thoát khỏi lồng nuôi, người phụ nữ bị cắn vào bàn tay.

Chỉ vài phút sau, bệnh nhân xuất hiện cảm giác tê bì đầu ngón tay, ngón chân, đau buốt dữ dội tại vị trí vết cắn, giọng nói yếu hẳn, kèm cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực.

Sau khi được cấp cứu, thực hiện các xét nghiệm và đối chiếu tài liệu chuyên môn, các bác sĩ xác định đây là trường hợp nhiễm độc do Culi cắn.

Sự thật ít người biết về vết cắn của Culi

Theo nhận dạng, con vật trong các trường hợp trên thuộc giống Nycticebus, họ Culi (Lorisidae), bộ Linh trưởng (Primate). Với đôi mắt tròn to, bộ lông vàng óng và dáng vẻ chậm chạp, Culi thường tạo cảm giác thân thiện, khiến nhiều người lầm tưởng đây là loài vật vô hại. Tuy nhiên, đây lại là một trong số rất ít loài thú có vú sở hữu nọc độc.

Hiện nay, Culi được xếp vào nhóm nguy cấp trong sách Đỏ Việt Nam.

Các nhà khoa học cho biết culi có tuyến nọc độc nằm ở mặt trong khuỷu hai chân trước. Loài vật này thường dùng miệng liếm dịch tiết từ tuyến nọc, sau đó chải lên bộ lông. Khi bị đe dọa, chúng đưa hai chân trước lên che đầu, đồng thời tiếp tục liếm nọc độc để tăng khả năng tự vệ.

Nọc độc từ tuyến đặc biệt này sẽ kết hợp với nước bọt và truyền sang đối tượng bị tấn công thông qua vết cắn.

Culi nhỏ có kích thước khá khiêm tốn, chiều dài cơ thể chỉ khoảng 20-25cm và nặng từ 300-500 g. Ảnh: Livejournal.

Các nghiên cứu còn cho thấy khuôn mặt của Culi có những hoa văn tương đồng với vùng đầu và cổ của rắn hổ mang - một dạng ngụy trang tiến hóa giúp loài vật này tăng khả năng phòng vệ trước kẻ săn mồi.

Theo bác sĩ Đào Thị Hồng Nhung, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Lạng Sơn, hiện trên thế giới cũng như tại Việt Nam vẫn có rất ít nghiên cứu chuyên sâu về thành phần nọc độc của Culi.

Người bị culi cắn có thể gặp các triệu chứng như tê bì, rối loạn cảm giác, đau đầu, buồn nôn, run rẩy, mệt mỏi, khó chịu toàn thân, rối loạn đông máu, đau buốt kéo dài tại vết cắn, thậm chí hoại tử hoặc nhiễm trùng.

"Đáng lo ngại, một số trường hợp có thể xuất hiện phản ứng dị ứng nặng, sốc phản vệ và nguy cơ tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời", bác sĩ Nhung cảnh báo.

TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, cho rằng những trường hợp trên là lời cảnh báo đối với xu hướng nuôi động vật hoang dã làm thú cưng hoặc tiếp xúc gần với động vật lạ để chụp ảnh, giải trí.

Theo ông, con người cần nhận thức rõ các nguy cơ sức khỏe từ động vật hoang dã, bao gồm các bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người, những bệnh mới nổi chưa được phát hiện đầy đủ, cũng như nguy cơ ngộ độc từ các loài có nọc độc.

"Cần phân biệt rõ loài động vật nào có thể nuôi, phải được kiểm dịch và chăm sóc y tế đầy đủ; loài nào có độc hoặc thuộc diện quý hiếm thì cần được bảo tồn và trả về môi trường tự nhiên", TS Nguyên nhấn mạnh.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân không nên tiếp xúc, bắt giữ hoặc nuôi nhốt khỉ culi; tránh chọc phá hay kích động loài vật này. Khi đi rừng hoặc di chuyển qua khu vực có culi sinh sống, người dân cần đặc biệt thận trọng.

Nếu không may bị culi cắn, người dân cần nhanh chóng rửa sạch vết thương bằng nước và xà phòng, sát trùng bằng dung dịch povidone-iodine hoặc cồn y tế. Tuyệt đối không hút hoặc nặn vết thương vì có thể làm độc tố lan rộng.

Quan trọng nhất, nạn nhân cần đến cơ sở y tế gần nhất càng sớm càng tốt để được theo dõi và điều trị kịp thời, tránh nguy cơ phản vệ hoặc các biến chứng nghiêm trọng.