Loạt công ty chứng khoán báo lãi đột biến, phần lớn đến từ đâu?

Một số công ty chứng khoán chuyển từ lỗ sang lãi lớn trong quý II, nhưng kết quả chủ yếu đến từ đánh giá lại danh mục, cổ tức, xử lý nợ xấu hoặc hoàn nhập. Với nhà đầu tư, nguồn hình thành và khả năng lặp lại của các khoản lợi nhuận này quan trọng không kém mức lãi được công bố.

Cùng báo lỗ trong quý II/2025, EVS, SBS, SMDS, APS và BIS đồng loạt có lãi sau một năm. Tuy nhiên, kết quả tại mỗi doanh nghiệp được tạo ra từ những yếu tố khác nhau và chưa hoàn toàn phản ánh sự cải thiện của hoạt động kinh doanh thường xuyên.

EVS: Hàng trăm tỷ đồng lợi nhuận chưa thực hiện

Chứng khoán EVS (Mã: EVS) ghi nhận gần 278 tỷ đồng lãi từ tài sản tài chính ghi nhận thông qua lãi/lỗ (FVTPL) trong quý II. Trong đó, hơn 276 tỷ đồng đến từ chênh lệch tăng do đánh giá lại tài sản tài chính.

Khoản này giúp EVS báo lãi trước thuế gần 243 tỷ đồng, đảo chiều so với khoản lỗ 9 tỷ đồng cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt gần 195 tỷ đồng, cao nhất theo quý kể từ quý I/2022.

Quý lãi lớn xuất hiện ngay sau khi EVS lỗ trước thuế 197 tỷ đồng trong quý I do danh mục cổ phiếu diễn biến kém tích cực. Như vậy, kết quả trước thuế thay đổi 440 tỷ đồng chỉ sau một quý, cho thấy mức độ nhạy lớn với biến động thị giá danh mục tự doanh.

Trong khi lợi nhuận kế toán tăng mạnh, lợi nhuận đã thực hiện của EVS vẫn âm 33 tỷ đồng (lợi nhuận chưa thực hiện 275 tỷ đồng). Đây là chỉ tiêu quan trọng với nhà đầu tư, bởi phản ánh phần kết quả đã được hiện thực hóa qua việc bán tài sản hoặc hoàn tất giao dịch. Ngược lại, chênh lệch đánh giá lại mới ghi nhận giá trị danh mục tại thời điểm lập báo cáo và có thể thay đổi theo thị trường.

Tại ngày 30/6, danh mục FVTPL của EVS có giá trị hợp lý gần 1.530 tỷ đồng, cao hơn giá trị ghi sổ khoảng 179 tỷ đồng. Cổ phiếu niêm yết chiếm hơn 1.350 tỷ đồng, còn cổ phiếu chưa niêm yết gần 179,5 tỷ đồng. Báo cáo không thuyết minh chi tiết các mã đang nắm giữ.

Do đó, ngoài mức lãi trước thuế 243 tỷ đồng, nhà đầu tư cần theo dõi khả năng chuyển phần chênh lệch đánh giá lại thành lợi nhuận thực tế. Kết quả các quý sau có thể tiếp tục biến động nếu thị giá danh mục thay đổi trước khi công ty hiện thực hóa khoản lãi.

SBS đảo chiều nhờ xử lý nợ xấu cũ

Trong khi EVS phụ thuộc lớn vào biến động danh mục, lợi nhuận quý II của Chứng khoán SBS (Mã: SBS) lại đến từ một khoản thu ngoài hoạt động thường xuyên.

SBS báo lãi trước thuế 44 tỷ đồng, sau khi lỗ 6 tỷ đồng trong quý I và lỗ 2 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, kết quả từ hoạt động kinh doanh vẫn âm sau khi tính các khoản chi phí.

Phần lợi nhuận trong kỳ gần như đến từ hơn 44 tỷ đồng lợi nhuận khác. Theo giải trình của doanh nghiệp, khoản thu này liên quan đến việc xử lý nợ xấu tồn đọng từ những năm trước.

Việc thu hồi được nợ cũ có ý nghĩa tích cực đối với quá trình xử lý tài sản và có thể hỗ trợ nguồn lực tài chính. Dù vậy, đây khó trở thành nguồn thu đều đặn. Sau quý II, yếu tố cần theo dõi là khả năng SBS đưa hoạt động thường xuyên về trạng thái có lãi khi không còn khoản thu tương tự.

Smart Mind nhận 754 tỷ đồng cổ tức

Ở một trường hợp khác, Chứng khoán Smart Mind (SMDS) báo lãi trước thuế 804 tỷ đồng, tăng mạnh so với mức 22 tỷ đồng trong quý I và khoản lỗ 2 tỷ đồng cùng kỳ.

Sự đột biến chủ yếu đến từ 754 tỷ đồng cổ tức nhận được từ một khoản đầu tư tài chính dài hạn. Khoản thu này tương đương gần 94% lợi nhuận trước thuế, đưa SMDS vào nhóm công ty chứng khoán có mức lãi cao nhất quý II.

Trong 5 quý liền trước, lợi nhuận trước thuế của SMDS dao động từ lỗ 2 tỷ đồng đến lãi 119 tỷ đồng. Khoảng cách lớn so với mức 804 tỷ đồng cho thấy kết quả quý II có tính chất khác biệt so với nền trước đó.

Khác với phần chênh lệch đánh giá lại chưa được hiện thực hóa của EVS, cổ tức là khoản thu đã phát sinh thực tế. Tuy nhiên, khả năng lặp lại còn phụ thuộc vào kết quả và chính sách phân phối lợi nhuận của đơn vị được đầu tư. Khi đánh giá triển vọng, nhà đầu tư cần tách khoản cổ tức khỏi phần lợi nhuận đến từ các hoạt động chứng khoán thường xuyên.

APS và BIS có lãi nhờ hoàn nhập

Không đến từ đánh giá lại danh mục hay cổ tức, sự đảo chiều của APS và BIS chủ yếu gắn với các khoản hoàn nhập.

Chứng khoán Châu Á - Thái Bình Dương (Mã: APS) chuyển từ lỗ trước thuế 38 tỷ đồng trong quý I sang lãi 55 tỷ đồng trong quý II. Trong đó, khoản hoàn nhập chi phí dự phòng đạt 52 tỷ đồng, gần tương đương toàn bộ lợi nhuận trước thuế.

Tương tự, BIS báo lãi trước thuế 8 tỷ đồng sau khi lỗ 7 tỷ đồng trong quý trước. Công ty ghi nhận 22 tỷ đồng hoàn nhập chi phí khác, cao hơn mức lãi trong kỳ.

Hoàn nhập không nhất thiết là yếu tố tiêu cực, bởi khoản này có thể phản ánh rủi ro từng được trích lập trước đây đã giảm hoặc không còn phải ghi nhận ở mức cũ. Tuy nhiên, khi giá trị hoàn nhập gần bằng hoặc vượt lợi nhuận trước thuế cho thấy đóng góp từ hoạt động hiện tại vẫn còn hạn chế.

Kết quả các quý tiếp theo vì vậy sẽ cho thấy APS và BIS đã cải thiện khả năng tạo lợi nhuận thường xuyên hay mới tạm thời có lãi nhờ đảo chiều các khoản chi phí từng ghi nhận.

Cùng là lợi nhuận, nhưng phần đến từ đánh giá lại tài sản, cổ tức, thu hồi nợ cũ và hoàn nhập có mức độ hiện thực hóa cũng như khả năng lặp lại khác nhau. Những yếu tố này có thể giúp kết quả tăng mạnh trong một kỳ, nhưng chưa đủ để hình thành nền lợi nhuận mới.

Với các trường hợp báo lãi đột biến, nhà đầu tư cần nhìn thêm ba lớp phía sau con số lợi nhuận trước thuế: phần đã được hiện thực hóa, khoản có thể tiếp tục xuất hiện và kết quả từ hoạt động thường xuyên. Chỉ khi các nguồn thu chính cùng cải thiện, một quý lãi lớn mới có cơ sở trở thành xu hướng kéo dài.