'Lối Concert' - Thanh âm của một hành trình

“Lối Concert” là đêm nhạc mà nhạc sĩ Quốc Trung thể hiện sự tri ân và niềm đam mê sáng tạo. (Ảnh: CM)

Có mặt tại Nhà hát Hồ Gươm tối 17/9, tôi cảm nhận rõ đây không chỉ là một đêm biểu diễn. Trong không gian nghệ thuật sang trọng nhưng gần gũi ấy, Quốc Trung dường như đang kể lại hành trình của mình bằng thứ ngôn ngữ mà anh tin tưởng nhất: Âm nhạc.

Anh không kể theo trình tự của thời gian, cũng không nhắc nhiều đến những thành công đã đạt được. Những sáng tác, bản phối, giọng hát, tiếng đàn cùng hình ảnh sân khấu được kết nối thành một dòng cảm xúc, lúc mạnh mẽ, khi sâu lắng, có những đoạn đầy biến chuyển nhưng cũng có những khoảng lặng khiến người nghe muốn ngồi yên lâu hơn.

Tên gọi “Lối” vì thế mang nhiều ý nghĩa. Đó là lối đi của một người nghệ sĩ luôn có ý thức tự tìm đường cho mình; không dựa vào sự quen thuộc để lặp lại và cũng không lựa chọn những công thức dễ dàng để chinh phục người nghe.

Sự sáng tạo bắt đầu từ lòng trân trọng

Điều tôi trân trọng ở Quốc Trung là thái độ nghiêm túc đối với âm nhạc. Với anh, sáng tạo không phải là cố làm mọi thứ khác đi để gây ấn tượng. Sáng tạo trước hết là hiểu sâu giá trị mình đang có, từ đó tìm ra cách biểu đạt mới phù hợp với đời sống hôm nay.

Nhạc sĩ Quốc Trung trên sân khấu biểu diễn. (Ảnh: CM)

Trong “Lối Concert”, âm nhạc truyền thống hiện diện tự nhiên qua những làn điệu chèo, quan họ, xẩm, những âm hưởng ngũ cung và tiếng nhạc cụ dân tộc. Nhưng chúng không được đặt trên sân khấu như những yếu tố trang trí. Qua tư duy phối khí và tổ chức âm thanh của Quốc Trung, các chất liệu ấy được kết nối với nhạc điện tử và ngôn ngữ đương đại, tạo nên một không gian vừa thân thuộc, vừa mới mẻ.

Ở đó, người nghe có thể nhận ra một giai điệu từng biết, một âm sắc đã đi qua ký ức, nhưng lại được tiếp cận bằng một cảm quan khác. Cái cũ không bị làm mờ; cái mới cũng không trở nên xa lạ. Tất cả cùng hòa vào một chỉnh thể được xây dựng công phu và có chủ ý.

Đó là sự sáng tạo được nâng đỡ bởi lòng trân trọng: trân trọng di sản, trân trọng những nghệ nhân, nghệ sĩ đã trao truyền các giá trị văn hóa và trân trọng cả khả năng cảm thụ riêng của công chúng.

Khi âm nhạc được quyền lên tiếng

Chương trình không sử dụng người dẫn để giới thiệu từng tiết mục. Đây là một lựa chọn có phần mạo hiểm, bởi khán giả không được cung cấp sẵn một câu chuyện để đi theo. Nhưng cũng chính vì vậy, âm nhạc được trao quyền lên tiếng trọn vẹn.

Mỗi người có thể bước vào “Lối” bằng những trải nghiệm khác nhau. Có người tìm thấy ký ức tuổi thơ trong những giai điệu dân gian; có người bị cuốn hút bởi cách xử lý âm thanh hiện đại; có người lại nhận ra trong đó tâm thế của một nghệ sĩ đã đi qua nhiều chặng đường và đang lựa chọn trở về với những gì căn bản nhất.

Những tiếng hát, tiếng đàn và chuyển động sân khấu không đứng riêng rẽ mà liên tục đối thoại. Giọng hát của các nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, tiếng đàn nhị, tiếng sáo, tiếng piano, bộ gõ và những lớp âm thanh điện tử cùng tạo nên một không gian rộng mở. Ánh sáng và hình ảnh được sử dụng có tiết chế, không lấn át âm nhạc mà giúp cảm xúc được nối dài.

Sân khấu có lúc rực sáng, có lúc chìm vào những mảng màu tĩnh lặng. Trong sự chuyển đổi ấy, khán giả không chỉ theo dõi một màn trình diễn mà được mời bước vào thế giới nội tâm của người nghệ sĩ.

Trân trọng những người đồng hành

Một nét đẹp khác của đêm nhạc là sự hiện diện của những người đã đồng hành cùng Quốc Trung trong nhiều năm. Sự xuất hiện của các con Quốc Trung trên sân khấu lại đem đến một sắc thái khác: ấm áp, gần gũi và nhiều ý nghĩa. Âm nhạc lúc này không chỉ là công việc hay sự nghiệp, mà còn là sợi dây gắn kết các thế hệ trong một gia đình.

NSND Thúy Hường biểu diễn. (Ảnh: CM)

Hành trình âm nhạc của anh không chỉ được nhìn lại mà còn được tiếp nối bằng tình thân, sự đồng điệu và niềm tin giữa các thế hệ. Trên sân khấu, giọng hát mang màu sắc thính phòng của Thăng Long hòa cùng tiếng đàn nhị của NSƯT Xuân Diệu; ca nương Kiều Anh đối thoại với giọng hát của NSND Thúy Hường; tiếng piano của Đăng Quang, tiếng sáo của NSƯT Hoàng Anh, phần trình diễn của NSND Thanh Hoài cùng các nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ đã tạo nên một cuộc gặp gỡ giàu cảm xúc.

Quốc Trung dành sự trân trọng đặc biệt cho NSND Thanh Hoài và NSND Thúy Hường, hai nghệ sĩ đã đồng hành cùng anh trong hơn 20 năm. Anh gọi họ là những “của báu”, những “diva của âm nhạc truyền thống Việt Nam”.

Đó không chỉ là lời ca ngợi tài năng. Qua cách Quốc Trung giới thiệu và tạo không gian để mỗi nghệ sĩ tỏa sáng, người xem cảm nhận được sự biết ơn đối với những người đã cùng anh vun đắp nên một hành trình nghệ thuật dài lâu.

Có lẽ, phía sau mỗi dấu ấn của một nghệ sĩ luôn là sự đóng góp của rất nhiều người. “Lối Concert” cho thấy Quốc Trung không xem hành trình của mình là câu chuyện của một cá nhân đơn độc. Anh trân trọng gia đình, đồng nghiệp, cộng sự và những khán giả đã lắng nghe, chia sẻ với âm nhạc của anh qua nhiều năm.

Ánh sáng và hình ảnh được sử dụng có tiết chế, không lấn át âm nhạc mà giúp cảm xúc được nối dài. (Ảnh: CM)

Bản lĩnh đi trên con đường riêng

Hơn bốn thập niên làm nghề, Quốc Trung đã tham gia nhiều dự án và chương trình âm nhạc lớn. Anh được biết đến với nhiều vai trò: nhạc sĩ, nhà sản xuất, người tổ chức và người góp phần đưa âm nhạc Việt Nam đến với những không gian giao lưu quốc tế.

Nhưng điều tạo nên vị trí riêng của Quốc Trung không nằm ở số lượng chương trình hay những danh xưng. Đó là bản lĩnh kiên trì với lựa chọn nghệ thuật của mình.

Con đường ấy đòi hỏi sự tự lực trong tư duy, kỷ luật trong lao động và cả lòng can đảm để không chiều theo những thị hiếu nhất thời. Quốc Trung không đoạn tuyệt với truyền thống để trở nên hiện đại; cũng không giữ truyền thống trong một khuôn mẫu bất biến. Anh tiếp cận di sản bằng tâm thế của người kế thừa có trách nhiệm, đồng thời trao cho nó cơ hội hiện diện trong đời sống mới.

Sự tìm tòi ấy không phải lúc nào cũng dễ dàng. Một lối đi riêng thường có những quãng vắng, những thử nghiệm chưa chắc được đón nhận ngay và cả những khoảnh khắc người nghệ sĩ phải tự đối diện với chính mình. Nhưng cũng chính sự bền bỉ đó đã tạo nên một Quốc Trung khó trộn lẫn trong đời sống âm nhạc Việt Nam.

Ở tuổi 60, nhạc sĩ Quốc Trung không ngừng đổi mới mà vẫn giữ được cội nguồn. (Ảnh: CM)

Tuổi 60 và một hành trình đang tiếp tục

Khoảnh khắc giai điệu chúc mừng sinh nhật vang lên, không khí trong khán phòng bỗng trở nên gần gũi và ấm áp. Trước tình cảm của gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và khán giả, Quốc Trung không giấu được xúc động.

Tuổi 60 thường là dịp để một người nhìn lại những gì đã đi qua. Nhưng với Quốc Trung, “Lối Concert” không đem đến cảm giác của một cuộc tổng kết. Trái lại, đêm nhạc vẫn chứa đựng nguồn năng lượng của sự tiếp tục: tiếp tục sáng tạo, khám phá và tìm những cách biểu đạt mới cho âm nhạc Việt Nam.

Sau chương trình, điều còn lại không chỉ là những giai điệu đẹp hay một sân khấu được dàn dựng công phu. Đọng lại sâu hơn là hình ảnh một người nghệ sĩ hiểu mình đang đi đâu, biết mình trân trọng điều gì và bền bỉ sống với lựa chọn ấy.

Ở tuổi 60, Quốc Trung vẫn đang đi trên lối riêng của mình, lặng lẽ nhưng vững vàng, không ngừng đổi mới mà vẫn giữ được cội nguồn. Và chính trên lối đi ấy, bản sắc của người nghệ sĩ hiện lên rõ ràng nhất. “Lối” của Quốc Trung, được tạo nên bằng tài năng, lao động nghiêm túc, tinh thần tự lực, sự trân trọng sâu sắc dành cho âm nhạc và công chúng những người mến mộ anh.