Nhạc sĩ Dương Cầm: 'Muốn đưa jazz Việt ra thế giới, hãy bắt đầu từ âm nhạc dân gian'

Trong khuôn khổ Liên hoan nhạc Jazz quốc tế Hà Nội 2026 (Hanoi Jazztival) lần đầu tiên tổ chức tại Hà Nội, chiều 18-9, với vai trò là Tổng đạo diễn Liên hoan, nhạc sĩ Dương Cầm đã tổ chức lớp học chuyên sâu về jazz với sự tham gia của nghệ sĩ Nguyễn Lê - nghệ sĩ guitar và nhạc sĩ jazz tài năng người Pháp gốc Việt. Buổi chia sẻ kinh nghiệm đã gợi mở những tiềm năng đối thoại giữa jazz với di sản dân gian.

Nhạc sĩ Dương Cầm.

Mọi chất liệu âm nhạc dân tộc đều có thể chuyển hóa thành jazz

- Chào nhạc sĩ Dương Cầm, trong khuôn khổ Hanoi Jazztival 2026, khi tổ chức một buổi workshop (lớp học ngắn hạn) với sự tham gia của nhạc sĩ Nguyễn Lê chia sẻ những kinh nghiệm làm nghề và biểu diễn, anh kỳ vọng điều gì?

- Việc mời được nghệ sĩ Nguyễn Lê nhận lời và dành thời gian ngồi lại chia sẻ vốn dĩ là một điều vô cùng khó. Đây không phải là một buổi nói chuyện thông thường mà như là một lớp học chuyên sâu về kỹ năng, kỹ thuật làm nhạc. Lớp học này hướng đến đối tượng khán giả, nghệ sĩ thực sự quan tâm tới nhạc jazz, thậm chí là đang muốn học jazz.

Chúng tôi không đặt kỳ vọng quá cao siêu rằng các bạn trẻ phải làm được một tác phẩm hoàn chỉnh ngay sau buổi học, bởi sáng tạo là một chặng đường dài và rất khó khăn. Tuy nhiên, đây là bước khởi đầu quan trọng để các bạn được tiếp cận thần tượng ở cự ly rất gần, nhận được những bài học cơ bản và mở ra một chặng đường mới cho bản thân. Với những người làm nhạc, nghệ sĩ Nguyễn Lê là một biểu tượng (idol) lớn. Sự xuất hiện của ông cùng câu chuyện sự nghiệp sẽ truyền nguồn cảm hứng mạnh mẽ, giúp các bạn trẻ có thêm động lực nỗ lực vươn lên.

Nhạc sĩ Nguyên Lê giới thiệu những kiến thức và trải nghiệm của ông tại lớp học. Ảnh: Hoàng Quyên

- Vì sao nghệ sĩ Nguyễn Lê lại là cái tên được anh tin tưởng chọn lựa để truyền dạy cách khai thác chất liệu Việt Nam trong nhạc jazz?

- Nếu nói về việc phát triển nhạc jazz Việt Nam và đưa âm nhạc Việt ra thế giới thì nghệ sĩ Nguyễn Lê chính là “lá cờ đầu”. Trong bối cảnh Việt Nam đang muốn đẩy mạnh công nghiệp văn hóa và xuất khẩu văn hóa, việc sáng tạo chắc chắn phải dựa trên chất liệu và ngôn ngữ âm nhạc của chính Việt Nam. Chúng tôi mời nghệ sĩ Nguyễn Lê về để hướng dẫn các bạn trẻ cách vận hành, phát triển chất liệu dân gian thành một tác phẩm jazz thực sự.

Kho tàng âm nhạc truyền thống của chúng ta vô cùng phong phú, từ chèo, tuồng, hát xẩm, hát bội cho đến cải lương… tất cả đều có thể chuyển sang nhạc jazz. Quan trọng là người sáng tác định hình được mình muốn làm gì, biết chọn lọc chất liệu, phát triển giai điệu, đi hòa âm để tạo nên một tác phẩm hoàn chỉnh.

Video: Nhạc sĩ Nguyên Lê trình diễn mô phỏng âm thanh nhạc cụ dân tộc từ đàn guitar (Hoàng Quyên).

- Tại buổi chia sẻ, nghệ sĩ Nguyễn Lê đã tạo ra những âm thanh vô cùng đặc biệt trên cây đàn guitar. Anh đánh giá thế nào về mặt kỹ thuật lẫn thẩm mỹ khi ông dùng guitar để tái tạo tiếng đường phố Hà Nội hay tiếng đàn bầu?

- Ngay phần mở đầu, ông ấy đã dùng cây đàn guitar để tái tạo không gian âm thanh của Hà Nội với tiếng đường phố, tiếng lao xao rất đặc trưng của một ngày Hà Nội. Điều này khiến các bạn trẻ chơi guitar bên dưới vô cùng thích thú khi được học hỏi những kỹ thuật mới.

Đặc biệt, việc mô phỏng âm thanh đàn bầu trên guitar là một thử nghiệm rất thú vị. Việc học đàn bầu không hề dễ dàng, nên nếu một nghệ sĩ guitar có thể giả lập được âm thanh đàn bầu thì đó là giải pháp rất hay. Nó gợi mở không gian hình ảnh rất lớn cho người nghe; người Việt Nam nghe qua là nhận ra ngay nét đặc trưng của đàn bầu. Về mặt kỹ thuật, điều này cực kỳ khó. Người chơi phải hiểu sâu về tính năng nhạc cụ, có mục đích rõ ràng và phải nghiên cứu rất sâu về âm thanh đàn bầu cũng như âm nhạc dân gian Việt Nam thì mới có thể tái tạo thành công.

Nhạc cụ chỉ là công cụ, quan trọng là tôn vinh văn hóa dân tộc

- Bên cạnh việc dùng nhạc cụ phương Tây mô phỏng âm thanh truyền thống, chúng ta có thể sử dụng trực tiếp các nhạc cụ dân tộc để chơi jazz hay không, thưa anh?

- Hoàn toàn có thể! Ngay từ năm 1996, trong album “Tales from Việt Nam” hợp tác cùng ca sĩ Hương Thanh, nghệ sĩ Nguyễn Lê đã sử dụng rất nhiều nhạc cụ truyền thống như đàn tranh, sáo trúc. Hay trong dự án gần đây làm cùng Ngô Hồng Quang, các chất liệu nhạc cụ dân gian cũng được khai thác triệt để.

Nhạc cụ suy cho cùng chỉ là công cụ tạo ra âm thanh. Điều quan trọng nhất là nghệ sĩ sử dụng nó như thế nào để phục vụ cho bản nhạc, đòi hỏi sự nghiên cứu nghiêm túc để vừa đạt hiệu quả nghệ thuật, vừa tôn vinh được giá trị của nhạc cụ dân tộc.

Nghệ sĩ Quyền Văn Minh cũng là một trong những nghệ sĩ đặt nền móng cho jazz Việt.

- Vậy thông điệp lớn nhất về sự “đối thoại văn hóa” mà Ban Tổ chức muốn gửi gắm qua sự kiện này là gì?

- Ý nghĩa đơn giản và lớn nhất chính là quảng bá văn hóa Việt Nam ra quốc tế. Ở góc độ sáng tạo, khi nghệ sĩ thấy một âm thanh hay và yêu thích, họ sẽ đưa vào tác phẩm của mình.

Tuy nhiên, ở tầng sâu hơn, chúng tôi muốn khẳng định rằng Việt Nam có bản sắc văn hóa rất riêng. Việt Nam là một đất nước cởi mở và jazz cũng là một thể loại âm nhạc cởi mở. Khi chúng ta mang cái mới về kết hợp với chất liệu của mình, nó sẽ trở thành bản sắc của riêng mình. Jazz không thuộc về riêng Mỹ hay châu Âu; ở bất kỳ quốc gia nào, jazz sẽ mang bản sắc của quốc gia đó.

- Anh có lời khuyên nào dành cho các nghệ sĩ trẻ đang loay hoay tìm con đường vươn ra thị trường âm nhạc thế giới?

- Ở Việt Nam, hướng đi kết hợp này đã có nhưng chưa nhiều. Chúng tôi muốn nhắn gửi đến các bạn trẻ rằng: Nếu muốn làm những điều lớn lao hơn, muốn trở thành một nghệ sĩ quốc tế, hãy bắt đầu chính từ ngôn ngữ âm nhạc dân gian Việt Nam.

Chất liệu dân gian Việt Nam hoàn toàn đủ sức để tạo nên những tác phẩm jazz tầm cỡ quốc tế. Những album của các nghệ sĩ Nguyễn Lê, Ngô Hồng Quang, Quyền Văn Minh… chính là những minh chứng thực tế rõ ràng nhất. Buổi học hôm nay đưa ra lời khẳng định đó để các bạn trẻ vững tâm hơn, không còn mông lung trên con đường sáng tạo của mình.

- Xin cảm ơn nhạc sĩ về cuộc trò chuyện này!