Lợi nhuận ngân hàng phân hóa mạnh sau 9 tháng, thu nhập cốt lõi dẫn dắt đà tăng trưởng

Thu nhập cốt lõi và mảng dịch vụ bứt phá mạnh mẽ

Thống kê dữ liệu tài chính 9 tháng đầu năm 2026 của 29 ngân hàng thương mại cho thấy tổng thu nhập lãi thuần đạt 489.656 tỷ đồng, ghi nhận mức tăng 18% so với cùng kỳ năm trước. Xét về quy mô tuyệt đối, VietinBank (CTG) dẫn đầu hệ thống với 61.931 tỷ đồng, tăng 28%. Vietcombank (VCB) bám sát ngay sau với 57.179 tỷ đồng, đạt mức tăng 35%. Các vị trí tiếp theo lần lượt thuộc về VPBank (VPB) đạt 53.092 tỷ đồng, BIDV (BID) đạt 50.594 tỷ đồng và MB (MBB) đạt 49.643 tỷ đồng. Về tốc độ tăng trưởng, PVcomBank (PCB) gây ấn tượng khi thu nhập lãi thuần tăng gấp hơn 3 lần, tiếp đến là NCB (NVB) tăng 71% và BVB tăng 40%. Ngược lại, hệ thống vẫn ghi nhận 6 đơn vị sụt giảm nguồn thu cốt lõi này.

Theo phân tích từ Thạc sĩ Nguyễn Thái Bình, Giảng viên Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, đà tăng trưởng thu nhập lãi thuần chủ yếu xuất phát từ việc mở rộng quy mô tín dụng kết hợp với năng lực quản lý biên lãi và chi phí vốn. Tính đến ngày 30/09/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và tăng 16,69% so với cùng kỳ. Cùng góc nhìn, chuyên gia Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành Khoa Tài chính Ngân hàng thuộc Trường Đại học Nguyễn Trãi đánh giá việc cải thiện tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn CASA và duy trì quan hệ khách hàng đóng vai trò then chốt giúp các ngân hàng kiểm soát chi phí đầu vào. Dù vậy, giới phân tích lưu ý mức tăng thu nhập lãi thuần chưa thể khẳng định biên lãi ròng được cải thiện toàn diện nếu không phân tích sâu diễn biến lãi suất cho vay và cơ cấu tài sản sinh lãi.

Bên cạnh tín dụng, lãi thuần từ hoạt động dịch vụ trở thành điểm sáng lớn khi mang về 79.650 tỷ đồng, tăng tới 61% so với cùng kỳ. Tốc độ này vượt trội hoàn toàn so với đà tăng 18% của thu nhập lãi thuần. Techcombank (TCB) củng cố ngôi vương ở mảng này với 10.425 tỷ đồng, tăng 68%. Kế tiếp là VPBank (VPB) đạt 8.644 tỷ đồng và Sacombank (STB) đạt 8.206 tỷ đồng. Đáng chú ý, nhiều đơn vị ghi nhận tốc độ tăng trưởng phi mã như ABB gấp 4,7 lần, NAB gấp 3,6 lần, VIB gấp 3,2 lần và SHB gấp 3 lần. Các chuyên gia nhận định nguồn thu dịch vụ tăng vọt phản ánh hiệu quả của tiến trình số hóa, giúp các nhà băng mở rộng giao dịch thanh toán, thẻ và tài trợ thương mại. Tuy nhiên, giới chuyên môn cũng khuyến cáo cần phân định rõ nguồn thu phí thường xuyên với các khoản phát sinh bất thường để đánh giá tính bền vững trong dài hạn.

Lợi nhuận gánh áp lực dự phòng và mảng kinh doanh ngoại hối suy giảm

Trái ngược với sự khởi sắc của mảng dịch vụ, hoạt động kinh doanh ngoại hối và chứng khoán lại ghi nhận sự chững lại rõ rệt. Tổng lãi thuần từ kinh doanh ngoại hối của 29 ngân hàng đạt 18.072 tỷ đồng, giảm 11% so với cùng kỳ năm ngoái. Vietcombank (VCB) tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu với 6.408 tỷ đồng, tăng 30%, tiếp theo là VietinBank (CTG) đạt 3.180 tỷ đồng, tăng 24% và BIDV (BID) đạt 2.955 tỷ đồng, giảm 7%. Hoạt động mua bán chứng khoán kinh doanh cũng sụt giảm mạnh 69%, chỉ mang về 1.554 tỷ đồng cho 19 ngân hàng có số liệu công bố. Mặc dù xu hướng chung là sụt giảm, MB (MBB) vẫn dẫn đầu mảng này với quy mô 530 tỷ đồng, xếp trên Vietcombank (VCB) với 287 tỷ đồng và BIDV (BID) với 225 tỷ đồng.

Dù một số mảng phụ trợ sụt giảm, tổng lợi nhuận trước thuế của 29 ngân hàng vẫn đạt 312.998 tỷ đồng trong 9 tháng đầu năm 2026, tăng 20% so với cùng kỳ. Vietcombank (VCB) dẫn đầu toàn ngành với lợi nhuận trước thuế 40.440 tỷ đồng, tăng 22%. VietinBank (CTG) đứng thứ hai với 39.557 tỷ đồng, tăng 34%. Các vị trí tiếp theo trong bảng xếp hạng lợi nhuận thuộc về MB (MBB), VPBank (VPB) và BIDV (BID). Về tốc độ tăng trưởng, NCB (NVB) bứt phá mạnh nhất với lợi nhuận trước thuế gấp 2,4 lần cùng kỳ, đạt 1.574 tỷ đồng. Các nhà băng quy mô vừa như BVB, ABB và VBB cũng ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng từ 53% đến 89%.

Điểm đáng lưu ý trong bức tranh lợi nhuận là chi phí dự phòng rủi ro tín dụng tăng 25%, lên mức 134.481 tỷ đồng, vượt qua tốc độ tăng của lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm từ 83% hồi cuối năm 2025 xuống còn 74% tại thời điểm 30/09/2026. Chuyên gia Nguyễn Quang Huy phân tích việc tăng trích lập không hoàn toàn đồng nghĩa với sự suy giảm chất lượng tài sản, mà có thể là quyết định chủ động củng cố bộ đệm dự phòng của các nhà băng. Ở một góc nhìn thận trọng hơn, Thạc sĩ Nguyễn Thái Bình lưu ý tốc độ tăng dự phòng lên tới 42,5% ở một số tổ chức trong khi lợi nhuận trước dự phòng chỉ tăng 27,2% phản ánh áp lực rủi ro tín dụng đang hiện hữu. Các ngân hàng sẽ cần theo dõi sát sao tỷ lệ nợ xấu và nợ nhóm hai để bảo đảm an toàn hoạt động và duy trì đà tăng trưởng lợi nhuận trong những quý tiếp theo.