Lợi thế lao động giá rẻ không còn là yếu tố hút FDI

Ngày 23/9, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) công bố ấn phẩm Triển vọng Phát triển châu Á (ADO) tháng 9/2026, trong đó nâng dự báo tăng trưởng kinh tế Việt Nam lên 7,8% trong năm 2026 và 7,6% trong năm 2027. Mức dự báo mới cao hơn đáng kể so với dự báo 7,2% và 7% tương ứng được ADB đưa ra trong ADO tháng 7/2026.

Động thái điều chỉnh dự báo phản ánh kết quả tăng trưởng tích cực của Việt Nam trong nửa đầu năm. Theo ADB, GDP tăng 8,2%, cao hơn mức 7,5% cùng kỳ năm 2025, với các động lực chính đến từ công nghiệp chế biến, chế tạo, tiêu dùng trong nước và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) được duy trì ổn định.

ADB nâng dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam lên 7,8% năm 2026 và 7,6% năm 2027, trong bối cảnh kinh tế duy trì đà tăng trưởng tích cực.

Cùng với triển vọng tăng trưởng được nâng lên, ADB dự báo lạm phát của Việt Nam ở mức 4,3% năm 2026 và 4% năm 2027. Tổ chức này đồng thời lưu ý áp lực từ nhu cầu trong nước, chi phí năng lượng và giá hàng nhập khẩu. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng mà còn phải bảo đảm nền tảng vĩ mô đủ ổn định để hỗ trợ tăng trưởng dài hạn.

Giám đốc Quốc gia ADB tại Việt Nam Shantanu Chakraborty cho rằng, kết quả kinh tế tích cực trong nửa đầu năm cho thấy khả năng chống chịu và tiềm năng duy trì đà tăng trưởng của Việt Nam. Tuy nhiên, để giữ vững xu hướng này, Việt Nam cần điều hành kinh tế vĩ mô thận trọng, kiểm soát lạm phát, bảo đảm ổn định tài chính, đẩy nhanh cải cách cơ cấu và thúc đẩy đầu tư theo hướng cải thiện năng suất.

Lợi thế lao động giá rẻ không còn là điểm tựa dài hạn

Tại buổi công bố báo cáo, trao đổi về triển vọng thu hút FDI, ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia Kinh tế trưởng của ADB tại Việt Nam cho rằng, một trong những vấn đề Việt Nam cần đặc biệt lưu ý là sự thay đổi về lợi thế chi phí lao động.

Theo ông Giáp, lợi thế về lao động giá rẻ của Việt Nam đang dần mất đi. Trong khoảng 5-7 năm qua, mức lương bình quân của người lao động tăng khá cao, trong khi năng suất lao động chưa tăng tương ứng. Điều này khiến chi phí mà các nhà đầu tư nước ngoài phải tính toán khi đưa ra quyết định đầu tư ngày càng lớn.

Từ góc độ này, nâng cao năng suất lao động trở thành một trong những điểm nghẽn cần được giải quyết. Nếu chi phí lao động tiếp tục tăng nhưng năng suất không được cải thiện tương ứng, sức hấp dẫn của Việt Nam dựa trên lợi thế chi phí sẽ giảm dần.

Ông Bùi Minh Giáp cho rằng, tăng năng suất cần trở thành một trong những trụ cột quan trọng của chính sách phát triển trong dài hạn và phải được thúc đẩy mạnh mẽ bởi khu vực tư nhân. Đây cũng là yếu tố có ý nghĩa đối với chính chất lượng dòng vốn FDI mà Việt Nam thu hút.

Theo chuyên gia ADB, Việt Nam không nên thu hút FDI bằng mọi giá. Thay vào đó, cần hướng dòng vốn vào những dự án đáp ứng các tiêu chí cụ thể như tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn trong nước, nâng cao năng lực của người lao động Việt Nam, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách nhìn về hiệu quả của FDI. Số vốn đăng ký, số dự án hay số việc làm tạo ra vẫn là những chỉ tiêu quan trọng, nhưng chưa phản ánh đầy đủ giá trị mà dòng vốn này mang lại cho nền kinh tế.

Theo ông Giáp, mỗi dự án FDI có đặc điểm khác nhau nên không thể đánh giá chung chung. Việc sàng lọc cần dựa trên các tiêu chí như giá trị gia tăng để lại trong nước, đóng góp cho xuất khẩu, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và khả năng hình thành hệ sinh thái để doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia.

Chuyên gia ADB cho rằng, tăng năng suất cần trở thành một trong những trụ cột quan trọng của chính sách phát triển trong dài hạn và phải được thúc đẩy mạnh mẽ bởi khu vực tư nhân. Đây cũng là yếu tố có ý nghĩa đối với chính chất lượng dòng vốn FDI mà Việt Nam thu hút.

Đáng chú ý, chuyển giao công nghệ không phải là quá trình một chiều, trong đó doanh nghiệp nước ngoài mang công nghệ vào Việt Nam. Doanh nghiệp trong nước cũng phải chủ động nâng cao năng lực để tiếp nhận và làm chủ công nghệ.

Ông Bùi Minh Giáp dẫn kinh nghiệm của các doanh nghiệp Nhật Bản và Hàn Quốc cho thấy quá trình nâng cao năng lực công nghệ không chỉ dựa vào việc chờ doanh nghiệp nước ngoài chuyển giao, mà còn đến từ khả năng chủ động học hỏi, nghiên cứu và phát triển của chính doanh nghiệp trong nước.

Dư địa chính sách cần được tính toán thận trọng

Bên cạnh câu chuyện FDI, triển vọng kinh tế Việt Nam còn chịu tác động từ diễn biến chính sách tiền tệ toàn cầu, tỷ giá và các điều kiện tài chính.

Theo Chuyên gia Kinh tế trưởng của ADB tại Việt Nam, quyết định đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài về cơ bản mang tính dài hạn. Khi tính toán một dự án, nhà đầu tư xem xét chi phí vốn và nhiều yếu tố khác, do đó những biến động chính sách tiền tệ trong ngắn hạn không phải yếu tố quyết định đối với dòng vốn FDI trong trung và dài hạn.

Tuy nhiên, với tỷ giá, áp lực có thể rõ nét hơn. Việt Nam hiện chịu tác động từ tình trạng nhập siêu, trong khi chênh lệch giữa lãi suất USD và lãi suất tiền đồng cũng có thể tạo thêm sức ép lên tỷ giá.

Trong bối cảnh đó, dư địa điều hành chính sách tiền tệ không còn quá lớn. Việc tiếp tục giảm lãi suất cần được cân nhắc trong tương quan giữa mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng và yêu cầu bảo đảm ổn định các cân đối vĩ mô.

Dù vậy, ông Bùi Minh Giáp đánh giá nền tảng và sức chống chịu của kinh tế Việt Nam trong trung và dài hạn vẫn tương đối tốt. Một thuận lợi là Việt Nam có khả năng phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ tương đối linh hoạt, qua đó tạo thêm dư địa ứng phó với những thay đổi của môi trường kinh tế.

Những cảnh báo này cũng phù hợp với đánh giá mới nhất của ADB khi tổ chức này cho rằng triển vọng tăng trưởng ngắn hạn của Việt Nam vẫn tích cực nhưng rủi ro đang nghiêng về phía giảm. Nhu cầu toàn cầu suy yếu và bất định bên ngoài có thể gây sức ép lên tăng trưởng; giá năng lượng tăng và điều kiện tài chính toàn cầu thắt chặt hơn có thể làm gia tăng áp lực lạm phát và tỷ giá. Trong nước, tăng trưởng tín dụng nhanh cũng có thể làm phát sinh thêm rủi ro đối với hệ thống tài chính, trong khi doanh nghiệp nhỏ vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận vốn.

Vì vậy, việc ADB nâng dự báo tăng trưởng lên 7,8% trong năm 2026 không chỉ cho thấy những kết quả tích cực của nền kinh tế, mà còn đặt ra yêu cầu về chất lượng tăng trưởng. Trong đó, nâng năng suất lao động, cải thiện năng lực doanh nghiệp trong nước và lựa chọn dòng vốn FDI có khả năng tạo giá trị gia tăng cao sẽ là những yếu tố quan trọng để biến dòng vốn đầu tư thành động lực dài hạn cho nền kinh tế.