Lớp học miền núi 'lên sóng' công nghệ

Cô giáo Tống Thị Phượng trong giờ dạy môn Lịch sử ở Trường THCS Tam Thanh (Thanh Hóa).

Video tư liệu, bản đồ số, bài giảng điện tử... không chỉ giúp học sinh dễ tiếp thu hơn mà còn khơi gợi hứng thú học tập, mở ra cơ hội tiếp cận tri thức.

Lớp học số hóa giữa đại ngàn

Một buổi sáng tại Trường THCS Tam Thanh (huyện Quan Sơn cũ), tiết học Lịch sử lớp 9 của cô Tống Thị Phượng bắt đầu không bằng lời giảng quen thuộc mà bằng đoạn video tái hiện “Chiến thắng Điện Biên Phủ”. Hình ảnh đoàn quân hành tiến, tiếng pháo vang vọng cùng thước phim tư liệu khiến cả lớp chăm chú theo dõi.

Khi video kết thúc, thay vì cúi đầu ghi chép, nhiều học sinh chủ động nêu câu hỏi, trao đổi về diễn biến trận đánh. Không khí lớp học trở nên sôi nổi, khác hẳn trước đây. “Trước kia, nếu chỉ giảng bằng lời, học sinh khó hình dung. Nhưng khi có hình ảnh, âm thanh, các em hiểu nhanh và nhớ lâu hơn”, cô Phượng chia sẻ. Theo cô, công nghệ không thay thế giáo viên mà giúp bài giảng trở nên gần gũi, dễ tiếp cận hơn.

Không chỉ sử dụng video, cô Phượng còn thiết kế bài giảng điện tử với sơ đồ tư duy, mốc thời gian trực quan và câu hỏi trắc nghiệm ngay tại lớp. Học sinh được chia nhóm, mỗi nhóm tìm hiểu một giai đoạn lịch sử, trình bày và phản biện lẫn nhau. Nhờ vậy, các em vừa nắm kiến thức vừa rèn kỹ năng thuyết trình, làm việc nhóm.

Bà Hà Thị Thu - Hiệu trưởng Trường THCS&THPT Bá Thước (xã Pù Luông) cho biết, nhà trường không đặt nặng hình thức mà khuyến khích giáo viên ứng dụng công nghệ linh hoạt.

“Quan trọng không phải bài giảng cầu kỳ, mà làm sao để học sinh dễ hiểu, dễ nhớ. Với điều kiện miền núi còn nhiều hạn chế, chúng tôi ưu tiên những giải pháp đơn giản, dễ triển khai nhưng hiệu quả thực chất, giúp học sinh hứng thú hơn với môn học. Nhiều thầy cô còn chủ động tìm kiếm học liệu số, dựng video, sưu tầm hình ảnh, lồng ghép tư liệu địa phương như di tích, nhân vật lịch sử Thanh Hóa. Nhờ đó, lịch sử không còn xa vời mà trở nên gần gũi với học sinh hơn”, bà Thu chia sẻ.

Tại Trường Tiểu học&THCS Mường Lát, thầy Hà Văn Dàn là một trong những giáo viên tiên phong trong ứng dụng công nghệ. Trong các tiết học về chiến trận, thầy sử dụng video, bản đồ số và sơ đồ chiến thuật để học sinh hình dung rõ diễn biến. Sau phần trình chiếu, các em được chia nhóm thảo luận, thuyết trình hoặc đóng vai nhân vật lịch sử.

“Khi học sinh nhập vai, các em hiểu sâu hơn về bối cảnh và ý nghĩa sự kiện. Không chỉ nhớ kiến thức, các em còn biết phân tích, bày tỏ quan điểm và tự tin trình bày trước lớp. Quan trọng hơn, các em bắt đầu thấy lịch sử gần gũi, có cảm xúc, không còn là những con số, sự kiện khô khan”, thầy Dàn nói.

Những tiết học như vậy trở thành giờ học được mong chờ. Một nhóm học sinh từng hóa thân thành chiến sĩ Tây Tiến, trình bày chiến thuật phòng thủ, trong khi nhóm khác minh họa hành trình hành quân bằng bản đồ số. Sự kết hợp giữa công nghệ và phương pháp học tích cực khiến lớp học sinh động, giàu cảm xúc.

Em Phạm Thị Khánh Thương (thứ 2 bên phải), học sinh lớp 11A1, Trường THPT Mường Lát đoạt giải Nhì cấp tỉnh môn Lịch sử, năm học 2025-2026.

Còn nhiều trở ngại

Sự đổi mới trong cách dạy và học đã mang lại chuyển biến rõ rệt, đặc biệt với học sinh ở các xã vùng cao, biên giới. Nhiều em không còn sợ môn Lịch sử mà thấy hứng thú hơn khi học qua hình ảnh, video và các hoạt động tương tác.

Em Lương Hồng Trúc - lớp 8, Trường THCS Tam Thanh chia sẻ: “Trước đây, môn Lịch sử khó vì nhiều mốc thời gian, sự kiện nên em hay quên. Bây giờ có video và hình ảnh minh họa nên em dễ hiểu hơn, có bài còn xem lại ở nhà. Nhờ vậy, em nhớ bài lâu hơn và thấy môn Lịch sử không còn khô khan như trước”.

Còn em Phạm Thị Khánh Thương - lớp 11A1, Trường THPT Mường Lát đặc biệt thích các buổi thảo luận nhóm: “Chúng em tìm tư liệu, vẽ sơ đồ, rồi thuyết trình trước lớp. Có khi còn tranh luận giữa các nhóm nên rất sôi nổi. Cách học này giúp em hiểu sâu, nhớ lâu và tự tin hơn khi nói trước đám đông”.

Kết quả học tập cũng phản ánh hiệu quả. Vừa qua, học sinh Trường THPT Mường Lát và Trường Tiểu học&THCS Mường Lát có học sinh đạt giải Nhì và giải Ba cấp tỉnh môn Lịch sử. Đây là thành tích đáng ghi nhận với trường vùng cao, biên giới còn nhiều khó khăn.

Tuy nhiên, việc triển khai công nghệ còn gặp nhiều trở ngại. Nhiều trường thiếu máy chiếu, máy tính, đường truyền Internet chập chờn, không phải học sinh nào cũng có thiết bị cá nhân. Kỹ năng công nghệ của giáo viên chưa đồng đều, đặc biệt với thầy cô lớn tuổi.

Thầy Hà Văn Dàn cho biết: “Chuyển đổi số là quá trình lâu dài. Nhà trường đã tổ chức tập huấn để giáo viên từng bước làm quen, chia sẻ kinh nghiệm và tự tin đổi mới. Tuy nhiên, chúng tôi mong có thêm hỗ trợ về thiết bị, Internet ổn định và nhiều nguồn học liệu số phù hợp với học sinh miền núi, để việc ứng dụng công nghệ thực sự hiệu quả và bền vững”.

Thời gian qua, ngành Giáo dục Thanh Hóa đã tăng cường đầu tư thiết bị, cải thiện hạ tầng Internet và tổ chức các lớp tập huấn. Nhiều trường xây dựng ngân hàng học liệu số dùng chung, giúp giáo viên tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng giảng dạy.

Bà Bùi Thị Thanh - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Thanh Hóa cho biết, việc đẩy mạnh chuyển đổi số không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. “Chúng tôi xác định rõ, đầu tư cho hạ tầng và con người là yếu tố then chốt. Thời gian tới, ngành sẽ tiếp tục hỗ trợ các nhà trường hoàn thiện hệ sinh thái học liệu số, đồng thời tăng cường bồi dưỡng kỹ năng số cho đội ngũ giáo viên để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục”, bà Thanh nhấn mạnh.

Những lớp học Lịch sử “lên sóng” công nghệ ở miền núi Thanh Hóa vì thế không chỉ giúp học sinh dễ hiểu bài hơn mà còn nuôi dưỡng tình yêu với lịch sử dân tộc, mở ra cơ hội học tập công bằng và bền vững cho vùng cao.

Dù còn khó khăn, tuy nhiên với cách làm hoàn thiện từng bước, phù hợp thực tế, công nghệ đang dần thu hẹp khoảng cách giáo dục, đồng thời thay đổi tư duy dạy và học, từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực.