Lừa đảo bằng AI, tin giả, lộ dữ liệu cá nhân: Người dân cần biết cách tự bảo vệ

Nâng cao khả năng nhận diện nguy cơ, tiếp cận cảnh báo và tự bảo vệ của người dân. (Ảnh: MST)

Cảnh giác với giả mạo bằng AI, tin sai lệch và nguy cơ lộ dữ liệu cá nhân

Biến đổi khí hậu, dịch bệnh, tội phạm công nghệ cao, mất an toàn trên không gian mạng hay những nguy cơ đối với an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực phòng ngừa, ứng phó. Trong bối cảnh đó, công tác tuyên truyền không chỉ dừng ở cung cấp thông tin mà còn phải giúp người dân nhận diện rủi ro, biết cách tự bảo vệ và chủ động phối hợp xử lý khi có tình huống phát sinh.

Đó là định hướng của Đề án “Tuyên truyền phòng ngừa, ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1125/QĐ-TTg.

Đề án đặt mục tiêu tạo chuyển biến về nhận thức, trách nhiệm và hành động của các cấp, các ngành, lực lượng vũ trang, doanh nghiệp và người dân; đồng thời nâng cao năng lực truyền thông, dự báo, cảnh báo và ứng phó của quốc gia.

Đến năm 2030, phấn đấu 100% cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt các cấp được quán triệt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và Chiến lược quốc gia về phòng ngừa, ứng phó với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống. Đề án cũng đặt mục tiêu 100% cơ sở giáo dục triển khai hoạt động tuyên truyền, giáo dục phù hợp; mỗi tỉnh, thành phố xây dựng, duy trì ít nhất một mô hình điểm về tuyên truyền, nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó.

Nội dung tuyên truyền được lồng ghép vào chương trình, kế hoạch công tác hằng năm của các bộ, ngành, địa phương và đơn vị lực lượng vũ trang. Việc lựa chọn nội dung, phương pháp truyền đạt cần sát với từng nhóm đối tượng, đặc điểm địa bàn và khả năng tiếp nhận thông tin.

Đề án được triển khai trên phạm vi cả nước, trong đó quan tâm vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm dễ bị tác động. Những mô hình hiệu quả sẽ được nhân rộng tại khu dân cư, trường học, doanh nghiệp và các địa bàn trọng điểm.

Mở rộng cảnh báo sớm trước các nguy cơ an ninh phi truyền thống

Một trong những định hướng nổi bật của Đề án là đổi mới phương thức tuyên truyền, lấy chuyển đổi số và truyền thông số làm hướng đột phá. Bên cạnh phát huy vai trò của báo chí và hệ thống thông tin cơ sở, các nền tảng số, mạng xã hội cùng những sản phẩm truyền thông hiện đại được khai thác nhằm mở rộng khả năng tiếp cận, tăng tính tương tác và đưa thông tin đến người dân nhanh chóng hơn.

Việc mở rộng kênh truyền thông phải đi đôi với bảo đảm chất lượng và độ tin cậy của thông tin. Đề án đặt ra yêu cầu chuẩn hóa nội dung, xây dựng hệ thống thông điệp quốc gia về phòng ngừa, ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống, bảo đảm thông điệp dễ hiểu, dễ nhớ và phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Các nội dung tuyên truyền tập trung vào những nguy cơ như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, an ninh mạng, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, tội phạm công nghệ cao, thông tin sai lệch và các thách thức mới nổi. Qua đó, người dân có thêm cơ sở nhận diện nguy cơ, lựa chọn biện pháp phòng ngừa và tiếp cận hướng dẫn chính thống khi cần thiết.

Đề án đặt mục tiêu 100% bộ, ngành, địa phương xây dựng đầu mối và cơ chế phối hợp truyền thông về an ninh phi truyền thống. Các đợt tuyên truyền trọng điểm được tổ chức hằng năm, gắn với những nguy cơ nổi lên; đồng thời nâng cao năng lực truyền thông chiến lược, truyền thông nguy cơ và ứng phó khủng hoảng truyền thông.

Trong tình huống khẩn cấp hoặc khi xảy ra sự cố lớn, thông tin chính xác, kịp thời góp phần hạn chế khoảng trống thông tin, ngăn chặn tin giả và giảm nguy cơ gây hoang mang trong cộng đồng. Vì vậy, công tác tuyên truyền cần gắn với chủ động cung cấp thông tin, giải thích diễn biến và đính chính nội dung sai lệch, đồng thời nâng cao kỹ năng kiểm chứng nguồn tin của người dân.

Đề án xác định tám nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm: tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và hiệu lực quản lý nhà nước; chuẩn hóa nội dung, xây dựng hệ thống thông điệp quốc gia; đổi mới phương thức tuyên truyền trên nền tảng chuyển đổi số; nâng cao năng lực truyền thông chiến lược, truyền thông nguy cơ và ứng phó khủng hoảng; gắn tuyên truyền với bảo đảm an ninh tư tưởng, an ninh thông tin; xây dựng xã hội chủ động phòng ngừa, nâng cao khả năng thích ứng và sức chống chịu; tăng cường đào tạo nhân lực, phối hợp liên ngành, liên vùng và hợp tác quốc tế; bảo đảm nguồn lực, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện.

Giai đoạn 2026-2028 tập trung hoàn thiện kế hoạch, tài liệu, thông điệp tuyên truyền, cơ chế phối hợp, cơ sở dữ liệu và lực lượng nòng cốt; triển khai tập huấn, xây dựng mô hình điểm, kiểm tra, đánh giá và sơ kết. Giai đoạn 2029-2030 tập trung nhân rộng mô hình hiệu quả, nâng cao năng lực truyền thông phản ứng nhanh, xử lý khủng hoảng và tổng kết việc thực hiện.

Tầm nhìn đến năm 2045 là hình thành hệ sinh thái truyền thông hiện đại, đồng bộ, đa nền tảng, góp phần nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống.

Bộ KH&CN chú trọng kỹ năng an toàn số

Cụ thể hóa Đề án, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) ban hành Kế hoạch triển khai tại Quyết định số 3914/QĐ-BKHCN ngày 26/9/2026, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, gắn nâng cao nhận thức với hướng dẫn kỹ năng và hành động cụ thể.

Trọng tâm là trang bị kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm, nhất là nhận diện hình ảnh, giọng nói giả mạo bằng trí tuệ nhân tạo (AI); kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ; bảo vệ dữ liệu cá nhân và thực hiện giao dịch điện tử an toàn.

Những kỹ năng này ngày càng cần thiết khi công nghệ có thể bị lợi dụng để mạo danh người thân, cơ quan, tổ chức hoặc người có thẩm quyền nhằm chiếm đoạt tài sản, phát tán thông tin sai lệch. Người dân cần hình thành thói quen xác minh thông tin qua kênh độc lập, không vội chuyển tiền hoặc cung cấp mã xác thực, dữ liệu nhạy cảm khi chưa kiểm chứng danh tính người yêu cầu.

Kế hoạch cũng đề cập nguy cơ gián đoạn thông tin liên lạc, mất an toàn bức xạ và hạt nhân; đồng thời đẩy mạnh phổ biến kết quả nghiên cứu, giải pháp công nghệ hỗ trợ dự báo, cảnh báo sớm và ứng phó thiên tai, dịch bệnh, sự cố môi trường.

Thông tin chuyên môn cần được kiểm chứng, chuyển tải bằng ngôn ngữ dễ hiểu, giúp người dân biết cách phòng ngừa và tìm đến nguồn hướng dẫn tin cậy. Các hình thức truyền thông được đa dạng hóa qua tin, bài, video, infographic, podcast, cẩm nang, học liệu số, kết hợp tập huấn, tọa đàm và chiến dịch truyền thông.

Theo kế hoạch, đến năm 2030, 100% đơn vị thuộc Bộ KH&CN lồng ghép nội dung tuyên truyền phù hợp vào chương trình, kế hoạch công tác hằng năm.

Việc triển khai Đề án vì thế cần hướng tới kết quả thiết thực: thông tin đến đúng đối tượng, kỹ năng được vận dụng trong thực tế và người dân chủ động hơn trước các nguy cơ. Đây cũng là cơ sở để củng cố sức chống chịu của cộng đồng trong bối cảnh các đe dọa an ninh phi truyền thống ngày càng đa dạng, phức tạp.