Lừa đảo với AI bủa vây giới văn học quốc tế

Minh họa. Ảnh: AARP.

Dan Barry từng viết một cuốn hồi ký hơn 20 năm trước và tác phẩm này từ lâu đã bị quên lãng. Nhưng ông bất ngờ nhận được email lừa đảo từ một câu lạc bộ sách phi hư cấu, nói rằng mới đọc lại tác phẩm đó và rất thích thú. Email nói rằng nếu họ nhận được một chút “trợ giúp”, câu lạc bộ sẽ giới thiệu cuốn sách của ông đến với nhiều độc giả hơn.

Chiêu trò lừa đảo bằng AI

Thực tế, đây chỉ là một trong số nhiều lời nhắn Barry nhận được từ rất nhiều bên. Hóa ra, không chỉ Berry mà cả giới xuất bản quốc tế đang nằm trong cơn lũ của những lời mời gọi giả mạo. Những kẻ mạo danh ở nước ngoài đang sử dụng AI để mạo danh các nhân vật trong ngành xuất bản để lừa cả những tác giả mới nổi và những tác giả đã thành danh trả phí cho các dịch vụ không bao giờ xảy ra.

Trong giới văn học, nhiều người đã nói về hiện tượng này, như tiểu thuyết gia George Saunders, Rebecca Makkai và Colson Whitehead, Hiệp hội Tác giả Mỹ, tạp chí Bomb, nhiều đại diện văn học và nhà xuất bản, và gần đây nhất là Quỹ sách quốc gia Mỹ.

Tháng trước, một tác giả đã thông báo cho quỹ trên rằng bà đã trả một khoản phí đáng kể cho việc tiếp thị và hiệu đính cho một người tên Jonathan Smith và trang web nationalbookfoundation.com.

Tuy nhiên, đây là trang web giả vì trang web đúng là nationalbook.org. Họ cũng không cung cấp bất kỳ dịch vụ nào như vậy và không có nhân viên nào tên Jonathan Smith.

Trong khi ngành xuất bản đã ghi nhận không ít vụ lừa đảo trong suốt nhiều thế kỷ, như bịa đặt nội dung hồi ký, đánh cắp bản thảo hay các cuộc thi văn chương giả, làn sóng sử dụng AI để mạo danh diễn ra ở quy mô lớn hơn nhiều, theo Victoria Strauss, đồng sáng lập nhóm giám sát xuất bản Writer Beware vào năm 1998.

Eleanor Pilcher, một chuyên gia tư vấn tiếp thị kiêm tác giả, đã bị mạo danh. Ảnh: The Bookseller.

Theo Strauss, những kẻ lừa đảo thường đề nghị tái bản sách và sau đó bòn rút tiền của tác giả bằng yêu cầu trả các khoản phí “cấp phép” và “bảo hiểm” giả. Một hình thức khác được gọi là “giết lợn”. Theo đó, chúng giả mạo là các nhà cung cấp dịch vụ trong giới xuất bản. Chúng liên hệ với các tác giả lần đầu và đề nghị ra mắt sách hoặc cung cấp dịch vụ xuất bản.

Một chiêu trò khác là giúp nâng cao danh tiếng. Những kẻ mạo danh có thể xưng là đại diện văn học giúp nâng cao danh tiếng, câu lạc bộ sách sẽ viết những bài đánh giá tích cực (với giá 20 USD/mỗi bài hay nói rằng có một tác giả nổi tiếng muốn kết nối về văn chương và đề nghị lcác bước giao dịch tiếp theo đó.

Chúng sử dụng AI để viết email giống của những người chúng giả mạo. Chúng thường mạo danh người thật, từ biên tập viên của HarperCollins ở London đến người tổ chức câu lạc bộ sách ở Manhattan. Và chúng cũng rất kiên nhẫn.

Strauss nói: “Chúng đầu tư rất nhiều vào nội dung để lấy lòng tác giả và cố gắng xoa dịu mọi nghi ngờ. Khi càng đi sâu vào câu chuyện thì bạn càng khó nói lời từ chối chúng”.

Tạp chí The Bookseller tháng 12/2025 đã ghi nhận hơn 30 ví dụ về email giả mạo nêu chi tiết các đề xuất về tiếp thị, tham gia câu lạc bộ sách, xây dựng chiến lược bán hàng điện tử và tiếp thị. Tất cả đều phải trả phí.

Giới xuất bản đối phó với lừa đảo ra sao?

Nhiều nhà xuất bản, công ty đại diện văn học và hiệp hội nhà văn đã đưa ra cảnh báo. Theo Wibke Grutjen, Phó chủ tịch cấp cao tại Simon&Schuster, nhà xuất bản này đã lập một “hộp thư chuyên dụng chống gian lận” để theo dõi và giải quyết vấn đề.

“Khi chúng tôi phát hiện kẻ xấu mạo danh tên công ty mình, chúng tôi sẽ gửi thông báo gỡ bỏ…Và trong trường hợp kẻ xấu mạo danh nhân viên, chúng tôi có thể gửi khiếu nại đến nền tảng liên quan”, Grutjen viết.

Tuy nhiên, bà nói thêm: “Những kẻ lừa đảo thường xuyên xuất hiện với tên gọi hoặc tài khoản mới”.

Ngoài ra, cần kiểm tra kỹ lưỡng thông tin chúng gửi tới. Trong khi tên hoặc địa chỉ liên hệ thường không có gì đáng ngờ thì câu chữ trên các nền tảng chúng sử dụng sẽ có lỗi phông hoặc chính tả. Ví dụ, trang web giả mạo của Quỹ sách quốc gia Mỹ (National Book Foundation) cung cấp dịch vụ hiệu đính với lời mời chào Unlock You Literary Succes Today. Cụm từ này không đúng trong tiếng Anh.

Một chỉ báo khác là sự dai dẳng của các email. Những email mời chào dồn dập và liên tục vạch trần lời nói dối.

Trong khi việc cảnh giác với những lời mời gọi giả mạo là điều cần làm, nạn lừa đảo diễn biến phức tạp chừng nào giới xuất bản vẫn còn những tác giả khao khát doanh thu và sự công nhận, những nhà văn thiếu tự tin nhưng tràn đầy ước mơ. Có lẽ giải pháp nền tảng hơn là tạo thêm nhiều cơ hội và công nhận cho những nhà văn với tài năng và tác phẩm xứng đáng.

Minh Hoa