'Lửa thử vàng' với ngành ngân hàng

Tính đến hết quý 4/2025, thống kê từ 28 ngân hàng đã công bố kết quả kinh doanh cho thấy bức tranh huy động vốn tiếp tục mở rộng về quy mô. Tổng số dư tiền gửi khách hàng tại nhóm này đạt hơn 12,8 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 15% so với đầu năm.

Đây là mức tăng trưởng tích cực trong bối cảnh mặt bằng lãi suất duy trì ở mức thấp trong phần lớn thời gian của năm. Tuy nhiên, nếu đặt cạnh tăng trưởng tín dụng, con số này vẫn cho thấy một độ “vênh” đáng chú ý. Cùng kỳ, dư nợ cho vay khách hàng tại 28 ngân hàng khảo sát đã tăng tới 19%, lên gần 16,2 triệu tỷ đồng – cao hơn đáng kể so với tốc độ huy động.

Khoảng cách giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn thực tế không phải câu chuyện của riêng năm 2025. Từ năm 2022 đến nay, độ chênh này liên tục bị nới rộng, tạo áp lực thanh khoản âm ỉ trong hệ thống.

HUY ĐỘNG TĂNG TỐC NHƯNG VẪN HỤT HƠI TRƯỚC TÍN DỤNG

Trong 28 ngân hàng được khảo sát, có tới 19 ngân hàng ghi nhận tăng trưởng tiền gửi hai con số trong năm 2025, trong khi 9 ngân hàng còn lại chỉ tăng trưởng một chữ số. Điều này phản ánh sự phân hóa rõ rệt trong năng lực huy động vốn giữa các tổ chức tín dụng.

Xét về tốc độ tăng trưởng, ABBank là cái tên bứt phá mạnh nhất khi số dư tiền gửi tăng 47% so với đầu năm, đạt 133.411 tỷ đồng vào cuối quý 4. Theo sát phía sau là NCB với mức tăng 33%, đưa tổng tiền gửi lên 127.403 tỷ đồng.

Ở góc độ quy mô tuyệt đối, nhóm ngân hàng quốc doanh tiếp tục chiếm ưu thế. Agribank dẫn đầu toàn hệ thống với số dư tiền gửi đạt 2,35 triệu tỷ đồng, tăng 22% so với đầu năm. Đứng thứ hai là BIDV với hơn 2,2 triệu tỷ đồng, tăng 14%.

Hai thành viên còn lại trong nhóm Big4 gồm VietinBank và Vietcombank lần lượt nắm giữ 1,8 triệu tỷ đồng và 1,7 triệu tỷ đồng tiền gửi, tương ứng mức tăng 12% và 10%.

Trong nhóm ngân hàng thương mại cổ phần, MB tiếp tục là nhà băng dẫn đầu về quy mô huy động với 921.368 tỷ đồng, tăng 29% so với cuối năm trước. Các vị trí tiếp theo trong top 10 lần lượt thuộc về VPBank, Techcombank, Sacombank, ACB và SHB. Đáng chú ý, so với bảng xếp hạng năm 2024, VPBank đã vươn lên vượt qua Techcombank, Sacombank, ACB và SHB.

Dù khoảng cách về quy mô so với nhóm quốc doanh vẫn còn lớn, các ngân hàng tư nhân đang từng bước mở rộng thị phần. Động lực đến từ việc đẩy mạnh số hóa, cải thiện trải nghiệm khách hàng, đồng thời linh hoạt điều chỉnh chính sách lãi suất trong bối cảnh cạnh tranh thanh khoản ngày càng gay gắt.

So sánh tốc độ tăng trưởng tín dụng và huy động vốn từ năm 2022

Theo đánh giá của KBSV, trong năm 2025, tăng trưởng huy động toàn hệ thống đạt 15,1%, thấp hơn đáng kể so với mức tăng trưởng tín dụng 19,6%. Hệ quả là tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) của nhóm 15 ngân hàng lớn nhất mà công ty này theo dõi đã tăng lên khoảng 115%, so với mức 110% hồi đầu năm.

Dữ liệu từ báo cáo tài chính quý 4/2025 cũng cho thấy nhiều ngân hàng ghi nhận LDR vượt 100%. Cụ thể, VPBank có LDR hơn 128%; VIB đạt 115,87%; VietinBank ở mức 101,25%. Các ngân hàng như ACB, BIDV, SHB, Techcombank… cũng duy trì LDR trên 90%, phản ánh mức độ sử dụng vốn cao và áp lực thanh khoản không nhỏ.

Sang đầu năm 2026, áp lực này càng lộ rõ. Trong những ngày đầu tháng 2, lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng tăng vọt, có thời điểm đạt đỉnh 17,25%/năm vào ngày 3/2 trước khi hạ nhiệt về quanh 9,5%/năm. Diễn biến này cho thấy nhu cầu vốn ngắn hạn giữa các ngân hàng gia tăng mạnh.

Diễn biến lãi suất qua đêm liên ngân hàng giai đoạn 2020-2026

Để đảm bảo thanh khoản, nhiều ngân hàng đã chủ động tăng lãi suất huy động. Thực tế, cuộc đua lãi suất đã khởi động từ quý 3/2025 và kéo dài đến nay. Song song đó, các nhà băng cũng đẩy mạnh phát hành trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi nhằm củng cố nguồn vốn trung và dài hạn.

Theo dự báo của KBSV, mặt bằng lãi suất huy động năm 2026 có thể được “tái định vị” cao hơn năm 2025 khoảng 0,7-1,2% để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng tín dụng và đảm bảo các tỷ lệ an toàn. Trong khi đó, Chứng khoán MB (MBS) dự báo lãi suất huy động có thể tăng thêm khoảng 0,5% do sự lệch pha giữa nhu cầu vốn cao của doanh nghiệp và xu hướng dịch chuyển tiền nhàn rỗi sang các kênh đầu tư khác như vàng hay bất động sản.

THẾ “TIẾN THOÁI LƯỠNG NAN” CỦA CÁC NGÂN HÀNG

Bước sang năm 2026, bức tranh thanh khoản không chỉ chịu tác động từ chênh lệch huy động – tín dụng mà còn từ thay đổi chính sách điều hành.

Theo quy định mới, tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước tại các ngân hàng sẽ không còn được tính vào tỷ lệ LDR, trong khi trần LDR theo quy định vẫn giữ ở mức tối đa 85%. Điều này tạo áp lực lớn, đặc biệt với nhóm ngân hàng quốc doanh – nơi tập trung phần lớn tiền gửi của Kho bạc Nhà nước.

Khi nguồn vốn này bị loại trừ hoàn toàn khỏi công thức tính tỷ lệ LDR từ năm 2026, trong bối cảnh dư nợ cho vay không đổi, tỷ lệ LDR của nhiều ngân hàng sẽ tăng lên, qua đó, làm thu hẹp đáng kể dư địa tăng trưởng tín dụng tại một số tổ chức.

Theo tính toán của Vietcap, việc mức khấu trừ giảm từ 20% xuống 0% có thể khiến LDR của nhóm ngân hàng quốc doanh tăng thêm khoảng 100 điểm cơ bản, trong khi LDR toàn ngành tăng dưới 50 điểm cơ bản.

Trong bối cảnh không còn “vùng đệm” từ tiền gửi Kho bạc, các ngân hàng buộc phải đẩy mạnh huy động vốn từ dân cư và doanh nghiệp để kéo LDR xuống, dẫn đến áp lực cạnh tranh lãi suất gia tăng, đặc biệt ở các kỳ hạn trung và dài hạn.

Theo các chuyên gia của Chứng khoán BIDV (BSC) cho biết, để cân đối LDR, các ngân hàng tư nhân lớn chủ yếu bù đắp bằng giấy tờ có giá (như trái phiếu tổ chức tín dụng, chứng chỉ tiền gửi), trong khi nhóm ngân hàng tư nhân nhỏ hơn thường dựa nhiều vào vốn liên ngân hàng. Tỷ trọng giấy tờ có giá trong tổng huy động thị trường 1 của hệ thống đạt trên 10% tại cuối tháng 9/2025, thuộc nhóm cao nhất lịch sử.

Cùng với đó, trong bối cảnh thiếu nguồn huy động thị trường 1, các ngân hàng phải gia tăng sử dụng vốn thị trường 2 để tuân thủ trần LDR 85% theo Thông tư số 22/2019/TT-NHNN.

Năm 2026, Ngân hàng Nhà nước đã đưa ra những quy định mới về điều hành tín dụng, với mục tiêu tăng trưởng 15% và phân bổ room tín dụng 25% mỗi quý. Nhưng giới phân tích nhận định, thực tế, nhu cầu kinh doanh của doanh nghiệp không bao giờ diễn ra đều đặn 25% mỗi quý. Việc khống chế room theo quý khiến các ngân hàng rất sợ vi phạm hạn mức theo ngày.

Với mức tăng trưởng chỉ 25% mỗi quý, nhiều ngân hàng thậm chí không dám kích hoạt kinh doanh hay tổ chức hội thảo thúc đẩy bán hàng trong những tháng đầu năm vì sợ "hết room" quá nhanh. Vì thế, các nhà băng kỳ vọng, cơ chế quản lý theo quý này có thể chỉ mang tính chất trấn an thị trường trong giai đoạn cao điểm Tết và có thể sẽ được điều chỉnh sau quý 1 thì các ngân hàng mới mạnh dạn đẩy mạnh hoạt động cho vay.

4 ngân hàng trên có thể cung cấp thêm khả năng cho vay khoảng 54.500 nghìn tỷ đồng nhờ giảm 50% dự trữ bắt buộc.

Trong báo cáo mới công bố, đội ngũ từ Chứng khoán MBS tiết lộ, nhóm Big4 đã sử dụng hết hạn mức tín dụng trong quý 1/2026. Trong bối cảnh đó, thông tin 4 ngân hàng nhận chuyển giao bắt buộc gồm Vietcombank, MB, VPBank và HDBank chuẩn bị được giảm 50% tỷ lệ dự trữ bắt buộc nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý của thị trường.

Cụ thể, tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn dưới 12 tháng được giảm từ 3% xuống 1,5%; còn với tiền gửi trên 12 tháng giảm từ 1% xuống 0,5%. Theo ước tính của MBS, động thái này có thể giúp hệ thống có thêm khoảng 54.500 tỷ đồng dư địa cho vay, tùy thuộc vào hệ số an toàn vốn (CAR) và LDR của từng ngân hàng.

Không chỉ tạo thêm nguồn vốn cho vay, việc giảm dự trữ bắt buộc còn giúp các ngân hàng cải thiện thanh khoản trên thị trường liên ngân hàng, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm thanh toán dịp lễ Tết và mùa nộp thuế.

Dù vậy, bài toán dài hạn vẫn nằm ở sự cân bằng giữa tăng trưởng và an toàn. Năm 2026 vì thế được dự báo là năm thử thách năng lực điều hành của từng nhà băng cũng như khả năng phối hợp chính sách của cơ quan quản lý. Trong bối cảnh đó, cuộc đua huy động vốn, điều chỉnh lãi suất và tối ưu cấu trúc bảng cân đối kế toán sẽ chưa thể hạ nhiệt – ít nhất là trong những quý đầu năm.

Nguyễn Lan