Luật Báo chí 2025: Kiến tạo không gian phát triển cho báo chí trong kỷ nguyên số

Việc Quốc hội thông qua Luật Báo chí 2025 không chỉ là một dấu mốc lập pháp quan trọng, mà còn phản ánh rõ sự chuyển dịch trong tư duy quản lý báo chí của Nhà nước từ “quản lý – kiểm soát” sang “kiến tạo – phát triển”.

Trong bối cảnh báo chí toàn cầu đang đứng trước những biến động sâu sắc do chuyển đổi số, cạnh tranh nền tảng và sự dịch chuyển mạnh mẽ của công chúng sang không gian mạng, Luật Báo chí 2025 được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý mới, mở rộng không gian hoạt động và tiếp thêm động lực cho báo chí cách mạng Việt Nam thực hiện tốt sứ mệnh chính trị – xã hội trong kỷ nguyên mới.

AI được phát triển và ứng dụng mạnh mẽ trong lĩnh vực báo chí ở nhiều nước trên thế giới. (Nguồn: Getty Images)

Tạo động lực phát triển

Luật Báo chí 2025 ra đời trong bối cảnh đặc biệt, đó là hệ thống chính trị đang đẩy mạnh sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy; yêu cầu thông tin, tuyên truyền, đối ngoại ngày càng cao. Trong khi đó, mô hình hoạt động truyền thống của báo chí chịu sức ép lớn từ sự thay đổi hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng và sự cạnh tranh gay gắt của các nền tảng mạng xã hội.

Điểm đáng chú ý của luật mới là không chỉ sửa đổi, bổ sung các quy định mang tính kỹ thuật, mà đã tiếp cận báo chí như một lĩnh vực cần được kiến tạo môi trường phát triển bền vững. Việc luật hóa các nguyên tắc về mô hình hoạt động và kinh tế báo chí cho thấy Nhà nước đã nhìn nhận rõ hơn những thách thức tồn tại, đồng thời chủ động tạo điểm tựa thể chế để báo chí thích ứng và phát triển trong điều kiện mới.

Lần đầu tiên, Luật Báo chí quy định rõ các nguyên tắc về kinh tế báo chí – một nội dung từng được coi là “vùng trũng” trong hành lang pháp lý. Trong nhiều năm qua, không ít cơ quan báo chí gặp khó khăn trong việc bảo đảm nguồn lực hoạt động, trong khi yêu cầu về chất lượng, tốc độ và độ lan tỏa thông tin ngày càng cao.

Luật Báo chí 2025 đã đặt nền móng cho việc phát triển kinh tế báo chí theo hướng minh bạch, đúng pháp luật, gắn với trách nhiệm xã hội và định hướng chính trị. Đây là bước đi cần thiết để báo chí từng bước nâng cao năng lực tự chủ, giảm dần sự phụ thuộc nhưng không tách rời vai trò định hướng và quản lý của Nhà nước.

Cách tiếp cận này cũng phù hợp với xu thế quốc tế, khi nhiều quốc gia đang tìm kiếm mô hình cân bằng giữa tự do báo chí, tính độc lập về tài chính và trách nhiệm xã hội của truyền thông.

Một điểm nhấn quan trọng khác của Luật Báo chí 2025 là việc bổ sung và làm rõ quy định về cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện. Theo đó, các cơ quan này có thể bao gồm nhiều loại hình báo chí, có cơ quan báo chí trực thuộc, được áp dụng cơ chế tài chính đặc thù và được thành lập phù hợp với Chiến lược phát triển và quản lý hệ thống báo chí do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Quy định này cho thấy tầm nhìn chiến lược trong việc xây dựng các “trụ cột thông tin” đủ mạnh để dẫn dắt dư luận, nhất là trên không gian mạng. Trong bối cảnh thông tin phân mảnh, tin giả và thông tin sai lệch lan truyền nhanh chóng, vai trò của các cơ quan báo chí chủ lực càng trở nên quan trọng. Đây không chỉ là nơi sản xuất thông tin chính thống, mà còn là lực lượng giữ vai trò định hướng, tạo chuẩn mực và củng cố niềm tin xã hội.

Luật Báo chí 2025 đã mở ra một không gian phát triển mới. (Ảnh: Yến Nguyệt)

Tầm nhìn dài hạn về xây dựng hệ sinh thái báo chí hiện đại, chuyên nghiệp

Luật Báo chí 2025 đã chính thức mở rộng không gian hoạt động của báo chí trên không gian mạng, một bước đi có ý nghĩa đột phá. Việc xác định kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng và nội dung báo chí hoàn chỉnh của nền tảng số báo chí quốc gia là sản phẩm báo chí đã khẳng định vị thế pháp lý đầy đủ của báo chí trong môi trường số.

Quy định cho phép cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung, trừ các nội dung về thời sự chính trị, an ninh, quốc phòng, đối ngoại, thể hiện sự cân bằng giữa yêu cầu bảo đảm an ninh thông tin và nhu cầu huy động nguồn lực xã hội cho phát triển báo chí. Đây là hướng tiếp cận linh hoạt, phù hợp với thực tiễn và xu thế phát triển của báo chí hiện đại.

Quan trọng hơn, luật mới đã đặt nền tảng để báo chí không chỉ hiện diện mà còn cạnh tranh một cách chính danh trên không gian mạng – nơi đang định hình dư luận xã hội một cách nhanh chóng và mạnh mẽ.

Luật Báo chí 2025 cũng gợi mở yêu cầu phải có những cơ chế phù hợp nhằm thúc đẩy chuyển đổi số báo chí một cách thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở việc “số hóa hình thức”. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, việc cho phép các cơ quan báo chí đầu tư công vào hạ tầng số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn là điều kiện tiên quyết để hiện đại hóa quy trình sản xuất, phân phối và đo lường hiệu quả nội dung.

Luật Báo chí 2025 cho thấy một tầm nhìn dài hạn về xây dựng hệ sinh thái báo chí hiện đại, chuyên nghiệp. (Ảnh: Trần Trung)

Chuyển đổi số không chỉ giúp báo chí nâng cao năng suất, mà còn tạo điều kiện sản xuất các tác phẩm báo chí chất lượng cao, có chiều sâu, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của công chúng, đặc biệt là thế hệ độc giả trẻ – lực lượng đang định hình tương lai của truyền thông.

Một trong những vấn đề mang tính chiến lược được đặt ra từ thực tiễn là trách nhiệm của các nền tảng số và thuật toán mạng xã hội trong việc ưu tiên hiển thị thông tin chính thống đã qua kiểm chứng. Khi dòng chảy thông tin trên mạng xã hội ngày càng hỗn loạn, báo chí chính thống thường rơi vào thế bất lợi trong cuộc cạnh tranh về mức độ lan tỏa.

Việc từng bước xây dựng các quy định ràng buộc trách nhiệm của nền tảng số không chỉ nhằm bảo vệ báo chí, mà còn nhằm bảo vệ lợi ích công cộng, quyền được tiếp cận thông tin chính xác của người dân và sự ổn định của không gian thông tin quốc gia.

Luật Báo chí 2025 đã mở ra một không gian phát triển mới, nhưng hiệu quả của luật phụ thuộc rất lớn vào khâu tổ chức thực hiện. Cùng với việc ban hành các văn bản hướng dẫn, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương và chính các cơ quan báo chí trong việc cụ thể hóa tinh thần của luật.

Quan trọng hơn, Nhà nước cần tiếp tục đóng vai trò kiến tạo, hỗ trợ và đồng hành, nhất là trong giai đoạn chuyển tiếp, khi yêu cầu tự chủ, cạnh tranh và đổi mới đặt ra ngày càng lớn đối với báo chí.

Luật Báo chí 2025 cho thấy một tầm nhìn dài hạn về xây dựng hệ sinh thái báo chí hiện đại, chuyên nghiệp, nhân văn và có khả năng cạnh tranh trên không gian mạng. Khi được triển khai đồng bộ và nhất quán, luật sẽ không chỉ giúp báo chí Việt Nam vượt qua những thách thức trước mắt, mà còn tạo nền tảng để báo chí tiếp tục giữ vững vai trò lực lượng nòng cốt trong công tác thông tin, tuyên truyền, đối ngoại, góp phần củng cố niềm tin xã hội và đồng hành cùng đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

Phạm Thế Huy