Luật Bảo vệ môi trường: Đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm ứng phó môi trường liên tỉnh

Chiều 6/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.

Rõ trách nhiệm sự cố liên tỉnh

Quan tâm đến cơ chế phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường liên tỉnh, đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung (Đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ) cho biết, khoản 2 Điều 1 dự thảo Luật (sửa đổi khoản 4 Điều 4) mới dừng ở việc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chủ động báo cáo cơ quan có thẩm quyền giải quyết đối với ô nhiễm liên tỉnh, xuyên biên giới.

Đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung (Đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ)

Theo giải trình của cơ quan soạn thảo, cơ chế ứng phó sự cố trên địa bàn từ hai tỉnh trở lên đã có tại Quyết định số 11 năm 2025 của Thủ tướng Chính phủ. “Như vậy là chưa đủ, vì đây là văn bản dưới luật, trong khi thẩm quyền đang được phân cấp mạnh về địa phương. Rất nhiều sự cố đã xảy ra cho thấy khi trách nhiệm phân tán giữa nhiều địa phương thì hậu quả dồn về hạ nguồn, còn trách nhiệm không rõ của ai”, đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung nêu quan điểm.

Đại biểu đề nghị dự thảo Luật bổ sung tiêu chí xác định sự cố môi trường liên tỉnh. Sự cố có nguồn phát sinh hoặc vùng ảnh hưởng từ hai tỉnh trở lên thì Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan điều phối. Khi các địa phương không thống nhất, Bộ có quyền quyết định biện pháp ứng phó bắt buộc. Tỉnh nơi phát sinh nguồn thải chủ trì ứng phó ban đầu, tỉnh chịu ảnh hưởng có quyền yêu cầu cung cấp thông tin và tham gia giám sát.

Đồng thời, cần quy định nghĩa vụ thông báo khẩn cấp. Khi sự cố có nguy cơ lan sang địa bàn khác, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi xảy ra sự cố phải thông báo ngay cho tỉnh giáp ranh, tỉnh hạ nguồn và Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong thời hạn cụ thể, ví dụ như không quá 24 giờ, thay vì chỉ báo cáo.

Dự thảo Luật đã bổ sung căn cứ “địa bàn hoạt động” tại khoản 1 Điều 35 và khoản 1 Điều 41. Tuy nhiên, theo đại biểu, địa bàn hoạt động chưa phản ánh được phạm vi tác động, bởi một dự án đặt tại một tỉnh vẫn có thể xả thải ảnh hưởng cả lưu vực.

Báo cáo thẩm tra số 873 của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đánh giá cao việc cắt giảm mạnh đối tượng phải đánh giá tác động môi trường, phải có giấy phép môi trường, đẩy mạnh phân cấp cho địa phương; đồng thời đề nghị nghiên cứu bổ sung tại hai điều này căn cứ về phạm vi, quy mô tác động liên tỉnh, xuyên biên giới để xác định thẩm quyền Trung ương, tránh địa phương hóa tiêu chuẩn môi trường.

Đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến của Ủy ban và của đại biểu để bổ sung căn cứ “phạm vi tác động liên tỉnh, xuyên biên giới”; đưa vào luật yêu cầu tham vấn bắt buộc các tỉnh cùng lưu vực, giáp ranh, có thời hạn phản hồi và nghĩa vụ giải trình.

Đại biểu cũng đề nghị luật hóa nguyên tắc dữ liệu quan trắc tự động, liên tục của các nguồn thải lớn phải được chia sẻ theo thời gian thực giữa các tỉnh cùng lưu vực, cùng vùng không khí, gắn với cơ chế giám sát nguy cơ tại khoản 47 Điều 3. Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật bổ sung giám sát nguy cơ ô nhiễm, suy thoái, sự cố môi trường, tăng cường nhận diện, cảnh báo, phòng ngừa và quản lý theo rủi ro, mức độ tuân thủ. Đại biểu đề nghị chi phí ứng phó, khắc phục sự cố liên tỉnh được phân bổ theo nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền, không để địa phương hạ nguồn gánh chịu.

Từ chối thu rác phải kèm khắc phục

Khoản 2 Điều 77 trong dự thảo Luật quy định quyền từ chối tiếp nhận rác không được phân loại hoặc không sử dụng bao bì đúng quy định. Đại biểu Huỳnh Thị Anh Thảo (Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai) cho rằng quyền này cần đi kèm cơ chế khắc phục để không làm phát sinh ô nhiễm tại khu dân cư.

Đại biểu Huỳnh Thị Anh Thảo (Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai)

Đại biểu nêu thực tiễn tại chung cư, khu nhà trọ hoặc điểm tập kết tập trung: Nếu một số người bỏ rác sai quy định mà từ chối thu gom toàn bộ thì người thực hiện đúng cũng bị ảnh hưởng, đồng thời phát sinh thêm nguy cơ ô nhiễm do rác tồn đọng.

Do đó, đại biểu đề nghị quy định rõ đơn vị thu gom phải thông báo lý do, hướng dẫn khắc phục và phối hợp với người quản lý điểm tập kết để xử lý. Phạm vi từ chối phải tương ứng với phần chất thải không đáp ứng yêu cầu, tránh từ chối cả phần đã được phân loại đúng và có thể thu gom riêng.

Cùng với đó, cần phân định trách nhiệm khắc phục, thời điểm thu gom lại và phương án xử lý rác tồn đọng có nguy cơ gây ô nhiễm. Theo đại biểu Huỳnh Thị Anh Thảo, việc thu gom để bảo đảm vệ sinh không thay thế cho việc xem xét và xử lý vi phạm.

Tờ trình của Chính phủ nêu dự thảo Luật bổ sung nguyên tắc phân loại, giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định việc phân loại phù hợp thực tế; sửa đổi việc lựa chọn nhà đầu tư, cơ sở thu gom, vận chuyển, xử lý theo pháp luật về đầu tư, đối tác công tư và đấu thầu.

Về phân loại rác sinh hoạt gắn với dịch vụ thu gom, xử lý và cơ chế tài chính phù hợp với nông thôn, miền núi, đại biểu Sùng A Lềnh (Đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai) nêu rõ, nghĩa vụ của người dân cần đi cùng với trách nhiệm được bảo đảm dịch vụ. Nếu người dân đã phân loại nhưng đơn vị thu gom lại để chung các loại rác thì mục tiêu, hiệu quả của chính sách sẽ không đạt được.

Đại biểu Sùng A Lềnh (Đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai)

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định trách nhiệm giữ riêng các nhóm rác trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ. Kết quả duy trì phân loại phải là tiêu chí nghiệm thu, thanh toán; đơn vị làm sai phải chịu trách nhiệm theo hợp đồng và theo quy định của pháp luật.

Cũng về nội dung này, Báo cáo thẩm tra số 873 đề nghị quy định thời hạn bắt buộc thực hiện phân loại rác thải sinh hoạt; xem xét phương án cho phép địa phương linh hoạt phân loại thành 02 nhóm chính là rác tái chế và rác khác, phù hợp hạ tầng lò đốt rác hiện có; ban hành khung định mức kinh tế - kỹ thuật thống nhất áp dụng toàn quốc.