Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác: Hướng tới bảo đảm nghĩa cử hiến tặng cao đẹp

Quốc hội đã thông qua Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Luật hướng tới bảo đảm nghĩa cử hiến tặng cao đẹp luôn được tôn trọng, người hiến và gia đình được bảo vệ, người bệnh được tiếp cận cơ hội ghép theo tiêu chí công bằng, khách quan, mọi hành vi lợi dụng hoạt động nhân đạo để thương mại hóa hoặc vi phạm pháp luật đều bị ngăn chặn.

Sáng 21/11, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, với 415/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan.

Luật gồm 7 chương, 39 điều, được xây dựng nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người được thực hiện vì mục đích nhân đạo, chữa bệnh, giảng dạy và nghiên cứu khoa học, không vì mục đích thương mại.

Một trong những điểm đáng chú ý là quy định nâng độ tuổi được hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình từ đủ 18 tuổi lên đủ 25 tuổi. Theo đó, người từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình.

Quy định này nhằm bảo đảm người hiến trưởng thành hơn về nhận thức, độc lập trong quyết định, hạn chế nguy cơ bị chi phối bởi áp lực kinh tế, gia đình hoặc bị lợi dụng để mua bán bộ phận cơ thể.

Đối với người hiến khi còn sống, Luật quy định phải được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe và đánh giá tâm lý, xã hội. Người đánh giá điều kiện hiến không được đồng thời là người chỉ định ghép cho bệnh nhân hoặc trực tiếp tư vấn cho người hiến.

Việc lấy bộ phận cơ thể chỉ được thực hiện khi có ý kiến đồng ý bằng văn bản của Hội đồng tư vấn lấy, ghép, gồm các chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý, không trực tiếp tham gia quá trình lấy, ghép đối với trường hợp đó.

Luật cũng xác định người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác. Người đã đăng ký có quyền thay đổi nội dung, hủy đăng ký hoặc đăng ký lại.

Đáng chú ý, việc đăng ký không đồng nghĩa với việc đương nhiên đủ điều kiện hiến. Người hiến hoặc người đại diện, cha đẻ, mẹ đẻ của người hiến có quyền từ chối hiến tại bất kỳ thời điểm nào theo quy định. Khi có sự từ chối hoặc biểu hiện không đồng thuận, không được thực hiện việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.

Nghiêm cấm 29 nhóm hành vi liên quan đến mua bán, trục lợi

Luật quy định 29 nhóm hành vi bị nghiêm cấm nhằm tăng cường kiểm soát, ngăn chặn những vi phạm trong hoạt động hiến, ghép.

Trong đó có các hành vi chiếm đoạt, mua bán mô, bộ phận cơ thể người và xác; dụ dỗ, lừa dối, đe dọa, ép buộc người khác hiến; lợi dụng quan hệ nuôi con nuôi, giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc quan hệ lệ thuộc để thực hiện việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.

Các hành vi quảng cáo, môi giới việc hiến, nhận mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại; lợi dụng hoạt động điều phối để trục lợi hoặc tạo ưu tiên trái quy định cũng bị nghiêm cấm.

Đặc biệt, Luật nghiêm cấm tổ chức, tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài để mua bán mô, bộ phận cơ thể người hoặc đưa người nước ngoài vào Việt Nam để ghép bộ phận cơ thể người trái quy định.

Bên cạnh đó, Luật bổ sung quy định về hiến bộ phận cơ thể sau khi chết tuần hoàn, góp phần mở rộng nguồn hiến từ những người đã qua đời, giảm nhu cầu hiến từ người còn sống.

Việc xác định chết não, chết tuần hoàn phải tuân thủ quy trình chuyên môn, bảo đảm khách quan và độc lập. Người tham gia hội đồng xác định chết não không được đồng thời là bác sĩ điều trị, người tư vấn hiến hoặc thành viên ê-kíp lấy, ghép đối với người hiến đó.

Bảo đảm công bằng, minh bạch trong điều phối ghép tạng

Luật quy định hoạt động hiến, ghép bộ phận cơ thể người được điều phối thống nhất trên phạm vi toàn quốc thông qua cơ quan có chức năng điều phối quốc gia và cơ sở dữ liệu quản lý mô, bộ phận cơ thể người, trừ các trường hợp luật định.

Việc phân bổ phải bảo đảm công bằng, khách quan, minh bạch, căn cứ vào mức độ cấp thiết về y khoa, hiệu quả sau ghép, đặc điểm người bệnh và thời gian chờ ghép.

Luật cũng quy định cơ chế ưu tiên đối với cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em ruột của người chết não, chết tuần hoàn đã hiến bộ phận cơ thể, nếu những người này đang có tên trong danh sách chờ ghép tại thời điểm hiến tặng.

Thông tin của người đăng ký hiến, người hiến và người được ghép phải được mã hóa, bảo mật. Mọi trường hợp hiến, ghép phải được cập nhật đầy đủ, kịp thời vào cơ sở dữ liệu để tăng cường giám sát, ngăn ngừa gian lận.

Ngoài ra, Luật quy định chính sách chăm sóc, phục hồi sức khỏe, khám sức khỏe định kỳ và đóng bảo hiểm y tế cho người đã hiến bộ phận cơ thể theo quy định; đồng thời xác định ngày 20/5 hằng năm là Ngày Tri ân người hiến mô, bộ phận cơ thể.

Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2028. Cơ sở dữ liệu về quản lý mô, bộ phận cơ thể người phải hoàn thành và đưa vào vận hành trước ngày 31/12/2028.

Các đăng ký hiến, thẻ đăng ký hiến và danh sách chờ ghép được thực hiện theo quy định hiện hành tiếp tục có giá trị và được cập nhật vào hệ thống dữ liệu mới.

Có thể khẳng định, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) lần này hướng tới bảo đảm nghĩa cử hiến tặng cao đẹp luôn được tôn trọng, người hiến và gia đình được bảo vệ, người bệnh được tiếp cận cơ hội ghép theo tiêu chí công bằng, khách quan, mọi hành vi lợi dụng hoạt động nhân đạo để thương mại hóa hoặc vi phạm pháp luật đều bị ngăn chặn.

Với lòng biết ơn sâu sắc tới những người hiến, tới gia đình họ và các cán bộ y tế, các thầy thuốc đã, đang ngày đêm tận tụy vì người bệnh, dự thảo Luật được hoàn thiện trên cơ sở tiếp thu ý kiến đóng góp rất tâm huyết của đại biểu và cử tri.

Ngọc Quang, Lê Hương

Nguồn Bảo Vệ Công Lý: https://baove.congly.vn/luat-hien-lay-ghep-mo-bo-phan-co-the-nguoi-va-hien-lay-xac-huong-toi-bao-dam-nghia-cu-hien-tang-cao-dep-548668.html