Luật - Những điểm mới: Bỏ bằng tốt nghiệp trung học cơ sở, thay bằng xác nhận hoàn thành chương trình

Sử dụng một bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông thống nhất toàn quốc

Giới thiệu những điểm mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Phúc nêu rõ, lần sửa đổi, bổ sung này, Luật mới hình thành một nền tảng chính sách vừa hiện đại, vừa linh hoạt, hướng tới mục tiêu xây dựng hệ thống giáo dục mở, thực học, thực chất và hội nhập quốc tế.

Luật xác định giáo dục THCS là giáo dục bắt buộc và thực hiện phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 đến 6 tuổi, qua đó, thể hiện cam kết của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục căn bản, công bằng và có chất lượng cho mọi trẻ em.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Phúc tại Họp báo công bố lệnh của Chủ tịch nước về các luật được thông qua tại Kỳ họp thứ Mười, Quốc hội Khóa XV, sáng 7/1. Ảnh H.Ngọc

Quy định về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giáo dục, trong đó Nhà nước có chính sách khuyến khích ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo có kiểm soát, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo, nhằm nâng cao chất lượng dạy học, nghiên cứu khoa học và hiệu lực, hiệu quả quản trị hệ thống giáo dục, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Luật quy định Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định một bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông thống nhất toàn quốc và Chính phủ quy định lộ trình miễn phí sách giáo khoa, bảo đảm tính chuẩn mực, ổn định và công bằng trong tiếp cận sách giáo khoa.

Đáng lưu ý, Luật hoàn thiện chính sách học bổng cho người học, trong đó có việc thành lập Quỹ học bổng quốc gia, nhằm mở rộng cơ hội học tập và thúc đẩy phát triển tài năng.

Đổi mới mô hình trường năng khiếu nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, bồi dưỡng và phát triển học sinh có năng khiếu, tài năng đặc biệt.

Bổ sung loại hình trường phổ thông nội trú, góp phần bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục cho học sinh vùng dân tộc thiểu số, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, xã biên giới, gắn với mục tiêu phát triển nguồn nhân lực và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Quy định cụ thể hơn về cơ cấu chi ngân sách cho đầu tư và giáo dục đại học, nhằm nâng cao hiệu quả phân bổ, sử dụng ngân sách nhà nước cho giáo dục.

Khắc phục tình trạng phân luồng hình thức

Luật bổ sung giáo dục trung học nghề thuộc giáo dục nghề nghiệp và cùng cấp học với giáo dục trung học phổ thông trong hệ thống giáo dục quốc dân, nhằm mở rộng lựa chọn học tập, tạo điều kiện phân luồng linh hoạt cho người học.

Đồng thời, làm rõ định hướng phân luồng trong giáo dục THCS gắn với hướng nghiệp, phù hợp với năng lực, sở trường, năng khiếu của người học và nhu cầu xã hội, khắc phục tình trạng phân luồng hình thức.

Thủ tướng Chính phủ có trách nhiệm quy định về thời gian, tiêu chuẩn, đối tượng, khối lượng học tập tối thiểu đối với chương trình giáo dục, đào tạo các ngành, nghề đặc thù và Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định việc giảng dạy khối lượng kiến thức văn hóa giáo dục phổ thông trong chương trình đào tạo các ngành, nghề đặc thù, hoàn thiện khung pháp lý đối với đào tạo các ngành, nghề đặc thù, tạo điều kiện tuyển sinh, tổ chức đào tạo phù hợp với đặc thù chuyên môn.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, luật bỏ bằng tốt nghiệp THCS, thay bằng xác nhận hoàn thành chương trình, phù hợp quy định giáo dục bắt buộc ở bậc THCS, giảm áp lực cho học sinh và phù hợp với thông lệ quốc tế; quy định văn bằng, chứng chỉ được cấp dưới dạng giấy hoặc dạng số, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và tạo điều kiện thuận lợi cho việc xác thực, tra cứu văn bằng, chứng chỉ.

Bổ sung khung pháp lý đối với dịch vụ phục vụ và hỗ trợ hoạt động giáo dục, bảo đảm không trùng lặp với nhiệm vụ chi từ ngân sách nhà nước hoặc nguồn thu học phí, nâng cao tính minh bạch, hiệu quả quản lý tài chính giáo dục.

Luật định danh rõ ràng đội ngũ nhân sự hỗ trợ giáo dục và các nhân sự khác trong cơ sở giáo dục, hoàn thiện cơ sở pháp lý cho quản trị nhân sự trong cơ sở giáo dục.

Điều chỉnh cách tiếp cận từ kiểm định bắt buộc sang bảo đảm chất lượng giáo dục đối với giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên, phù hợp với yêu cầu quản lý chất lượng thường xuyên, liên tục.

Hoàn thiện các quy định về nhà đầu tư thành lập cơ sở giáo dục và chuyển nhượng vốn, bảo đảm sự ổn định của cơ sở giáo dục, quyền lợi của người học và thống nhất với pháp luật về đầu tư.

Luật cũng thể hiện rõ tinh thần tăng cường phân quyền, phân cấp trong quản lý nhà nước về giáo dục, gắn với nâng cao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của Bộ Giáo dục và Đào tạo, chính quyền địa phương và các cơ sở giáo dục.

Cụ thể như, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương trong quyết định thành lập, sáp nhập, chia tách, giải thể một số loại hình cơ sở giáo dục trên địa bàn như trường trung cấp, trường tiểu học, trường THCS, trường THPT do cơ quan đại diện ngoại giao nước ngoài, tổ chức quốc tế liên Chính phủ đề nghị, nhằm tăng tính chủ động của chính quyền địa phương trong tổ chức mạng lưới cơ sở giáo dục, bảo đảm phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và nhu cầu thực tiễn trên địa bàn.

Giao thẩm quyền biên soạn, thẩm định, phê duyệt tài liệu giáo dục địa phương cho UBND cấp tỉnh, phát huy vai trò, trách nhiệm của địa phương trong tổ chức nội dung giáo dục phù hợp với bản chất tài liệu giáo dục địa phương và nhu cầu thực tiễn.

Tăng thực quyền cho hiệu trưởng nhà trường, người đứng đầu cơ sở giáo dục trong xác nhận hoàn thành chương trình THCS, cấp bằng tốt nghiệp THPT, nhằm nâng cao quyền chủ động gắn với trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ sở giáo dục trong quản lý kết quả học tập của người học, bảo đảm kịp thời, thống nhất và phù hợp với thực tiễn tổ chức dạy học.

Giao Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định việc thực hiện chương trình giáo dục cấp THCS và chương trình giáo dục thuộc chương trình để cấp văn bằng của hệ thống giáo dục quốc dân tại cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ sở giáo dục đại học, thay vì phải “được cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục có thẩm quyền cho phép”, qua đó cắt giảm thủ tục xin - cho, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các mô hình đào tạo linh hoạt, tích hợp nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chất lượng.

Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2026.

Anh Thảo