Luật sư Trương Thanh Đức: 'Không có chuyện biến trạm sạc riêng thành của chung'

Bộ Công Thương vừa ban hành Thông tư số 61/2026 kèm Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trụ sạc, trạm sạc xe điện (QCVN 32:2026/BCT). Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Việc QCVN 32:2026/BCT yêu cầu trạm sạc bảo đảm “khả năng kĩ thuật để dùng chung” đã làm xuất hiện cách hiểu rằng doanh nghiệp phải mở hạ tầng do mình đầu tư cho mọi phương tiện có cổng sạc tương thích. 

Đại diện Bộ Công Thương đã lên tiếng khẳng định Thông tư chỉ đưa ra các quy định về quy chuẩn kỹ thuật, còn hình thức kinh doanh sẽ tuỳ thuộc vào mục tiêu của các nhà đầu tư. LS. Trương Thanh Đức - Giám đốc Công ty Luật ANVI phân tích thêm rằng không thể có chuyện một yêu cầu kĩ thuật bị biến thành nghĩa vụ kinh doanh, vì điều đó đi ngược lại tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW cũng như quyền tự do kinh doanh trong Hiến pháp.

“Dùng chung” không có nghĩa mặc nhiên được quyền sử dụng

- QCVN 32:2026/BCT quy định trạm sạc phải bảo đảm khả năng kĩ thuật để dùng chung cho các phương tiện có cổng sạc tương thích. Có ý kiến hiểu rằng quy định này đồng nghĩa các trạm sạc sẽ phải mở cho mọi hãng xe. Dưới góc độ pháp lý, ông đánh giá cách hiểu này thế nào?

Việc có quy chuẩn kĩ thuật là cần thiết vì sự đồng bộ và hiệu quả lâu dài chung. Quy chuẩn không những yêu cầu tất cả các trạm sạc đều phải theo 1 chuẩn chung, mà ngược lại, nhà sản xuất cũng phải làm cho xe của mình tương thích với chuẩn của trạm sạc.

Tuy nhiên, cần phải phân biệt rất rõ “khả năng kĩ thuật để dùng chung” khác hoàn toàn với “quyền được sử dụng chung”. Rất nhiều thứ là sở hữu riêng và sử dụng riêng nhưng vẫn theo quy chuẩn chung, thậm chí trên toàn thế giới.

Việc một trạm sạc đáp ứng chuẩn kỹ thuật và một chiếc xe có đầu sạc tương thích với chuẩn đó không có nghĩa chủ xe đương nhiên có quyền sử dụng trạm. Cho ai sử dụng, với điều kiện nào, mức phí ra sao,... luôn là quyền của chủ sở hữu, chủ đầu tư. Trong kinh tế thị trường, thuận mua vừa bán, dù anh trả phí rất cao, tôi cũng có quyền lắc đầu.

Đơn giản như đường BOT được xây dựng cũng theo quy chuẩn và để rõ ràng là phục vụ tất cả các loại xe, nhưng không có nghĩa là xe cộ mặc nhiên được đi mà không trả phí, chưa nói còn phải đáp ứng các điều kiện khác. Với tài sản do doanh nghiệp hoàn toàn chủ động bỏ vốn đầu tư, thuộc sở hữu tư nhân thì lại càng phải rõ ràng, luật cũng không thể, chứ nói gì thông tư sao có thể quy định rằng chủ sở hữu bắt buộc phải bán hay phải cho người khác dùng chung.

- Nhưng nếu bắt buộc dùng chung có thể tránh tình trạng mỗi hãng xe xây dựng một hệ thống riêng, qua đó tiết kiệm nguồn lực xã hội. Ông nghĩ sao về lập luận này?

Cần phải hiểu là quy chuẩn để tạo điều kiện, tạo cơ hội cho việc dễ dàng dùng chung, để tăng hiệu quả kinh tế, tiết kiệm nguồn lực xã hội, nhưng dùng chung bằng cách nào lại là câu chuyện hoàn toàn khác. Khác với tài sản công cộng, việc cho dùng chung hay riêng tài sản tư nhân là quyền của chủ sở hữu, mà phổ biến nhất là thông qua quan hệ hợp đồng hay thỏa thuận hợp tác. 

Không thể để một doanh nghiệp bỏ vốn, đầu tư địa điểm, thiết bị, công nghệ, phần mềm, vận hành và bảo dưỡng cả hệ thống, còn doanh nghiệp khác mặc nhiên được hưởng thành quả đó. Nếu vậy sẽ xuất hiện nghịch lý: doanh nghiệp đầu tư càng nhiều càng phải chia sẻ nhiều, càng thiệt, trong khi doanh nghiệp càng không đầu tư lại càng có lợi.

Quy chuẩn tạo điều kiện phát triển kinh tế chia sẻ. Tuy nhiên, khi cần thiết thì luật có thể cấm đoán, hạn chế, chứ chẳng bao giờ làm điều ngược lại là bắt buộc doanh nghiệp phải tham gia vào kinh tế chia sẻ khi họ thấy bất lợi.

Bắt buộc chia sẻ có thể đi ngược tinh thần Nghị quyết 68

- Vậy nếu “khả năng kĩ thuật để dùng chung” được diễn giải theo hướng doanh nghiệp bắt buộc phải cho mọi xe tương thích sử dụng trạm sạc, vấn đề pháp lý lớn nhất là gì, thưa ông?

Nếu quy định hoặc áp dụng theo hướng đó thì theo tôi, sẽ vi phạm những nguyên lý cơ bản của pháp luật về doanh nghiệp, đầu tư, quyền sở hữu và quyền tự do kinh doanh.

Điều 33 Hiến pháp khẳng định bảo đảm quyền tự do kinh doanh. Luật Đầu tư cũng ghi nhận quyền tự quyết định hoạt động đầu tư kinh doanh và bảo hộ quyền sở hữu tài sản của nhà đầu tư. Bản thân Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kĩ thuật cũng đặt ra nguyên tắc không tạo rào cản không cần thiết đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh, thương mại.

Do đó, phải hết sức thận trọng nếu từ một yêu cầu về tương thích kĩ thuật lại suy rộng thành nghĩa vụ bắt buộc chia sẻ tài sản.

Quy chuẩn kĩ thuật có thể quy định về đầu nối, điện áp, dòng điện, giao tiếp, an toàn,... chẳng liên quan gì đến nghĩa vụ doanh nghiệp phải mở cửa phục vụ doanh nghiệp khác, phải cho một chủ thể khác khai thác, sử dụng tài sản của mình.

Trong nền kinh tế ngày nay, nếu không chia sẻ, hợp tác thì rất khó thành công, nhưng nếu không cạnh tranh thì chắc chắn thất bại. Bắt phải cho dùng chung thì chẳng khác nào triệt tiêu động lực phát triển, tiêu diệt cạnh tranh, chắc chắn thất bại.

- Đặt câu chuyện này trong bối cảnh Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, ông nhìn nhận thế nào?

Nghị quyết 68 đặt ra tinh thần rất rõ là không can thiệp hành chính vào hoạt động sản xuất, kinh doanh trái với nguyên tắc thị trường, đồng thời nhấn mạnh việc bảo đảm quyền sở hữu tài sản và quyền tự do kinh doanh.

Một doanh nghiệp quyết định đầu tư hạ tầng phải bỏ vốn rất lớn và tính toán thời gian thu hồi vốn, công nghệ, vận hành cùng hàng loạt rủi ro. Nếu doanh nghiệp bỏ nguồn lực xây dựng cả một hệ thống nhưng khi mạng lưới hình thành lại phải mở cho những doanh nghiệp không đầu tư cùng sử dụng, người ta sẽ phải đặt câu hỏi: Tại sao tôi phải đầu tư?

Hôm nay là trạm sạc, nhưng nếu cách tiếp cận đó trở thành tiền lệ thì ngày mai có thể là những loại hạ tầng hay tài sản khác của doanh nghiệp. Khi quyền định đoạt đối với thành quả đầu tư không còn chắc chắn, động lực của doanh nghiệp hoàn toàn bị triệt tiêu và họ sẽ e ngại bỏ vốn vào những lĩnh vực cần đầu tư lớn và dài hạn.

Nếu như vậy, hệ quả không chỉ ảnh hưởng đến một doanh nghiệp hay một ngành, mà còn ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và tinh thần phát triển kinh tế tư nhân mà Nghị quyết 68 đang thúc đẩy.

- Theo ông, cơ quan quản lý cần làm gì để tránh tranh cãi và bảo đảm QCVN 32 được áp dụng thống nhất khi có hiệu lực?

Theo tôi, cần giải thích thật rõ để tránh nhầm lẫn giữa tiêu chuẩn kĩ thuật và quyền sử dụng tài sản. Không chỉ doanh nghiệp, cơ quan quản lý, các đơn vị thực thi mà tất cả mọi người sử dụng trạm sạc đều phải hiểu rõ ràng, thống nhất.

Người có nhu cầu sạc thì chỉ cần hiểu đơn giản thế này: Mình có cơ hội được dùng chung mọi trạm sạc, nhưng không có quyền yêu cầu phải được dùng chung nếu như không đáp ứng được điều kiện nhất định của nhà đầu tư trạm sạc.

- Xin cảm ơn ông!

Hoài Anh (thực hiện)