Luật sư vụ án cựu Hiệu trưởng Nguyễn Thị Bình: Tòa tuyên vô tội mới là công lý trọn vẹn

Cựu hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình Nguyễn Thị Bình.

"Miễn trách nhiệm hình sự không đồng nghĩa với minh oan"

TAND TP Hà Nội đã thụ lý vụ án theo trình tự phúc thẩm sau khi nhận được đơn kháng cáo của bà Nguyễn Thị Bình - cựu Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình, người bị TAND Khu vực 1, TP Hà Nội tuyên phạt 3 năm tù về tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ".

Trao đổi với phóng viên, luật sư Phùng Thị Huyền - người bào chữa cho bà Bình cho biết, sau khi nghiên cứu toàn bộ hồ sơ vụ án và các tài liệu phát sinh sau phiên tòa sơ thẩm, phía bào chữa nhận thấy bản án còn nhiều vấn đề cần được xem xét lại từ căn cứ pháp lý, cách xác định thiệt hại cho đến việc đánh giá chứng cứ và trình tự tố tụng.

Đáng chú ý, theo luật sư Huyền, trong bối cảnh hiện nay, khi nhiều căn cứ buộc tội đã bị hủy bỏ, việc giải quyết vụ án theo hướng miễn trách nhiệm hình sự sẽ không phản ánh đúng bản chất sự việc.

"Với tinh thần cải cách tư pháp và nguyên tắc suy đoán vô tội, việc tuyên bị cáo không phạm tội ngay tại phiên tòa phúc thẩm có thể là phương án giải quyết duy nhất đáp ứng được yêu cầu của công lý lúc này", luật sư Huyền nói.

Theo luật sư, trong thực tiễn xét xử, miễn trách nhiệm hình sự và tuyên không phạm tội là hai chế định hoàn toàn khác nhau về bản chất pháp lý cũng như hậu quả pháp lý.

Kết luận số 01 của Bộ Tư pháp xác định Quyết định 22 có nội dung trái pháp luật; sau đó UBND TP Hà Nội đã bãi bỏ toàn bộ văn bản này.

Bà phân tích, miễn trách nhiệm hình sự thường được hiểu là Nhà nước áp dụng chính sách khoan hồng đối với người có hành vi vi phạm nhưng có những điều kiện đặc biệt để không phải chịu trách nhiệm hình sự. Điều đó đồng nghĩa cơ quan tiến hành tố tụng vẫn thừa nhận đã tồn tại hành vi phạm tội.

"Người được miễn trách nhiệm hình sự vẫn phải mang theo những hệ quả rất lớn về danh dự, uy tín, sự nghiệp và cuộc sống. Đối với một nhà giáo, điều đó gần như đồng nghĩa với việc cả quá trình cống hiến vẫn bị phủ bóng bởi nghi vấn từng phạm tội", luật sư Huyền nhận định.

Ngược lại, tuyên không phạm tội là sự khẳng định dứt khoát của cơ quan xét xử rằng công dân không thực hiện hành vi phạm tội hoặc hành vi không cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.

"Khi đó, danh dự, nhân phẩm và quyền lợi hợp pháp của người bị truy tố mới thực sự được khôi phục một cách trọn vẹn. Đó không chỉ là sự giải thoát về mặt pháp lý mà còn là sự minh oan đối với cả một cuộc đời", nữ luật sư trao đổi.

Theo luật sư Huyền, đây cũng là lý do phía bào chữa không lựa chọn phương án đề nghị miễn trách nhiệm hình sự mà kiến nghị Hội đồng xét xử phúc thẩm xem xét tuyên bà Nguyễn Thị Bình không phạm tội.

Đề nghị cấp phúc thẩm đánh giá toàn diện

Luật sư Huyền cho rằng, căn cứ quan trọng nhất mà bản án sơ thẩm sử dụng để kết tội bà Bình là việc Trường THCS Ba Đình thu tiền học thêm 15.000 đồng/tiết, vượt mức trần quy định tại Quyết định số 22/2013 của UBND TP Hà Nội.

Theo bà Huyền, Kết luận số 01 của Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) ban hành tháng 5/2026 đã xác định Quyết định số 22/2013/QĐ-UBND có nội dung trái quy định pháp luật. Đáng chú ý, ngày 5/5, UBND TP Hà Nội cũng đã ban hành quyết định bãi bỏ toàn bộ Quyết định số 22/2013/QĐ-UBND về quy định dạy thêm, học thêm trên địa bàn thành phố.

Luật sư Huyền cho rằng Kết luận của Bộ Tư pháp không làm phát sinh một tình trạng pháp lý mới mà là sự khẳng định Quyết định 22 đã có nội dung trái pháp luật ngay từ thời điểm được ban hành. Do đó, việc bản án sơ thẩm sử dụng văn bản này làm căn cứ buộc tội cần được Hội đồng xét xử phúc thẩm xem xét, đánh giá lại một cách toàn diện.

"Không thể lấy một văn bản có nội dung trái pháp luật làm căn cứ để kết luận một công dân đã thực hiện hành vi phạm tội", luật sư Huyền nêu quan điểm.

"Nếu nền tảng pháp lý dùng để xác định hành vi vi phạm không còn thì toàn bộ lập luận buộc tội cũng cần được xem xét lại", luật sư nêu quan điểm.

Luật sư Phùng Thị Huyền, Đoàn Luật sư TP.HCM.

Một nội dung khác được luật sư đặc biệt nhấn mạnh là hậu quả thiệt hại - dấu hiệu bắt buộc để cấu thành tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ".

Theo bà Huyền, toàn bộ phụ huynh tham gia tố tụng đều xác nhận việc đóng tiền học thêm là tự nguyện, không ai yêu cầu bồi thường và cũng không ai xác định mình là bị hại trong vụ án.

Đồng thời, hồ sơ thể hiện toàn bộ nguồn thu được sử dụng để chi trả thù lao giáo viên và phục vụ hoạt động của nhà trường theo quy chế chi tiêu nội bộ; khoản kinh phí còn tồn đã được bàn giao, nộp đầy đủ vào Kho bạc Nhà nước.

"Nếu không có người bị thiệt hại, không có hành vi tư lợi và cách tính thiệt hại lại được xây dựng trên một văn bản mà sau đó bị xác định trái pháp luật thì cần xem xét lại toàn bộ căn cứ xác định hậu quả của vụ án", luật sư Huyền cho hay.

Ngoài những vấn đề nêu trên, phía bào chữa cũng cho rằng hồ sơ vụ án còn tồn tại nhiều nội dung cần được xem xét liên quan đến đánh giá chứng cứ và thủ tục tố tụng, trong đó có việc một số tài liệu được cho là có ý nghĩa gỡ tội hiện không còn trong hồ sơ.

Theo luật sư Huyền, phiên tòa phúc thẩm sẽ là cơ hội để Hội đồng xét xử đánh giá lại toàn diện các chứng cứ theo đúng nguyên tắc khách quan, toàn diện và suy đoán vô tội.

"Tuyên vô tội không phải là sự khoan hồng dành cho bị cáo, mà là sự khẳng định rằng công dân không phạm tội. Đó mới là sự bảo vệ đầy đủ nhất đối với danh dự, nhân phẩm của người bị truy tố và cũng là cách củng cố niềm tin của người dân vào công lý", luật sư Phùng Thị Huyền nhấn mạnh.