Luật Xây dựng sửa đổi 2025: Doanh nghiệp cần chủ động quản trị rủi ro hợp đồng

Hội thảo do Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp với Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN) và Trường Đại học Luật Hà Nội tổ chức, thu hút sự tham gia của đông đảo chuyên gia pháp lý, chuyên gia xây dựng, đại diện cơ quan quản lý Nhà nước và doanh nghiệp.

PGS.TS Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội phát biểu khai mạc hội thảo.

Hoàn thiện pháp luật nhưng thách thức vẫn hiện hữu

Luật Xây dựng (sửa đổi) năm 2025 được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, được đánh giá là dấu mốc quan trọng trong hoàn thiện khuôn khổ pháp lý điều chỉnh hoạt động đầu tư xây dựng.

Luật mới tập trung tinh giản thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý dự án, tăng cường trách nhiệm của các chủ thể tham gia và hoàn thiện các cơ chế quản lý chi phí, hợp đồng xây dựng.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, những cải cách này cũng kéo theo không ít thách thức pháp lý trong thực tiễn áp dụng, đặc biệt là trong soạn thảo, quản lý hợp đồng và kiểm soát rủi ro phát sinh.

Tranh chấp xây dựng hiện nay ngày càng gia tăng cả về số lượng và mức độ phức tạp, liên quan đến tiến độ, chi phí, thay đổi thiết kế, bồi thường thiệt hại và trách nhiệm giữa các bên, khiến công tác quản trị hợp đồng trở thành yếu tố then chốt quyết định hiệu quả dự án.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội nhấn mạnh, xây dựng là lĩnh vực kinh tế mũi nhọn, có quy mô lớn, thu hút nguồn lực rất lớn của xã hội, đồng thời cũng là lĩnh vực có quan hệ pháp lý phức tạp, giao thoa giữa nhiều ngành luật như dân sự, thương mại, hành chính, đất đai.

Theo PGS.TS Tô Văn Hòa, thời gian qua, Quốc hội và các cơ quan chức năng đã ban hành nhiều văn bản pháp luật mới nhằm tháo gỡ vướng mắc, tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn cho hoạt động đầu tư xây dựng.

Tuy nhiên, do đặc thù đa ngành, việc áp dụng pháp luật trên thực tế vẫn còn nhiều điểm nghẽn, đòi hỏi sự đồng hành giữa nhà làm luật, cơ sở đào tạo, giới hành nghề và cộng đồng doanh nghiệp. Hội thảo là diễn đàn quan trọng để nhận diện những khó khăn này và đề xuất giải pháp phù hợp.

GS.TS Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC).

Ở góc độ giải quyết tranh chấp, GS.TS Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) cho biết, Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025 là một trong 51 luật được thông qua tại Kỳ họp thứ 10, tạo nền tảng pháp lý cho đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Luật đã đưa ra nhiều giải pháp đột phá nhằm tháo gỡ những "điểm nghẽn của điểm nghẽn" trong lĩnh vực xây dựng.

Tuy nhiên, theo GS.TS Lê Hồng Hạnh, rủi ro trong xây dựng không chỉ đến từ pháp luật mà còn xuất phát từ các thỏa thuận hợp đồng thiếu rõ ràng và quá trình thực hiện hợp đồng.

Tranh chấp xây dựng thường gắn với yếu tố kỹ thuật phức tạp, tiến độ, chi phí, thay đổi thiết kế và sự tham gia của nhiều chủ thể. Những rủi ro này hoàn toàn có thể được kiểm soát và ngăn ngừa nếu hợp đồng được soạn thảo chặt chẽ, có tính tiên liệu cao.

Trọng tài thương mại - kênh giải quyết tranh chấp hiệu quả

Theo thống kê của VIAC, tranh chấp xây dựng hiện chiếm khoảng 20% tổng số vụ việc được giải quyết tại Trung tâm, đứng thứ hai trong các lĩnh vực tranh chấp. Điều này phản ánh rõ đặc thù rủi ro cao của ngành Xây dựng, đồng thời cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của trọng tài thương mại trong giải quyết các tranh chấp có giá trị lớn, yếu tố kỹ thuật phức tạp.

GS.TS Lê Hồng Hạnh khẳng định, khi tranh chấp xảy ra, VIAC sẵn sàng cung cấp cho các bên cơ chế giải quyết công bằng, hiệu quả, nhanh chóng, phù hợp với Luật Trọng tài thương mại 2010 và các chuẩn mực quốc tế, bao gồm cả dịch vụ giải quyết tranh chấp trực tuyến.

VIAC mong muốn đồng hành cùng doanh nghiệp, nhà đầu tư, chủ đầu tư và nhà thầu trong kiểm soát rủi ro và hạn chế tranh chấp không cần thiết.

Ông Bùi Văn Dưỡng, Phó cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng).

Tại phần nội dung chuyên môn, ông Bùi Văn Dưỡng, Phó cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý Đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), Trọng tài viên VIAC, đã trình bày tham luận dẫn đề phân tích các điểm mới trọng tâm của Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025.

Theo đó, các cải cách lớn tập trung vào ba nhóm: Đổi mới phương thức quản lý đầu tư xây dựng; cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước với các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng.

Hai phiên thảo luận chuyên sâu tiếp theo đã làm rõ các vấn đề về quản lý chi phí, thay đổi hợp đồng, phân bổ rủi ro cũng như cơ chế bồi thường thiệt hại định trước và giải quyết tranh chấp trong xây dựng.

Các ý kiến thống nhất cho rằng, trong bối cảnh pháp luật mới, doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực quản trị hợp đồng và lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp để bảo vệ quyền lợi chính đáng và phát triển bền vững.

Toàn cảnh hội thảo.

Thông qua hội thảo, VIAC và Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam khẳng định cam kết đồng hành, hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp và giới hành nghề hiểu đúng, vận dụng hiệu quả Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025, hướng tới một môi trường đầu tư xây dựng minh bạch, an toàn và hiệu quả hơn.

Tham khảo thêm

Luật Xây dựng (sửa đổi): Mở đường giai đoạn phát triển mới

Tuyết Hạnh