'Luồng xanh' mở đường cho giấc mơ an cư

Phát triển gần 900.000 căn nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê

Thời gian qua, với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cùng sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương, phát triển nhà ở xã hội đã đạt những kết quả tích cực. Tuy nhiên, cung vẫn chưa theo kịp cầu. Nguồn cung còn thiếu, trong khi cơ cấu sản phẩm vẫn thiên về nhà để bán. Nhà ở cho thuê với giá phù hợp nhu cầu thiết thực của người lao động, nhất là tại các đô thị và khu công nghiệp vẫn còn rất hạn chế.

Khu nhà cho công nhân tại khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Ảnh: Tuấn Anh/TTXVN

Nhằm hiện thực hóa quan điểm về “quyền có nơi ở hợp pháp là quyền cơ bản của công dân” và bảo đảm mọi người dân có cơ hội tiếp cận nhà ở an toàn, phù hợp với khả năng chi trả, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 303/NQ-CP, theo đó, mục tiêu đến năm 2030, phấn đấu hoàn thành hoặc vượt chỉ tiêu đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp. Trong giai đoạn 2026 - 2030 Chính phủ giao 34 tỉnh, thành phố trên cả nước phát triển 899.857 căn nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê; 191.023 căn nhà ở cho thuê, 708.834 căn nhà ở xã hội để bán, cho thuê mua.

Có thể thấy đây là một sự thay đổi rất lớn về tư duy chính sách, xác định nhà ở cho thuê là một phân khúc chiến lược, dài hạn, bởi thực tế cho thấy, không phải người thu nhập thấp nào cũng đủ khả năng mua một căn nhà ở xã hội. Với một công nhân mới đến khu công nghiệp, một người lao động trẻ mới lập nghiệp hay một gia đình có thu nhập chưa ổn định, một căn nhà cho thuê với giá hợp lý, vị trí thuận lợi với hạ tầng đồng bộ có thể thiết thực hơn rất nhiều so với một cơ hội mua nhà nằm ngoài khả năng tài chính.

Gỡ nút thắt thủ tục

Thực tế cho thấy, phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê đang đứng trước không ít điểm nghẽn, từ quỹ đất bố trí chưa bảo đảm, thủ tục đầu tư còn trải qua nhiều khâu. Một dự án phải đi qua nhiều “cửa” về quy hoạch, đất đai, đầu tư, xây dựng, môi trường…, trong khi các thủ tục chưa thực sự được liên thông khiến thời gian triển khai kéo dài, chi phí tăng và làm giảm sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư. Trong khi đó, người thu nhập thấp lại gặp khó trong tiếp cận tín dụng, còn doanh nghiệp phải cân đối giữa chi phí đầu vào, giá bán bị kiểm soát và hiệu quả đầu tư. Do đó, muốn tăng nhanh nguồn cung, cần chuyển mạnh từ tư duy “gỡ từng thủ tục” sang tháo gỡ đồng bộ, đưa nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê vào diện ưu tiên đặc biệt về thủ tục.

Để về đích với 899.857 căn nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, Chính phủ đã giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, nghiên cứu, chỉ đạo các chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội tăng chỉ tiêu nhà ở xã hội cho thuê, cho thuê mua, giảm nhà ở xã hội để bán. Cùng với đó, bố trí đủ quỹ đất để đầu tư xây dựng nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê tại các vị trí thuận lợi, đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội. Có cơ chế khuyến khích nhà đầu tư đã có sẵn quỹ đất sạch phù hợp với quy hoạch, đáp ứng về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, có đủ năng lực tài chính đề xuất dự án để thực hiện giao chủ đầu tư theo quy định.

Đáng chú ý, Chính phủ yêu cầu đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đưa các dự án nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê vào nhóm “luồng xanh”, “luồng ưu tiên”; thực hiện đồng thời, song song các quy trình về đầu tư, đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường; rút ngắn tối đa thời gian thẩm định, phê duyệt dự án, giao đất, cấp phép xây dựng và các thủ tục liên quan bảo đảm cắt giảm tối đa thời gian thực hiện thủ tục hành chính.

“Luồng xanh” phải dựa trên các tiêu chí cụ thể

Cơ chế “luồng xanh”, “luồng ưu tiên” được coi là một tháo gỡ rất quan trọng về mặt thủ tục đối với việc triển khai dự án nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê. Rút ngắn thời gian thủ tục không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí mà còn góp phần rút ngắn thời gian người dân phải chờ đợi một nơi ở phù hợp.

Tuy nhiên, cũng cần phải xác định rõ, “luồng xanh”, “luồng ưu tiên” không có nghĩa là nới lỏng tiêu chuẩn, bỏ qua quy định pháp luật. Càng không thể để cơ chế ưu tiên trở thành một “đường tắt” thiếu minh bạch, hay cơ chế “ưu ái” tùy tiện cho một chủ đầu tư nào đó. “Luồng xanh” phải là một quy trình nhanh hơn, phối hợp tốt hơn, thủ tục gọn hơn nhưng vẫn đầy đủ điều kiện, chặt chẽ về pháp lý và minh bạch về trách nhiệm. Theo đó, xác định rõ tiêu chí dự án được đưa vào “luồng xanh”. Những dự án phù hợp quy hoạch, có quỹ đất rõ ràng, đáp ứng yêu cầu về hạ tầng, chủ đầu tư có năng lực và đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý cần được nhận diện ngay từ đầu để tổ chức quy trình xử lý ưu tiên.

Một quy trình “luồng xanh”, “luồng ưu tiên” là rất cần thiết nhưng sẽ là chưa đủ nếu chưa có cơ chế số hóa toàn bộ quá trình xử lý. Một dự án nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê liên quan đến nhiều sở, ngành. Do đó, nếu không được số hóa thì nguy cơ hồ sơ bị “đi lòng vòng” là rất lớn. Mỗi dự án nên có một quy trình rõ ràng trên hệ thống số: hồ sơ đang ở đâu, cơ quan nào xử lý, thời hạn bao lâu, thủ tục nào cần bổ sung, khâu nào đang chậm và trách nhiệm thuộc về ai. Khi tiến độ được nhìn thấy bằng dữ liệu, việc đôn đốc cũng chuyển từ cảm tính sang quản trị bằng kết quả. Đây cũng là cách để ngăn chặn cơ chế “luồng xanh”, “luồng ưu tiên” biến thành cơ chế xin - cho. Ưu tiên phải được xác lập bằng tiêu chí công khai, tiến độ phải được kiểm soát bằng dữ liệu, trách nhiệm phải được nhận diện bằng thời hạn cụ thể.

“Luồng xanh”, “luồng ưu tiên” không phải là ưu tiên cho một dự án bất động sản. Đó là ưu tiên cho một nhu cầu an sinh cấp thiết. Do đó, cần tăng cường kiểm tra, giám sát, đánh giá tình hình thực hiện phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê; tăng cường hoạt động giám sát của cộng đồng để các công trình, dự án được thực hiện đúng quy hoạch, thiết kế, bảo đảm chất lượng, tránh thất thoát, lãng phí.

Không chỉ rút ngắn một quy trình hành chính, mà “luồng xanh”, “luồng ưu tiên” cho các dự án nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê là rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và cuộc sống. Khi thủ tục được xử lý nhanh hơn, các cơ quan phối hợp nhịp nhàng hơn, dự án sẽ sớm triển khai. Mỗi ngày thủ tục được rút ngắn là thêm một ngày người dân có cơ hội an cư. Vì vậy, “luồng xanh” chính là cách biến nguồn lực, chủ trương và chính sách nhân văn thành những mái ấm cụ thể, thiết thực và đúng đối tượng.