Lý do Chính phủ đề xuất bỏ tử hình với tội mua bán trái phép chất ma túy

Sáng 25/9, tiếp tục Phiên họp thứ 6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về giải trình, tiếp thu, chỉnh lý với dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Trong đó, Chính phủ đã giải trình về đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. 

Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an, trình bày báo cáo của Chính phủ về giải trình, tiếp thu, chỉnh lý với dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Ảnh: Media Quốc hội.

Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an, trình bày báo cáo của Chính phủ giải trình, tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, đại biểu Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất về dự án này.

Về thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, Thượng tướng Phạm Thế Tùng cho biết đa số các ý kiến tán thành chủ trương thu hẹp tử hình; một số ý kiến đại biểu còn băn khoăn và đề nghị cần cân nhắc, đánh giá về việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, đặc biệt là đối với Tội mua bán trái phép chất ma túy và Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.

Về vấn đề này, Chính phủ cho biết qua tổng kết thi hành và thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm cho thấy đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, pháp luật hình sự hiện hành quy định ngưỡng định lượng ma túy làm căn cứ áp dụng khung hình phạt có quy định hình phạt tử hình thấp hơn nhiều so với khối lượng ma túy mà các đối tượng mua bán trên thực tế.

Do vậy, khi khối lượng ma túy mua bán đã vượt ngưỡng định lượng thuộc khung hình phạt có quy định hình phạt tử hình, người phạm tội có thể nhận thức rằng việc tiếp tục gia tăng khối lượng ma túy cũng không làm thay đổi khung hình phạt áp dụng; từ đó, gây nguy hiểm cho công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Thực tiễn cũng cho thấy, đối với một số tội danh mặc dù tỷ lệ áp dụng hình phạt tử hình là tương đối cao, trong đó có tội mua bán trái phép chất ma túy, tuy nhiên, diễn biến của loại tội phạm này thời gian qua vẫn rất phức tạp.

Do đó, hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh đối với loại tội phạm này không chỉ phụ thuộc vào việc có áp dụng hình phạt tử hình hay không mà còn phụ thuộc chủ yếu vào hiệu quả của công tác phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh của các cơ quan chức năng, bảo đảm kịp thời và hiệu quả.

Quang cảnh phiên họp sáng 25/9. (Ảnh: Media Quốc hội). 

Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, cơ quan chủ trì soạn thảo thống nhất về yêu cầu bảo vệ đặc biệt đối với trẻ em và xử lý nghiêm tội phạm xâm hại trẻ em. Tuy nhiên, việc xác định phạm vi áp dụng hình phạt tử hình còn phải đặt trong tổng thể chính sách hình sự và các nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam.

Theo Điều 6 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, đối với quốc gia chưa xóa bỏ hình phạt tử hình, hình phạt này chỉ áp dụng đối với những tội phạm nghiêm trọng nhất gắn với hành vi cố ý tước đoạt tính mạng.

Trên cơ sở đó, dự thảo Bộ luật đã được chỉnh lý theo hướng không quy định hình phạt tử hình tại Điều 142 nhưng vẫn giữ đây là tội phạm đặc biệt nghiêm trọng; khoản 3 quy định hình phạt 20 năm tù hoặc tù chung thân đối với các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng. Trường hợp hành vi đồng thời đủ yếu tố cấu thành tội phạm khác xâm phạm tính mạng thì trách nhiệm hình sự được xác định theo quy định tương ứng của Bộ luật Hình sự.

Với quy định như trong dự thảo Bộ luật sẽ vừa bảo đảm yêu cầu bảo vệ trẻ em, vừa bảo đảm sự tương xứng và nhất quán của chính sách hình sự.

Về bỏ hình phạt tử hình ở một số tội, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Thường trực Ủy ban tán thành việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.

Tuy nhiên, việc xem xét bỏ hình phạt tử hình ở tội nào cần được cân nhắc kỹ để tránh gây tác động bất lợi tới hiệu quả răn đe, phòng ngừa, xử lý tội phạm cũng như yêu cầu đặt ra trong thực hiện những mục tiêu, nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm trong giai đoạn mới (nhất là Tội mua bán trái phép chất ma túy và Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi).

Qua kết quả lấy ý kiến nhân dân, ý kiến các vị đại biểu Quốc hội và các cơ quan, tổ chức hữu quan, trường hợp còn có nhiều ý kiến khác nhau về phạm vi thu hẹp hình phạt tử hình ở các tội danh, thì đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ đạo việc xin ý kiến đại biểu Quốc hội; trong trường hợp cần thiết, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, cho ý kiến chỉ đạo.

Báo cáo về quy định loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng khoa học, công nghệ mới, Chính phủ cho biết đa số các ý kiến tán thành quy định này, một số ý kiến đề nghị làm rõ hơn nội hàm liên quan đến rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng khoa học, công nghệ mới trong Điều luật.

Cơ quan chủ trì soạn thảo cho rằng việc bổ sung quy định loại trừ trách nhiệm hình sự đối với trường hợp rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng khoa học, công nghệ mới nhằm thể chế hóa chỉ đạo của Đảng tại Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Việc xác định khái niệm, nội hàm của các quy định này thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành, mặt khác, các khái niệm này có thể thường xuyên thay đổi cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ; việc quy định chi tiết tại Bộ luật Hình sự sẽ dẫn đến trường hợp không đảm bảo tính bao quát, không phù hợp với từng giai đoạn của tình hình chính trị, kinh tế, xã hội, qua đó làm giảm tính ổn định của các quy định Bộ luật Hình sự.

Trong quá trình áp dụng, cần căn cứ quy định của pháp luật chuyên ngành và các quy trình, kế hoạch, quy chế đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt để xác định việc chủ thể đã tuân thủ và áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa hay chưa, làm cơ sở xem xét áp dụng quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự...