Lý do nông sản, thực phẩm nhập khẩu 'đứng hình' cận Tết
Những ngày cận Tết Nguyên đán, khi nhu cầu nguyên liệu đầu vào cho sản xuất, chế biến và tiêu thụ thực phẩm tăng cao, hoạt động nhập khẩu lại rơi vào tình trạng ách tắc trên diện rộng do vướng quy định mới tại Nghị định 46 về an toàn thực phẩm.
Bất lực vì thiếu quy định hướng dẫn
Theo phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp, sau khi Nghị định 46 chính thức có hiệu lực từ ngày 26/1, nhiều lô hàng nhập khẩu trên cả nước rơi vào trạng thái “đứng hình”. Doanh nghiệp không rõ phải tiếp tục làm thủ tục theo quy trình cũ hay chuyển sang quy trình mới; trong khi cơ quan hải quan và đơn vị kiểm tra chuyên ngành cũng lúng túng, chủ yếu yêu cầu doanh nghiệp tạm dừng hồ sơ để chờ hướng dẫn.
Chia sẻ với PV, đại diện một doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu thực phẩm tại TPHCM cho biết doanh nghiệp này đã hoàn tất hồ sơ tự công bố sản phẩm theo quy định trước đây và nộp từ cuối tháng 12/2025, với kỳ vọng hàng sẽ kịp thông quan để phục vụ sản xuất bánh kẹo, thực phẩm chế biến cho mùa Tết.
Doanh nghiệp này hiện có 6 container nguyên liệu thực phẩm đang nằm tại kho ngoại quan ở cảng Cát Lái (TPHCM) với tổng trị giá hơn 18 tỷ đồng. Mỗi ngày, chi phí lưu kho, lưu bãi và điện lạnh phát sinh khoảng 25-30 triệu đồng, chưa kể nguy cơ giảm chất lượng đối với một số nguyên liệu nhạy cảm về thời gian bảo quản.
Nhiều xe hàng nông sản, nguyên liệu thực phẩm ách tắc vì thiếu hướng dẫn khi thực hiện quy định mới về an toàn thực phẩm.
Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận tại nhiều cửa khẩu lớn ở phía Nam và phía Bắc. Một doanh nghiệp nhập khẩu nông sản tại Long An cho biết lô hàng trái cây tươi nhập khẩu để phục vụ thị trường Tết đã bị ách lại gần một tuần, khiến chi phí phát sinh lên tới hàng trăm triệu đồng.
Ông Trần Quang Trung - Chủ tịch Hiệp hội Sữa Việt Nam - cho biết vừa có đơn kiến nghị khẩn cấp gửi Phó Thủ tướng phản ánh việc bất cập trong triển khai Nghị định 46 khiến hoạt động nhập khẩu thực phẩm, bao gồm cả thành phẩm, nguyên liệu, bao bì dùng cho sản xuất đang bị kẹt tại cảng.
Theo ông Trung, thủ tục kiểm tra hiện nay thực tế bị kéo dài thành ba bước (quyết định kiểm tra - lấy mẫu - cấp giấy xác nhận), trong khi chưa rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm từng khâu.
Đáng chú ý, nguyên liệu và bao bì nhập khẩu dùng cho sản xuất nội bộ, vốn trước đây được miễn thủ tục công bố theo Nghị định 15, nay buộc phải thực hiện thủ tục đăng ký bản công bố theo Nghị định 46. Thủ tục này mất nhiều thời gian chuẩn bị, thẩm định, khiến doanh nghiệp không thể thông quan hàng hóa, ảnh hưởng nghiêm trọng đến kế hoạch sản xuất của các nhà máy thực phẩm, sữa.
Tắc trên toàn quốc
Theo ghi nhận, đến thời điểm này mới chỉ có Tây Ninh có văn bản cho phép thực hiện thông quan như quy định cũ nếu doanh nghiệp đủ hồ sơ. Điều này giúp hàng chục nghìn tấn nông sản bị ùn ứ tại các cửa khẩu được tạm thời giải quyết. Tuy nhiên, với các địa phương khác trên cả nước vẫn đang chờ hướng dẫn khiến tình trạng ùn ứ hàng hóa liên quan đến Nghị định 46 đang diễn ra trên diện rộng.
Một cán bộ Ban Quản lý và giám sát - Cục Hải quan thừa nhận, hiện chưa có hướng dẫn rõ ràng về việc áp dụng quy trình cũ hay mới trong giai đoạn chuyển tiếp.
“Nghị định quy định nguyên tắc, nhưng không nêu cụ thể cách làm. Nếu xử lý theo quy trình cũ thì sợ sai, còn áp dụng quy trình mới thì lại chưa có hướng dẫn chi tiết. Vì vậy, nhiều nơi chọn giải pháp an toàn là tạm dừng”, vị này cho biết.
Bà Phạm Thị Ngọc Thủy - Giám đốc Văn phòng Ban nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) - cho biết, từ ngày 30/1 đơn vị đã rà soát tổng hợp phản ánh từ doanh nghiệp, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở khâu triển khai thực tế Nghị định 46. Mặc dù nghị định có quy định điều khoản chuyển tiếp đối với các sản phẩm đã tự công bố, nhưng lại chưa làm rõ phương thức kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm trong giai đoạn chuyển tiếp, khiến cả doanh nghiệp lẫn cơ quan thực thi đều không biết phải áp dụng theo cách nào.
Theo bà Thủy, đây không phải là vấn đề cục bộ của một địa phương hay một cửa khẩu, mà đang tác động trên phạm vi toàn quốc, ảnh hưởng rất lớn đến cộng đồng doanh nghiệp.
“Ban IV đã tổng hợp các ý kiến, báo cáo cơ quan chức năng và dự kiến trong chiều nay các cơ quan chức năng sẽ có cuộc họp khẩn để tháo gỡ vướng mắc, làm rõ cách hiểu và cách thực hiện thống nhất, nhằm tránh để doanh nghiệp tiếp tục chịu thiệt hại trong bối cảnh cao điểm sản xuất, tiêu thụ dịp Tết”, bà Thủy thông tin.
